1 00:00:01,024 --> 00:00:03,854 Wy tego jeszcze nie czujecie, ale wierzcie mi 2 00:00:03,954 --> 00:00:06,606 większość dorosłych, choć raz na jakiś czas 3 00:00:06,706 --> 00:00:08,590 wzdycha: "Ach, gdyby tak można 4 00:00:08,690 --> 00:00:10,240 znów stać się dzieckiem!" 5 00:00:10,752 --> 00:00:13,056 Utopia? Nie dla każdego. 6 00:00:13,312 --> 00:00:15,858 Okazuje się, że istnieje na tym świecie 7 00:00:15,958 --> 00:00:18,000 gatunek meduz, który może wracać 8 00:00:18,100 --> 00:00:20,401 do dzieciństwa nawet kilkanaście razy 9 00:00:20,501 --> 00:00:22,982 a przez to w zasadzie nigdy nie umrzeć. 10 00:00:23,296 --> 00:00:26,020 Meduzy te normalnie przechodzą ze stadium 11 00:00:26,120 --> 00:00:28,929 larwy, zwanego polipem, do wolno pływającej 12 00:00:29,029 --> 00:00:32,024 w morskiej toni, meduzowatej formy dojrzałej. 13 00:00:32,256 --> 00:00:34,877 W razie zagrożenia meduza może wrócić 14 00:00:34,977 --> 00:00:37,830 do stadium polipa. Jej zwyczajne, dojrzałe 15 00:00:37,930 --> 00:00:40,431 komórki potrafią zmieniać swoją rolę 16 00:00:40,531 --> 00:00:42,238 a przy tym się odnawiają. 17 00:00:42,496 --> 00:00:44,494 Można powiedzieć, że meduza ta 18 00:00:44,594 --> 00:00:46,592 ma wbudowaną fontannę młodości. 19 00:00:59,904 --> 00:01:01,971 Jeśli jeździsz latem nad morze 20 00:01:02,071 --> 00:01:04,441 niemal na pewno widujesz pływające 21 00:01:04,541 --> 00:01:07,334 w morskiej toni, albo wyrzucone na piasek 22 00:01:07,434 --> 00:01:09,571 chełbie - nasze rodzime meduzy. 23 00:01:09,888 --> 00:01:12,541 Kształtem przypominają one otwartą parasolkę 24 00:01:12,641 --> 00:01:15,795 albo dzwon, którego średnica może być 25 00:01:15,895 --> 00:01:19,871 kilkumilimetrowa, ale i mierzyć nawet 40 cm. 26 00:01:20,384 --> 00:01:22,176 Są też niemal przezroczyste. 27 00:01:22,432 --> 00:01:25,019 Nic dziwnego - ich ciało składa się 28 00:01:25,119 --> 00:01:29,387 w 98% z wody. Jedynym barwnym elementem 29 00:01:29,487 --> 00:01:32,098 są narządy płciowe: u samców białe 30 00:01:32,198 --> 00:01:34,974 u samic różowe lub pomarańczowe. 31 00:01:35,488 --> 00:01:38,220 Oprócz nich chełbia może się chełbić 32 00:01:38,320 --> 00:01:41,002 a raczej chełpić, zestawem pokrytych 33 00:01:41,102 --> 00:01:44,010 parzydełkami ramion, które pomagają jej 34 00:01:44,110 --> 00:01:47,519 utrzymać się w wodnej toni i naganiają pokarm. 35 00:01:48,032 --> 00:01:49,862 To od parzydełek wzięła się 36 00:01:49,962 --> 00:01:52,127 nazwa całej grupy: parzydełkowce. 37 00:01:53,152 --> 00:01:55,840 Dzięki komórkom parzydełkowym mogą one 38 00:01:55,940 --> 00:01:58,651 się bronić przed drapieżnikami, a także 39 00:01:58,751 --> 00:02:00,575 obezwładniać swoje ofiary. 