1
00:00:00,512 --> 00:00:03,445
Na pewno zdarzyło Ci się napotkać na łące

2
00:00:03,545 --> 00:00:05,263
piękny, nieznany Ci kwiat

3
00:00:05,363 --> 00:00:07,800
albo dostrzec barwnego ptaka.

4
00:00:07,936 --> 00:00:09,808
Kiedyś, żeby się dowiedzieć

5
00:00:09,908 --> 00:00:12,514
do jakiego gatunku należy, trzeba było

6
00:00:12,614 --> 00:00:14,650
przekopywać się przez zielniki

7
00:00:14,750 --> 00:00:17,406
albo atlasy ze zdjęciami lub rycinami.

8
00:00:17,920 --> 00:00:21,328
Dziś wystarczy zrobić zdjęcie tego, co chcesz

9
00:00:21,428 --> 00:00:24,632
zidentyfikować, oczywiście powinno zawierać

10
00:00:24,732 --> 00:00:27,936
jak najwięcej szczegółów, a potem wysłać je

11
00:00:28,036 --> 00:00:30,471
na specjalną aplikację, taką jak 

12
00:00:30,571 --> 00:00:34,082
'obiektyw Google', 'Flora incognita', 'Bird ID'

13
00:00:34,182 --> 00:00:36,206
'Na grzyby' czy 'Plantnet'.

14
00:00:36,352 --> 00:00:39,227
Jeśli słyszysz ptasi śpiew, jego autora

15
00:00:39,327 --> 00:00:42,427
pomaga zidentyfikować na przykład BirdNet.

16
00:00:42,752 --> 00:00:45,950
W sieci istnieje też wiele serwisów-leksykonów

17
00:00:46,050 --> 00:00:48,895
pomagających zaklasyfikować dany organizm

18
00:00:49,027 --> 00:00:50,522
na podstawie jego cech.

19
00:00:50,858 --> 00:00:53,660
Wystarczy zaznaczać je po kolei w okienkach

20
00:00:53,760 --> 00:00:57,192
a komputer przeanalizuje związki między nimi

21
00:00:57,292 --> 00:00:59,774
i wypluje prawidłowe oznaczenie.

22
00:01:00,160 --> 00:01:02,253
Twoi dziadkowie, a nawet rodzice

23
00:01:02,353 --> 00:01:03,642
nie mieli tak łatwo.

24
00:01:03,744 --> 00:01:06,860
Pomyśl o tym, oglądając nasz film.

25
00:01:17,568 --> 00:01:20,152
Pewnie wiesz, czym jest drzewo rodowe

26
00:01:20,252 --> 00:01:21,768
inaczej genealogiczne.

27
00:01:21,920 --> 00:01:24,834
Zaczyna się od jakiegoś zamierzchłego

28
00:01:24,934 --> 00:01:27,798
przodka z Twojej rodziny, na przykład

29
00:01:27,898 --> 00:01:30,011
praprapradziadka ze strony matki.

30
00:01:30,112 --> 00:01:32,848
Takie drzewo rozgałęzia się w kolejnych

31
00:01:32,948 --> 00:01:35,706
pokoleniach mniej lub bardziej, zależnie

32
00:01:35,806 --> 00:01:38,635
ilu potomków miały poszczególne prababcie

33
00:01:38,735 --> 00:01:41,421
babcie, dziadkowie, wujkowie czy ciotki

34
00:01:41,521 --> 00:01:42,828
i Twoi rodzice też.

35
00:01:42,994 --> 00:01:46,167
Na jednej z gałązek jesteś także Ty, a jeśli

36
00:01:46,267 --> 00:01:48,726
będziesz mieć dzieci, to one staną się

37
00:01:48,826 --> 00:01:51,638
kolejnymi gałązkami rodowego drzewa.

38
00:01:51,872 --> 00:01:54,176
Wygląda skomplikowanie, prawda?

