1
00:00:00,512 --> 00:00:03,326
W głębinach oceanu, jakieś 2 kilometry 

2
00:00:03,426 --> 00:00:05,603
pod powierzchnią, wokół kominów

3
00:00:05,703 --> 00:00:07,072
hydrotermalnych żyją

4
00:00:07,172 --> 00:00:08,958
gigantyczne wieloszczety.

5
00:00:09,728 --> 00:00:12,841
Mogą mieć ponad 2 metry długości i dożywają

6
00:00:12,941 --> 00:00:16,127
300 lat, choć nie mają przewodu pokarmowego.

7
00:00:16,640 --> 00:00:19,253
Jak przez ten czas żyją, spytasz?

8
00:00:19,712 --> 00:00:22,254
Otóż pokarmu dostarczają im bakterie

9
00:00:22,354 --> 00:00:24,990
które zresztą instalują się we wnętrzu

10
00:00:25,090 --> 00:00:27,344
wieloszczeta przez jego oskórek.

11
00:00:27,904 --> 00:00:30,567
Do oddychania riftie wykorzystują zaś

12
00:00:30,667 --> 00:00:33,647
swoje purpurowe pióropusze, które działają

13
00:00:33,747 --> 00:00:36,727
jak skrzela, wymieniając z otaczającą wodą

14
00:00:36,827 --> 00:00:39,807
tlen, ditlenek węgla i potrzebne bakteriom

15
00:00:39,907 --> 00:00:40,957
związki siarki.

16
00:00:41,472 --> 00:00:43,826
Ta współpraca pozwala obu stronom

17
00:00:43,926 --> 00:00:45,866
na wygodne życie w wyjątkowo

18
00:00:45,966 --> 00:00:47,883
niesprzyjającym środowisku.

19
00:00:48,533 --> 00:00:51,475
W tym filmie opowiem Ci więcej o oddychaniu

20
00:00:51,575 --> 00:00:54,169
jakie zachodzi w każdej żywej komórce.

21
00:01:06,048 --> 00:01:07,462
Czym jest oddychanie?

22
00:01:08,096 --> 00:01:10,433
Pytanie wydawałoby się banalne.

23
00:01:10,912 --> 00:01:13,971
Wdech - wydech, wdech - wydech, powiesz.

24
00:01:14,496 --> 00:01:18,219
Ale pomyśl. Tak oddychasz ty, pies, kura

25
00:01:18,321 --> 00:01:20,418
nawet ryba, choć pod wodą.

26
00:01:20,640 --> 00:01:23,800
Co jednak z organizmami, które nie mają płuc

27
00:01:23,900 --> 00:01:26,623
ani skrzeli, a przecież też oddychają?

28
00:01:27,040 --> 00:01:29,470
Ważki, ukwiały, nie mówiąc już

29
00:01:29,570 --> 00:01:31,835
o bakteriach, czy roślinach.

30
00:01:32,190 --> 00:01:35,110
Trudno mówić u nich o wdechu i wydechu.

31
00:01:35,232 --> 00:01:38,639
Oddychanie musi mieć zatem szerszą definicję.

32
00:01:38,739 --> 00:01:39,740
I ma.

33
00:01:39,840 --> 00:01:42,335
Oddychanie tak naprawdę zachodzi

34
00:01:42,435 --> 00:01:44,214
w każdej żywej komórce.

35
00:01:44,448 --> 00:01:46,932
Jest to oddychanie komórkowe.

36
00:01:47,264 --> 00:01:50,007
U większości żywych organizmów, w tym

37
00:01:50,107 --> 00:01:53,151
i u nas, zachodzi ono przy udziale tlenu.

38
00:01:53,664 --> 00:01:55,309
Proces ten przypomina nieco

39
00:01:55,409 --> 00:01:56,991
spalanie drewna w ognisku.

40
00:01:57,504 --> 00:02:00,064
Składniki drewna łączą się z tlenem

41
00:02:00,320 --> 00:02:02,880
wydzielając energię w postaci ognia

42
00:02:03,136 --> 00:02:06,613
czyli światła i ciepła oraz ditlenek węgla

43
00:02:06,713 --> 00:02:09,720
i parę wodną, które z cząstkami sadzy

44
00:02:09,820 --> 00:02:11,953
odlatują w niebo jako dym.

45
00:02:12,608 --> 00:02:16,471
W komórkach jest podobnie, tyle że spalamy tu

46
00:02:16,571 --> 00:02:20,210
nie drewno, ale związki organiczne: glukozę

47
00:02:20,310 --> 00:02:22,781
składniki białek i tłuszczów.

48
00:02:23,104 --> 00:02:25,758
Oddychanie komórkowe nie zachodzi przy tym

49
00:02:25,858 --> 00:02:27,611
tak gwałtownie jak spalanie.

50
00:02:27,712 --> 00:02:29,066
Nie ma w nim ognia

51
00:02:29,166 --> 00:02:31,379
choć też wydziela się ciepło.