40 00:02:00,832 --> 00:02:02,624 Parzydełka zawierają jad. 41 00:02:03,136 --> 00:02:05,509 Na szczęście dla nas, jad chełbi nie zagraża 42 00:02:05,609 --> 00:02:07,487 tak dużym stworzeniom, jak człowiek 43 00:02:07,744 --> 00:02:10,304 ale nie wszystkie meduzy są tak niegroźne. 44 00:02:10,816 --> 00:02:13,673 Jad występującej u wybrzeży Australii 45 00:02:13,773 --> 00:02:16,658 osy morskiej jest 300 razy silniejszy 46 00:02:16,758 --> 00:02:20,115 od jadu kobry, a każdy z jej kilkumetrowych 47 00:02:20,215 --> 00:02:23,022 czułków ma w sobie wystarczająco dużo 48 00:02:23,122 --> 00:02:25,115 toksyny, by zabić 60 osób. 49 00:02:28,992 --> 00:02:31,040 Poza swoją parzydełkową bronią 50 00:02:31,296 --> 00:02:33,344 meduza to dość prosty organizm. 51 00:02:33,600 --> 00:02:36,695 Jej ciało składa się z dwóch warstw komórek 52 00:02:36,795 --> 00:02:38,207 które tworzą tkanki. 53 00:02:38,464 --> 00:02:40,256 Nie ma układu oddechowego 54 00:02:40,356 --> 00:02:42,796 krwionośnego ani wydalniczego. 55 00:02:43,346 --> 00:02:44,823 Wymiana gazowa zachodzi 56 00:02:44,923 --> 00:02:46,400 całą powierzchnią ciała. 57 00:02:47,168 --> 00:02:49,728 Nie ma też ośrodkowego układu nerwowego 58 00:02:49,984 --> 00:02:52,052 ale posiada komórki nerwowe 59 00:02:52,152 --> 00:02:53,841 łączące się wypustkami. 60 00:02:54,080 --> 00:02:56,615 Ma także komórki nabłonkowo-mięśniowe 61 00:02:56,715 --> 00:02:58,921 które pozwalają jej się poruszać 62 00:02:59,021 --> 00:03:00,578 choć nie tworzą mięśni. 63 00:03:00,992 --> 00:03:03,552 Trochę lepiej jest z układem pokarmowym 64 00:03:03,808 --> 00:03:06,939 który stanowi obszerna jama chłonąco-trawiąca. 65 00:03:07,392 --> 00:03:09,323 To od niej pochodzi inna nazwa 66 00:03:09,423 --> 00:03:11,808 tej grupy zwierząt: jamochłony. 67 00:03:13,280 --> 00:03:16,104 Jama ta ma tylko jeden otwór, umieszczony 68 00:03:16,204 --> 00:03:19,370 na spodniej stronie ciała i otoczony ramionami. 69 00:03:20,192 --> 00:03:22,240 Tędy meduza pobiera pokarm 70 00:03:22,496 --> 00:03:24,288 i wydala niestrawione resztki. 71 00:03:24,917 --> 00:03:28,022 Gęba służy meduzom także do poruszania się. 72 00:03:28,128 --> 00:03:31,200 Zasysają nią wodę do jamy chłonąco-trawiącej 73 00:03:31,456 --> 00:03:33,619 a następnie gwałtownie ją wyrzucają 74 00:03:33,719 --> 00:03:35,389 co powoduje odrzut osobnika 75 00:03:35,489 --> 00:03:36,830 w przeciwnym kierunku. 76 00:03:37,344 --> 00:03:38,880 Skąd się biorą meduzy? 77 00:03:39,392 --> 00:03:41,440 Tego dowiesz się po orzeszku. 78 00:03:45,792 --> 00:03:48,742 Patrząc na świat wokół nas, można dostrzec 79 00:03:48,842 --> 00:03:51,242 że są zwierzęta, których potomstwo 80 00:03:51,342 --> 00:03:53,721 jest pomniejszoną kopią dorosłych. 81 00:03:53,984 --> 00:03:58,030 Koty rodzą małe kotki, a króliki małe króliczki. 82 00:03:58,336 --> 00:04:01,038 Ale są i takie, u których kolejne pokolenie 83 00:04:01,138 --> 00:04:03,200 zupełnie nie przypomina rodziców. 