39
00:01:54,432 --> 00:01:57,650
A pomyśl, że to tylko rozpisanie pokrewieństwa

40
00:01:57,750 --> 00:02:00,634
w jednej rodzinie. Gdybyśmy chcieli opisać

41
00:02:00,734 --> 00:02:03,262
pokrewieństwo wszystkich istniejących

42
00:02:03,362 --> 00:02:05,961
i wymarłych gatunków organizmów żywych

43
00:02:06,061 --> 00:02:08,021
takie graficzne ujęcie byłoby

44
00:02:08,121 --> 00:02:10,557
bardzo skomplikowane i nieczytelne.

45
00:02:10,816 --> 00:02:13,742
Trudno byłoby się połapać kto jest czyim

46
00:02:13,842 --> 00:02:17,437
wujkiem i kto pochodzi od tej, a nie innej babci.

47
00:02:17,728 --> 00:02:20,575
Jeśli jeszcze nie udało Ci się obejrzeć filmu

48
00:02:20,675 --> 00:02:23,150
o systematyce i porządkowaniu organizmów

49
00:02:23,250 --> 00:02:25,854
to koniecznie się z nim zapoznaj, bo w tej

50
00:02:25,954 --> 00:02:28,479
wideolekcji zajmiemy się już konkretami.

51
00:02:28,992 --> 00:02:32,103
Najpierw dokładnie Ci wyjaśnię, czym jest klucz

52
00:02:32,203 --> 00:02:33,919
do porządkowania organizmów

53
00:02:34,019 --> 00:02:35,650
i jak się nim posługiwać.

54
00:02:35,904 --> 00:02:38,982
Już sama nazwa mówi: klucz otwiera zamki

55
00:02:39,082 --> 00:02:41,798
to znaczy, że gdy użyjemy właściwego

56
00:02:41,898 --> 00:02:44,144
zaprowadzi nas w końcu do celu

57
00:02:44,244 --> 00:02:47,166
czyli pozwoli zidentyfikować organizm.

58
00:02:47,424 --> 00:02:50,062
Klucze do oznaczania organizmów zawierają

59
00:02:50,162 --> 00:02:52,931
krótkie opisy ich charakterystycznych cech.

60
00:02:53,084 --> 00:02:55,511
Cechy te mają przypisane numery.

61
00:02:55,616 --> 00:02:57,577
Kolejne wybory zostawiają nam

62
00:02:57,677 --> 00:03:00,559
coraz mniej możliwości, bo wybierając jedną

63
00:03:00,659 --> 00:03:03,194
z dwóch opcji, razem z drugą odrzucamy

64
00:03:03,294 --> 00:03:05,551
wiele organizmów. W coraz bardziej

65
00:03:05,651 --> 00:03:08,533
szczegółowych piętrach klucza pojawiają się

66
00:03:08,633 --> 00:03:11,723
opisy bardziej unikalnych cech, co ostatecznie

67
00:03:11,823 --> 00:03:14,705
prowadzi Cię do przyporządkowania organizmu

68
00:03:14,805 --> 00:03:16,444
do konkretnego gatunku.

69
00:03:17,120 --> 00:03:19,748
Prześledźmy razem taki przykładowy klucz.

70
00:03:19,936 --> 00:03:22,841
Pamiętaj, posługując się tym typem klucza

71
00:03:22,941 --> 00:03:26,012
musisz przechodzić punkt po punkcie i zawsze

72
00:03:26,112 --> 00:03:28,512
wybierać jedną z dwóch możliwości.

73
00:03:28,640 --> 00:03:30,900
Wówczas wybrana liczba odsyła Cię

74
00:03:31,000 --> 00:03:33,399
do kolejnej cechy lub zestawu cech.

75
00:03:33,504 --> 00:03:34,559
Zaczynamy!

76
00:03:34,784 --> 00:03:37,138
W lesie spotykasz drzewo iglaste.

77
00:03:37,238 --> 00:03:39,641
Chcesz się dowiedzieć co to za gatunek.

78
00:03:39,741 --> 00:03:43,131
Przyglądasz się szyszkom. Jeden A: szyszki

79
00:03:43,231 --> 00:03:47,062
stojące, skierowane ku górze, idziesz do dwójki.

