1
00:00:01,280 --> 00:00:03,489
Na zdjęciu wygląda jak broszka

2
00:00:03,514 --> 00:00:05,182
z błękitnym kamieniem

3
00:00:05,207 --> 00:00:07,568
ale to jezioro Grand Prismatic Spring

4
00:00:07,593 --> 00:00:10,032
w Parku Narodowym Yellowstone.

5
00:00:10,240 --> 00:00:13,201
Ma około 100 m średnicy, a zasilające je

6
00:00:13,896 --> 00:00:16,408
wewnętrzne źródło, każdej minuty dolewa doń

7
00:00:16,640 --> 00:00:18,549
ponad 2000 litrów wody

8
00:00:18,574 --> 00:00:21,784
o temperaturze 70 stopni Celsjusza.

9
00:00:22,528 --> 00:00:24,576
Trudno byłoby włożyć do niej rękę

10
00:00:24,832 --> 00:00:26,266
a jednak są organizmy

11
00:00:26,291 --> 00:00:28,952
którym takie środowisko życia pasuje.

12
00:00:29,696 --> 00:00:32,768
To ciepłolubne, czyli termofilne bakterie

13
00:00:33,024 --> 00:00:35,328
które zasiedlają obrzeża zbiornika

14
00:00:35,584 --> 00:00:38,776
nadając im jaskrawe kolory, od czerwieni

15
00:00:38,801 --> 00:00:41,752
poprzez brąz, aż po głęboką zieleń

16
00:00:41,984 --> 00:00:43,520
zależnie od pory roku.

17
00:00:44,288 --> 00:00:45,736
O innych, niesamowitych

18
00:00:45,761 --> 00:00:47,435
przystosowaniach bakterii

19
00:00:47,460 --> 00:00:49,688
dowiesz się, oglądając nasz film.

20
00:01:01,952 --> 00:01:03,378
Co ci staje przed oczyma

21
00:01:03,403 --> 00:01:05,304
gdy słyszysz słowo "bakterie"?

22
00:01:06,048 --> 00:01:07,453
Założę się, że jakaś

23
00:01:07,478 --> 00:01:09,656
jeżąca włos na głowie choroba

24
00:01:09,888 --> 00:01:12,825
dżuma, gruźlica, albo chociaż paskudna

25
00:01:12,850 --> 00:01:14,008
ropna angina.

26
00:01:14,240 --> 00:01:17,312
Tymczasem spośród tysięcy gatunków bakterii

27
00:01:17,568 --> 00:01:19,422
zaledwie 5% zagraża nam

28
00:01:19,447 --> 00:01:21,944
innym zwierzętom czy roślinom.

29
00:01:22,432 --> 00:01:25,654
Reszta jest w najgorszym razie nieszkodliwa

30
00:01:25,679 --> 00:01:27,424
a w najlepszym wręcz niezbędna

31
00:01:27,449 --> 00:01:29,368
do prawidlowego funkcjonowania.

32
00:01:30,112 --> 00:01:32,262
Poznajmy więc bliżej naszych

33
00:01:32,287 --> 00:01:34,744
maleńkich wrogów i przyjaciół.

34
00:01:35,744 --> 00:01:38,377
Naprawdę są tyci i nie zobaczysz ich

35
00:01:38,402 --> 00:01:41,912
bez pomocy mikroskopu, bo średnio ich średnica

36
00:01:42,144 --> 00:01:45,090
to Jakieś 2 mikrometry, czyli 50 razy mniej

37
00:01:45,115 --> 00:01:47,288
niż średnica ludzkiego włosa.

38
00:01:47,776 --> 00:01:50,860
Największe bakterie mają co prawda wielkość

39
00:01:50,885 --> 00:01:53,728
kropki stawianej w tekście, albo nitki

40
00:01:53,753 --> 00:01:57,248
długiej nawet na 2 cm, ale to wyjątki.

41
00:01:58,016 --> 00:02:00,832
Kształty bakterii są jednak uniwersalne.

42
00:02:01,088 --> 00:02:02,949
Mogą to być kulki, laseczki

43
00:02:02,974 --> 00:02:04,696
i różnego typu spirale.