52
00:02:31,808 --> 00:02:35,187
Powstała energia nie rozprasza się zaś, jak ta

53
00:02:35,287 --> 00:02:37,647
w ognisku, lecz jest magazynowana

54
00:02:37,747 --> 00:02:40,927
by łatwo ją było wykorzystać tam, gdzie jest

55
00:02:41,027 --> 00:02:43,809
potrzebna i wtedy, kiedy nam potrzeba.

56
00:02:44,096 --> 00:02:47,080
Komórki magazynują ją w pewnym związku

57
00:02:47,180 --> 00:02:48,807
zwanym w skrócie ATP.

58
00:02:49,216 --> 00:02:52,478
Ten ATP jest jak nasze wewnętrzne bateryjki

59
00:02:52,578 --> 00:02:55,251
którymi możemy zasilać różne procesy

60
00:02:55,351 --> 00:02:58,101
podobnie jak zwyczajne baterie możemy

61
00:02:58,201 --> 00:03:01,721
wykorzystać do zasilania i pilota od telewizora

62
00:03:01,821 --> 00:03:03,338
i komputerowej myszki

63
00:03:03,438 --> 00:03:06,115
i łańcucha światełek na choinkę.

64
00:03:06,880 --> 00:03:09,816
Wiemy już, czym jest oddychanie tlenowe.

65
00:03:10,208 --> 00:03:12,695
Warto podsumować je zapisem reakcji.

66
00:03:12,868 --> 00:03:16,053
Glukoza reaguje z tlenem, w wyniku czego

67
00:03:16,153 --> 00:03:18,560
powstaje ditlenek węgla i woda

68
00:03:18,660 --> 00:03:20,713
oraz wydziela się energia.

69
00:03:24,800 --> 00:03:26,202
Nie wszystkie stworzenia

70
00:03:26,302 --> 00:03:28,127
potrzebują tlenu do oddychania.

71
00:03:28,384 --> 00:03:30,625
Zresztą i my czasami korzystamy

72
00:03:30,725 --> 00:03:32,596
z oddychania beztlenowego.

73
00:03:32,736 --> 00:03:35,215
Przypomnij sobie jakąś szaleńczą pogoń

74
00:03:35,315 --> 00:03:37,145
za porwaną przez wiatr czapką

75
00:03:37,245 --> 00:03:39,593
albo intensywny trening na wf-ie.

76
00:03:39,904 --> 00:03:42,357
Płuca nie nadążają z dostawami tlenu

77
00:03:42,457 --> 00:03:44,702
do mięśni, choć oddychasz szybko.

78
00:03:44,916 --> 00:03:47,361
Komórki mięśni przestawiają się więc

79
00:03:47,461 --> 00:03:49,143
na oddychanie beztlenowe.

80
00:03:49,620 --> 00:03:52,300
W tym procesie produktem ubocznym jest

81
00:03:52,400 --> 00:03:54,887
pewien kwas, i to on odpowiada za to

82
00:03:54,987 --> 00:03:57,739
że po intensywnym wysiłku mięśnie bolą.

83
00:03:58,080 --> 00:04:00,171
Beztlenowe oddychanie komórek

84
00:04:00,271 --> 00:04:01,919
nosi nazwę fermentacji.

85
00:04:02,432 --> 00:04:04,622
Można więc powiedzieć, że i my

86
00:04:04,722 --> 00:04:07,210
przynajmniej czasami fermentujemy.

87
00:04:07,552 --> 00:04:10,548
O ile jednak u nas takie oddychanie komórek

88
00:04:10,648 --> 00:04:12,744
to raczej wyjątek, są organizmy

89
00:04:12,844 --> 00:04:15,819
które wykorzystują je przez cały czas.

90
00:04:16,000 --> 00:04:18,557
Przykładem mogą być znane Ci zapewne

91
00:04:18,657 --> 00:04:21,069
drożdże. Nie tylko te piekarnicze.

92
00:04:21,375 --> 00:04:24,447
Lubisz drożdżowe ciasto albo puchate pączki?

93
00:04:24,959 --> 00:04:27,381
Nie byłyby tak smaczne ani pulchne

94
00:04:27,481 --> 00:04:29,758
gdyby nie praca drożdży właśnie.

95
00:04:30,079 --> 00:04:33,051
One też wykorzystują w oddychaniu glukozę

96
00:04:33,151 --> 00:04:35,863
ale spokojnie obywają się bez tlenu.

97
00:04:36,223 --> 00:04:38,527
Możesz to sprawdzić doświadczalnie.

98
00:04:39,807 --> 00:04:41,087
Potrzebne nam będą:

99
00:04:41,343 --> 00:04:42,367
drożdże

100
00:04:42,623 --> 00:04:43,647
cukier

101
00:04:44,159 --> 00:04:46,207
probówka z bocznym wylotem

102
00:04:46,463 --> 00:04:50,990
olej, giętka rurka z tworzywa i woda wapienna.

103
00:04:51,327 --> 00:04:54,551
Rozkrusz drożdże, wsyp je do probówki

104
00:04:54,651 --> 00:04:56,636
i dodaj łyżeczkę cukru.