80
00:03:47,162 --> 00:03:50,666
Jeden B: szyszki zwisające, skierowane w dół

81
00:03:50,766 --> 00:03:52,190
idziesz do trójki.

82
00:03:52,317 --> 00:03:55,000
Widzisz, że szyszka ewidentnie wisi

83
00:03:55,100 --> 00:03:58,720
więc wybierasz 1 B, a to kieruje Cię do trójki.

84
00:03:59,024 --> 00:04:03,148
Tu mamy dwie opcje: 3 A: szyszki walcowate

85
00:04:03,248 --> 00:04:07,024
wydłużone, 3 B: szyszki okrągławe, małe

86
00:04:07,124 --> 00:04:09,359
z rozchylonymi łuskami.

87
00:04:09,600 --> 00:04:11,375
Jaka jest twoja szyszka?

88
00:04:11,648 --> 00:04:14,859
Zdecydowanie mała i raczej okrągła

89
00:04:14,959 --> 00:04:18,458
więc to 3 B - sosna pospolita. Brawo!

90
00:04:18,559 --> 00:04:21,989
Posługując się kluczem, udało Ci się stwierdzić

91
00:04:22,089 --> 00:04:24,853
że spotkane drzewo to sosna pospolita.

92
00:04:28,543 --> 00:04:31,132
Takie porządkowanie wydaje się banalne

93
00:04:31,232 --> 00:04:33,910
bo przecież trudno pomylić sosnę z dębem

94
00:04:34,010 --> 00:04:36,738
podobnie jak widelec z łyżką, pomyślisz.

95
00:04:36,991 --> 00:04:39,055
Sęk w tym, że w przypadku żywych

96
00:04:39,155 --> 00:04:41,086
organizmów pozory często mylą.

97
00:04:41,343 --> 00:04:43,511
Popatrz na rekina i delfina.

98
00:04:43,647 --> 00:04:45,695
Na pozór wyglądają podobnie

99
00:04:45,830 --> 00:04:48,571
żyją w tym samym środowisku - wodzie

100
00:04:48,767 --> 00:04:51,071
a nawet żywią się podobnym pokarmem.

101
00:04:51,327 --> 00:04:53,593
Tymczasem należą do dwóch różnych

102
00:04:53,693 --> 00:04:55,959
dużych jednostek taksonomicznych.

103
00:04:56,191 --> 00:04:59,263
Rekin jest rybą, delfin - ssakiem.

104
00:04:59,519 --> 00:05:01,665
Klucz pozwalający na ich właściwe

105
00:05:01,765 --> 00:05:03,994
przyporządkowanie jest nieoczywisty

106
00:05:04,094 --> 00:05:06,173
choć nie musi być skomplikowany.

107
00:05:06,431 --> 00:05:08,816
Różniącej je cechy nie widać jednak

108
00:05:08,916 --> 00:05:10,327
na pierwszy rzut oka.

109
00:05:10,527 --> 00:05:12,060
Od bardzo dawnych czasów 

110
00:05:12,160 --> 00:05:13,769
ludzie chcieli uporządkować

111
00:05:13,869 --> 00:05:16,415
otaczający ich świat i wszystko, co żyje.

112
00:05:16,730 --> 00:05:19,786
Tworzyli w tym celu różne systemy klasyfikacji.

113
00:05:19,999 --> 00:05:22,611
Już cztery wieki przed Chrystusem

114
00:05:22,711 --> 00:05:26,000
Arystoteles rozpoznał, podzielił na 5 klas

115
00:05:26,100 --> 00:05:28,905
i opisał około 500 gatunków zwierząt

116
00:05:29,005 --> 00:05:31,487
a jego kolega, Teofrast z Eresos

117
00:05:31,587 --> 00:05:35,063
wykonał podobną pracę w przypadku roślin.

118
00:05:35,359 --> 00:05:38,169
Te pierwsze klasyfikacje mogą się nam dziś

119
00:05:38,269 --> 00:05:40,824
wydawać dziwaczne, jak podział zwierząt

120
00:05:40,924 --> 00:05:43,207
na krwiste i bezkrwiste, czy roślin

121
00:05:43,307 --> 00:05:45,299
na pożyteczne i niepożyteczne.