44
00:02:05,440 --> 00:02:08,852
Kuliste bakterie mogą występować pojedynczo

45
00:02:08,877 --> 00:02:12,639
jako ziarniaki, ale częściej łączą się w grupy

46
00:02:12,664 --> 00:02:14,499
tworząc pary - dwoinki

47
00:02:14,524 --> 00:02:16,776
jak dwoinka zapalenia płuc

48
00:02:17,472 --> 00:02:20,032
łańcuchy - Jak paciorkowce anginy

49
00:02:21,056 --> 00:02:22,702
czy grona, jak gronkowce

50
00:02:22,727 --> 00:02:24,920
wywołujące zatrucia pokarmowe.

51
00:02:26,176 --> 00:02:28,093
Pałeczki i laseczki to w zasadzie

52
00:02:28,119 --> 00:02:30,623
jedyna grupa bakterii zdolna do tworzenia

53
00:02:30,649 --> 00:02:33,245
przetrwalników, czyli form mogących znieść

54
00:02:33,271 --> 00:02:35,929
nawet najbardziej niesprzyjające warunki.

55
00:02:36,672 --> 00:02:39,744
W tej grupie są między innymi laseczki tężca

56
00:02:40,000 --> 00:02:42,304
jadu kiełbasianego i wąglika

57
00:02:42,560 --> 00:02:45,632
pałeczki salmonelli czy prątki gruźlicy.

58
00:02:47,168 --> 00:02:50,530
Wśród form spiralnych jest wiele wolno żyjących

59
00:02:50,556 --> 00:02:53,605
w wodzie czy glebie, ale są i chorobotwórcze

60
00:02:53,631 --> 00:02:56,028
jak przecinkowiec cholery

61
00:02:56,054 --> 00:02:58,738
krętek boreliozy czy kiły.

62
00:02:59,456 --> 00:03:02,016
Niezależnie od wielkości i kształtu

63
00:03:02,272 --> 00:03:05,088
wszystkie bakterie mają pewne cechy wspólne

64
00:03:05,344 --> 00:03:07,392
o których powiem Ci po orzeszku.

65
00:03:11,488 --> 00:03:13,088
Bakterie to bardzo proste

66
00:03:13,114 --> 00:03:14,841
jednokomórkowe organizmy.

67
00:03:15,328 --> 00:03:16,376
W ich komórkach brak

68
00:03:16,402 --> 00:03:17,896
wyspecjalizowanych struktur

69
00:03:17,922 --> 00:03:20,174
jakie można spotkać w komórkach

70
00:03:20,200 --> 00:03:23,033
takich organizmów jak drzewa, czy my.

71
00:03:23,520 --> 00:03:25,978
Nie posiadają jądra, a ich pojedyncza zwykle

72
00:03:26,004 --> 00:03:28,079
nić informacji genetycznej

73
00:03:28,105 --> 00:03:30,738
pływa sobie luzem w cytoplazmie.

74
00:03:31,456 --> 00:03:33,960
Od świata zewnętrznego oddziela je

75
00:03:33,986 --> 00:03:36,325
błona komórkowa, w której mogą

76
00:03:36,351 --> 00:03:39,467
znajdować się organelle ruchu - rzęski.

77
00:03:39,904 --> 00:03:43,023
By pozyskać energię, między innymi do ruchu

78
00:03:43,049 --> 00:03:44,281
bakterie jedzą.

79
00:03:44,768 --> 00:03:47,072
Jak to robią pojedynczą komórką?

80
00:03:47,840 --> 00:03:50,437
Wydzielają na środowiska zewnętrznego

81
00:03:50,463 --> 00:03:52,964
enzymy trawienne, które rozkładają

82
00:03:52,990 --> 00:03:56,594
materię organiczną na proste związki organiczne.

83
00:03:57,056 --> 00:03:59,457
Związki te następnie są wchłaniane

84
00:03:59,483 --> 00:04:01,177
przez komórkę bakterii.

85
00:04:02,432 --> 00:04:05,431
Wiele bakterii żywi się szczątkami roślin

86
00:04:05,457 --> 00:04:09,113
i zwierząt, a nawet ropą naftową czy plastikiem.

87
00:04:09,600 --> 00:04:12,445
Takie, które za pokarm uznają tkanki żywych

88
00:04:12,471 --> 00:04:15,513
organizmów, prowadzą pasożytniczy tryb życia.

89
00:04:16,256 --> 00:04:19,439
O pasożytnictwie opowiadamy w innej lekcji.