105
00:04:56,959 --> 00:05:00,135
Poczekaj aż mieszanina zacznie się rozpuszczać.

106
00:05:00,408 --> 00:05:02,848
Zalej drożdże odrobiną oleju

107
00:05:02,948 --> 00:05:05,122
żeby odciąć dopływ tlenu.

108
00:05:05,663 --> 00:05:07,646
Do zlewki z wodą wapienną włóż

109
00:05:07,746 --> 00:05:10,475
drugi koniec rurki pod powierzchnię wody.

110
00:05:10,943 --> 00:05:13,558
Obserwuj, co się stanie z wodą wapienną.

111
00:05:15,135 --> 00:05:17,951
Jeśli drożdże dobrze się mają w probówce

112
00:05:18,207 --> 00:05:20,623
to efektem ich działalności będzie

113
00:05:20,723 --> 00:05:22,558
zmętnienie wody wapiennej.

114
00:05:23,071 --> 00:05:25,002
To oznacza, że w wodzie tej

115
00:05:25,102 --> 00:05:27,033
pojawił się ditlenek węgla.

116
00:05:27,423 --> 00:05:29,389
To jeden z ubocznych produktów

117
00:05:29,489 --> 00:05:31,876
drożdżowego oddychania, który sprawia

118
00:05:31,976 --> 00:05:34,077
że ciasto rośnie i jest pulchne.

119
00:05:34,335 --> 00:05:37,151
Drożdże zmieniają bowiem cukier z ciasta

120
00:05:37,407 --> 00:05:39,867
między innymi właśnie w ten gaz

121
00:05:39,967 --> 00:05:42,213
a jego pęcherzyki możesz obserwować

122
00:05:42,313 --> 00:05:43,771
jako dziurki w cieście.

123
00:05:44,258 --> 00:05:46,854
Drugim jest alkohol, dlatego drożdże

124
00:05:46,954 --> 00:05:49,500
wykorzystuje się też w browarnictwie

125
00:05:49,600 --> 00:05:50,726
czy winiarstwie.

126
00:05:50,826 --> 00:05:53,411
W chlebie czy ciastkach go nie znajdziesz

127
00:05:53,511 --> 00:05:55,582
bo ulatnia się podczas pieczenia.

128
00:05:56,607 --> 00:05:58,655
A teraz niespodzianka.

129
00:05:58,911 --> 00:06:00,959
Mamy coś wspólnego z drożdżami.

130
00:06:01,215 --> 00:06:03,674
Żeby to pokazać, weź drugą zlewkę

131
00:06:03,774 --> 00:06:07,019
z wodą wapienną i wdmuchuj do niej powietrze

132
00:06:07,119 --> 00:06:09,027
przez rurkę. Co widzisz?

133
00:06:14,015 --> 00:06:16,667
Woda wapienna w zlewce mętnieje tak samo

134
00:06:16,767 --> 00:06:19,013
jak w wyniku działalności drożdży.

135
00:06:19,135 --> 00:06:21,568
Nic dziwnego. Przecież ditlenek węgla

136
00:06:21,668 --> 00:06:24,437
jest produktem także oddychania tlenowego.

137
00:06:24,767 --> 00:06:26,090
Usuwamy go z organizmu

138
00:06:26,190 --> 00:06:27,526
z wydychanym powietrzem

139
00:06:27,626 --> 00:06:29,886
bo jest nam w nadmiarze niepotrzebny.

140
00:06:30,399 --> 00:06:33,242
Za to chętnie korzystają z niego rośliny

141
00:06:33,342 --> 00:06:36,496
które w procesie fotosyntezy, o której mówimy

142
00:06:36,596 --> 00:06:39,533
w innym filmie tej playlisty, zmieniają go

143
00:06:39,633 --> 00:06:41,752
w niezbędny nam do życia tlen.

144
00:06:46,527 --> 00:06:48,489
Oddychanie komórkowe to proces

145
00:06:48,589 --> 00:06:50,837
pozyskiwania przez organizm energii

146
00:06:50,937 --> 00:06:53,319
zawartej w pożywieniu, do wykonywania

147
00:06:53,419 --> 00:06:55,247
różnych czynności życiowych.

148
00:06:55,487 --> 00:06:57,478
Oddychanie to może przebiegać

149
00:06:57,578 --> 00:06:59,780
z udziałem tlenu lub beztlenowo.

150
00:07:00,095 --> 00:07:01,417
Oddychanie beztlenowe

151
00:07:01,517 --> 00:07:03,745
nazywane jest fermentacją.

152
00:07:05,727 --> 00:07:08,520
Po obejrzeniu tego filmu czas wziąć

153
00:07:08,620 --> 00:07:11,851
głęboki oddech i nakarmić komórki tlenem.

154
00:07:11,951 --> 00:07:15,344
Ale zanim odejdziesz od komputera polub nas

155
00:07:15,444 --> 00:07:20,201
a gdy już sobie odetchniesz, wróć na pistacja.tv