122
00:05:45,599 --> 00:05:47,509
Opierały się one w dużej mierze

123
00:05:47,609 --> 00:05:50,089
na widocznych cechach roślin i zwierząt.

124
00:05:50,207 --> 00:05:52,232
Podobnym kluczem podążaliśmy

125
00:05:52,332 --> 00:05:53,838
identyfikując drzewo.

126
00:05:54,047 --> 00:05:56,363
Dziś naukowcy wiedzą o przyrodzie

127
00:05:56,463 --> 00:05:58,872
o wiele więcej i współczesne klucze

128
00:05:58,972 --> 00:06:01,453
też się zmieniają, ale my pozostańmy

129
00:06:01,553 --> 00:06:03,080
przy tym najprostszym.

130
00:06:03,519 --> 00:06:06,171
Czas na Ciebie. Posługując się podanym

131
00:06:06,271 --> 00:06:08,638
kluczem sprawdź, co to za zwierzę.

132
00:06:11,967 --> 00:06:14,413
Pierwszą rzeczą, jaką sprawdzamy będzie

133
00:06:14,513 --> 00:06:17,087
czy chodzi na czterech, czy dwóch łapach.

134
00:06:17,405 --> 00:06:19,084
Wiemy, że na czterech.

135
00:06:19,391 --> 00:06:22,963
Wiemy również, że ma kopyta i nie ma pazurów.

136
00:06:23,231 --> 00:06:25,791
A ma długie, czy krótkie uszy?

137
00:06:26,559 --> 00:06:28,351
Oczywiście, że długie uszy.

138
00:06:28,607 --> 00:06:31,436
Dlatego osioł będzie w tym miejscu.

139
00:06:32,447 --> 00:06:34,139
To może jeszcze jedno pytanie?

140
00:06:34,239 --> 00:06:36,760
Jakie cechy można zawrzeć w kluczu tak

141
00:06:36,860 --> 00:06:38,858
żeby pomagały przypisać zwierzę

142
00:06:38,958 --> 00:06:40,126
do danego gatunku?

143
00:06:43,455 --> 00:06:47,017
Mogą to być przykładowo: obecność włosów

144
00:06:47,117 --> 00:06:51,261
piór lub łusek, środowisko życia (woda lub ląd)

145
00:06:51,361 --> 00:06:54,421
umiejętność latania, wielkość ciała

146
00:06:54,521 --> 00:06:57,852
długość uszu, rodzaj zjadanego pokarmu

147
00:06:57,952 --> 00:07:00,069
(rośliny czy zwierzęta).

148
00:07:01,631 --> 00:07:04,254
Teraz samodzielnie skonstruuj prosty klucz

149
00:07:04,354 --> 00:07:07,125
dzięki któremu prawidłowo zaklasyfikujesz

150
00:07:07,225 --> 00:07:09,550
kota domowego. Dobrej zabawy!

151
00:07:13,151 --> 00:07:16,562
Przykładowy klucz wygląda tak, jak na planszy.

152
00:07:22,261 --> 00:07:24,251
Klasyfikowanie organizmów polega

153
00:07:24,351 --> 00:07:26,163
na ich porządkowaniu w oparciu

154
00:07:26,263 --> 00:07:28,177
o posiadane przez nie cechy.

155
00:07:28,511 --> 00:07:31,023
Do identyfikacji organizmów służą

156
00:07:31,123 --> 00:07:34,178
specjalne klucze do oznaczania gatunków.

157
00:07:37,983 --> 00:07:40,553
Pokrewieństwa bywają nieoczywiste.

158
00:07:40,653 --> 00:07:43,943
Pomyśl o tym i udostępnij link do tego filmu

159
00:07:44,043 --> 00:07:46,640
nie tylko swoim najlepszym kolegom.

160
00:07:46,740 --> 00:07:50,234
Zaglądaj jak najwięcej na nasz kanał. Czekamy.