90
00:04:19,839 --> 00:04:22,438
Spora część bakterii potrafi samodzielnie

91
00:04:22,464 --> 00:04:23,985
wytwarzać sobie pokarm

92
00:04:24,191 --> 00:04:26,751
w procesie chemosyntezy lub fotosyntezy

93
00:04:27,007 --> 00:04:28,799
który omawiamy w innym filmie.

94
00:04:29,567 --> 00:04:31,359
Bakterie też oddychają.

95
00:04:31,615 --> 00:04:34,059
Jak wszystkie żywe komórki, mogą to

96
00:04:34,085 --> 00:04:37,016
robić przy udziale lub bez udziału tlenu.

97
00:04:37,586 --> 00:04:39,252
Sam proces oddychania

98
00:04:39,278 --> 00:04:41,624
omawiamy bliżej w innej lekcji.

99
00:04:42,367 --> 00:04:45,002
Tu warto zapamiętać, że bakteryjne

100
00:04:45,028 --> 00:04:47,256
oddychanie beztlenowe to proces

101
00:04:47,487 --> 00:04:49,913
dzięki któremu otrzymujemy między innymi

102
00:04:49,963 --> 00:04:54,680
kefiry, jogurty, smakowite kiszonki i ciasta.

103
00:04:55,935 --> 00:04:58,805
Ostatecznym celem każdej bakteryjnej komórki

104
00:04:58,868 --> 00:05:00,282
jest się mnożyć.

105
00:05:00,743 --> 00:05:02,335
To osiąga przez dzielenie.

106
00:05:02,847 --> 00:05:05,407
Bakterie rozmnażają się bezpłciowo

107
00:05:05,663 --> 00:05:08,735
przez podział, a czasem przez pączkowanie.

108
00:05:09,503 --> 00:05:12,855
Podział oznacza, że z każdej komórki wyjściowej

109
00:05:12,881 --> 00:05:16,303
powstają dwie potomne, identyczne z oryginałem.

110
00:05:16,927 --> 00:05:19,087
W niesprzyjających warunkach bakterie

111
00:05:19,113 --> 00:05:21,715
zamiast się dzielić zamierają w postaci

112
00:05:21,741 --> 00:05:23,608
tak zwanych przetrwalników.

113
00:05:24,095 --> 00:05:26,399
Takie zmumifikowanie bakterie

114
00:05:26,655 --> 00:05:28,959
mogą przetrwać nawet kilkadziesiąt lat

115
00:05:29,215 --> 00:05:31,007
bez żadnych oznak życia

116
00:05:31,263 --> 00:05:34,591
a gdy warunki znów zaczną im sprzyjać, ożywają.

117
00:05:38,943 --> 00:05:40,991
A gdzie można spotkać bakterie?

118
00:05:41,503 --> 00:05:43,237
Najprostsza, a prawidłowa

119
00:05:43,263 --> 00:05:44,995
odpowiedź to: wszędzie.

120
00:05:45,343 --> 00:05:47,213
W zasadzie poza wnętrzem

121
00:05:47,239 --> 00:05:50,744
pracującego sterylizatora, i to nie każdego

122
00:05:50,975 --> 00:05:53,791
Te mikroby znajdziesz w każdym miejscu na Ziemi

123
00:05:54,047 --> 00:05:55,327
a nawet poza nią.

124
00:05:56,095 --> 00:05:58,399
W glebie, wodzie i w powietrzu.

125
00:05:58,655 --> 00:06:01,038
Są takie, które do życia wymagają

126
00:06:01,064 --> 00:06:04,312
temperatury wyższej niż 90 stopni Celsjusza

127
00:06:04,543 --> 00:06:07,615
czyli bliskiej wrzeniu, bo w niższej giną.

128
00:06:08,127 --> 00:06:10,949
Zasiedlają więc okolice wulkanów, gejzerów

129
00:06:10,975 --> 00:06:13,528
i podwodnych kominów hydrotermalnych

130
00:06:14,015 --> 00:06:15,807
z których wybucha gorąca woda.

131
00:06:16,575 --> 00:06:19,391
Na przeciwnym - dosłownie - biegunie

132
00:06:19,647 --> 00:06:21,951
są pewne ziarniaki z Arktyki

133
00:06:22,207 --> 00:06:24,222
które przyłapano na reprodukcji

134
00:06:24,248 --> 00:06:26,328
w minus 15 stopniach Celsjusza

135
00:06:26,815 --> 00:06:29,887
a podobno przeżywają nawet w minus 25 st.

136
00:06:30,655 --> 00:06:32,859
Ponieważ bakterie są mikroskopijne

137
00:06:32,885 --> 00:06:35,800
łatwo przemieszczają się na cząstkach kurzu

138
00:06:36,031 --> 00:06:37,567
czy kropelkach mgły.

139
00:06:38,079 --> 00:06:40,895
Znajduje się je w górnych warstwach atmosfery

140
00:06:41,151 --> 00:06:43,455
gdzie zresztą pomagają w tworzeniu chmur.

141
00:06:44,223 --> 00:06:46,850
Bardzo wiele gatunków bakterii na swoje

142
00:06:46,876 --> 00:06:49,722
środowisko życia wybiera inne organizmy:

143
00:06:49,748 --> 00:06:51,953
rośliny, zwierzęta, czy grzyby.

144
00:06:52,671 --> 00:06:55,231
O kilku z nich opowiem Ci po orzeszku.

145
00:06:59,583 --> 00:07:02,312
Mówiliśmy już, że bakterie często żyją

146
00:07:02,338 --> 00:07:05,496
na stałe lub czasowo w innych organizmach.

147
00:07:05,983 --> 00:07:08,129
Często są pomocne, na przykład

148
00:07:08,155 --> 00:07:10,872
pozwalają zwierzętom trawić celulozę

149
00:07:11,103 --> 00:07:13,800
dostarczają roślinom składników mineralnych

150
00:07:13,919 --> 00:07:16,479
albo wytwarzają potrzebne witaminy.

151
00:07:16,735 --> 00:07:18,145
Opowiadamy o tym więcej

152
00:07:18,171 --> 00:07:19,825
w innych naszych filmach.

153
00:07:20,831 --> 00:07:23,588
Bywa Jednak, że swoją obecnością szkodzą

154
00:07:23,614 --> 00:07:26,232
gospodarzowi, a nawet mogą go zabić.

155
00:07:26,975 --> 00:07:28,511
Takie szkodliwe bakterie

156
00:07:28,537 --> 00:07:30,328
nazywamy chorobotwórczymi.

157
00:07:30,815 --> 00:07:32,863
Wspomnieliśmy już o kilku z nich

158
00:07:33,119 --> 00:07:35,423
przy okazji omawiania bakteryjnych kształtów.

159
00:07:35,935 --> 00:07:38,469
Zastanów się, w jaki sposób bakterie

160
00:07:38,495 --> 00:07:41,592
mogą przenosić się na kolejnych gospodarzy?

161
00:07:43,103 --> 00:07:45,603
Z racji niewielkich rozmiarów podróżują

162
00:07:45,653 --> 00:07:48,067
w powietrzu, na mikroskopijnych

163
00:07:48,093 --> 00:07:50,883
kropelkach wody albo cząstkach kurzu.

164
00:07:51,295 --> 00:07:53,273
Tak przenosi się gruźlica.

165
00:07:53,599 --> 00:07:56,532
O wiele rzadziej można się zarazić pijąc mleko

166
00:07:56,558 --> 00:07:59,390
od zakażonej krowy, albo dotykając rękoma

167
00:07:59,416 --> 00:08:01,242
skażonych przedmiotów.

168
00:08:02,047 --> 00:08:04,132
Jedzenie to z kolei główna droga

169
00:08:04,158 --> 00:08:05,656
zakażenia salmonellą.

170
00:08:06,143 --> 00:08:09,107
Te pałeczki można przenieść, jedząc niemyte

171
00:08:09,133 --> 00:08:11,544
surowe warzywa nawożone obornikiem

172
00:08:12,031 --> 00:08:15,359
potrawy zawierające surowe jajka, mięso i mleko.

173
00:08:16,127 --> 00:08:18,943
Są bakterie, jak laseczki tężca

174
00:08:19,199 --> 00:08:22,377
które bytują w glebie i by się zarazić, trzeba

175
00:08:22,403 --> 00:08:24,599
bezpośredniego kontaktu takiej

176
00:08:24,625 --> 00:08:27,487
skażonej gleby z uszkodzoną skórą.

177
00:08:28,159 --> 00:08:30,584
Są wreszcie mikroby, które przenoszą

178
00:08:30,610 --> 00:08:33,304
inne zwierzęta, Jak kleszcze czy muchy.

179
00:08:34,047 --> 00:08:36,863
Do chorób odkleszczowych zaliczamy boreliozę.

180
00:08:37,375 --> 00:08:39,233
Krętki przedostają się do krwi

181
00:08:39,259 --> 00:08:41,240
ze śliną zakażonego kleszcza.

182
00:08:42,239 --> 00:08:44,959
Jak widzisz, drogi przenoszenia bakterii

183
00:08:44,985 --> 00:08:46,716
mogą być bardzo różne.

184
00:08:47,359 --> 00:08:49,226
Chcąc chronić się przed inwazją

185
00:08:49,252 --> 00:08:51,480
chorobotwórczych krętków i laseczek

186
00:08:51,711 --> 00:08:53,424
wystarczy jednak przestrzegać

187
00:08:53,450 --> 00:08:54,808
kilku prostych zasad.

188
00:08:55,551 --> 00:08:58,561
Jak najczęściej myć ręce, zwłaszcza

189
00:08:58,592 --> 00:09:00,948
przed jedzeniem i po wyjściu z toalety.

190
00:09:01,778 --> 00:09:04,336
Dokładnie odkażać nawet drobne zranienia

191
00:09:04,362 --> 00:09:06,667
jeśli mogła się do nich dostać ziemia.

192
00:09:07,327 --> 00:09:09,814
Jeść tylko przebadane produkty spożywcze

193
00:09:09,840 --> 00:09:11,704
szczególnie jeśli są surowe.

194
00:09:12,191 --> 00:09:14,239
Dokładnie myć warzywa i owoce

195
00:09:14,495 --> 00:09:16,799
oraz jaja przed rozbiciem skorupki.

196
00:09:17,567 --> 00:09:20,225
Unikać kontaktu z osobami kaszlącymi

197
00:09:20,251 --> 00:09:21,432
i kichającymi.

198
00:09:21,919 --> 00:09:23,600
W sezonie przeziębień warto

199
00:09:23,626 --> 00:09:25,186
nosić maseczkę ochronną.

200
00:09:27,295 --> 00:09:28,831
Czas na mikro-sprawdzian.

201
00:09:29,343 --> 00:09:31,903
Wymień trzy podstawowe kształty bakterii.

202
00:09:35,231 --> 00:09:37,791
Kulisty, pałeczkowaty i spiralny.

203
00:09:40,095 --> 00:09:42,399
A jak rozmnażają się bakterie?

204
00:09:45,727 --> 00:09:48,799
Najczęściej przez podział komórki macierzystej

205
00:09:49,055 --> 00:09:50,079
na dwie potomne.

206
00:09:55,967 --> 00:09:58,427
Bakterie to mikroskopijne organizmy

207
00:09:58,453 --> 00:10:00,340
jednokomórkowe, które nie mają

208
00:10:00,366 --> 00:10:01,754
jądra komórkowego.

209
00:10:02,111 --> 00:10:04,206
Mogą być kuliste, pałeczkowate

210
00:10:04,232 --> 00:10:05,976
lub spiralnie skręcone.

211
00:10:06,719 --> 00:10:09,279
Oddychają beztlenowo lub tlenowo.

212
00:10:09,791 --> 00:10:11,839
Rozmnażają się bezpłciowo

213
00:10:12,095 --> 00:10:14,143
przez podział lub pączkowanie.

214
00:10:14,655 --> 00:10:16,959
Niektóre same wytwarzają pokarm

215
00:10:17,215 --> 00:10:19,775
a inne żywią się innymi organizmami.

216
00:10:20,287 --> 00:10:23,359
Wśród tych ostatnich spotykamy chorobotwórcze

217
00:10:23,615 --> 00:10:24,639
i symbiotyczne.

218
00:10:28,223 --> 00:10:29,732
To spotkanie z mikrobami

219
00:10:29,758 --> 00:10:31,832
było jak najbardziej bezpieczne.

220
00:10:32,063 --> 00:10:33,786
Jedyne czym, mam nadzieję

221
00:10:33,812 --> 00:10:35,672
Cię zaraziliśmy, to wiedza

222
00:10:35,903 --> 00:10:39,210
dlatego liczymy, że profilaktycznie nas

223
00:10:39,236 --> 00:10:41,450
zasubskrybujesz i będziesz wracać

224
00:10:41,476 --> 00:10:42,482
na pistacja.tv