84 00:04:03,712 --> 00:04:05,504 Przynajmniej na początku. 85 00:04:06,016 --> 00:04:08,576 Weźmy na przykład motyla i gąsienicę. 86 00:04:09,088 --> 00:04:11,482 Meduzom bliżej do tych drugich. 87 00:04:11,648 --> 00:04:14,881 U większości parzydełkowców nie powstają one 88 00:04:14,981 --> 00:04:17,841 z rodzicielskich meduz, lecz z polipów. 89 00:04:18,047 --> 00:04:19,870 Nie, nie tych w nosie. 90 00:04:20,095 --> 00:04:22,321 Polip jamochłona wygląda jak worek 91 00:04:22,421 --> 00:04:24,446 przytwierdzony do podłoża stopą 92 00:04:24,567 --> 00:04:27,263 bo tak nazywa się ta część jego ciała. 93 00:04:27,775 --> 00:04:29,311 Na przeciwległym końcu 94 00:04:29,567 --> 00:04:31,103 znajduje się otwór gębowy 95 00:04:31,359 --> 00:04:32,895 otoczony wieńcem ramion. 96 00:04:33,663 --> 00:04:36,157 Dorosłe polipy na ogół rozmnażają się 97 00:04:36,257 --> 00:04:38,581 bezpłciowo, przez pączkowanie. 98 00:04:38,783 --> 00:04:41,450 U wielu gatunków, na przykład u naszej 99 00:04:41,550 --> 00:04:44,724 stułbi pospolitej, osobnik potomny oddziela się 100 00:04:44,824 --> 00:04:46,535 od osobnika macierzystego 101 00:04:46,635 --> 00:04:48,536 i zaczyna samodzielne życie. 102 00:04:49,023 --> 00:04:51,520 U innych zostaje zrośnięty z macierzystym 103 00:04:51,620 --> 00:04:53,756 tworząc kolonię, która rozrasta się 104 00:04:53,856 --> 00:04:56,042 przez pączkowanie kolejnych polipów. 105 00:04:56,447 --> 00:04:58,892 Mamy tu też do czynienia z ciekawym 106 00:04:58,992 --> 00:05:01,244 sposobem rozmnażania bezpłciowego 107 00:05:01,344 --> 00:05:02,791 zwanym strobilizacją. 108 00:05:03,103 --> 00:05:05,919 To wygląda jak odcinanie, jedna po drugiej 109 00:05:06,175 --> 00:05:08,315 talerzykowatych, młodych meduzek. 110 00:05:08,735 --> 00:05:10,783 Są wśród nich samce i samice. 111 00:05:11,295 --> 00:05:13,613 Gdy podrosną, uwalniają do wody 112 00:05:13,713 --> 00:05:16,425 komórki rozrodcze, a więc zapłodnienie 113 00:05:16,525 --> 00:05:17,733 jest zewnętrzne. 114 00:05:17,951 --> 00:05:20,767 W jego wyniku powstają orzęsione larwy 115 00:05:21,023 --> 00:05:22,559 które po pewnym czasie 116 00:05:22,815 --> 00:05:24,607 osiadają na dnie zbiornika 117 00:05:24,863 --> 00:05:26,911 i przekształcają się w polipy 118 00:05:27,423 --> 00:05:29,481 a cały cykl przemian pokoleń 119 00:05:29,581 --> 00:05:31,413 zaczyna się od początku. 120 00:05:32,031 --> 00:05:34,373 Choć o polipach mówimy, że są to 121 00:05:34,473 --> 00:05:37,055 formy osiadłe, są wśród nich akrobaci 122 00:05:37,155 --> 00:05:40,027 którzy potrafią przemieszczać się po dnie 123 00:05:40,127 --> 00:05:42,782 zbiorników wodnych na spore odległości 124 00:05:42,882 --> 00:05:44,992 krocząc lub koziołkując. 125 00:05:49,695 --> 00:05:50,774 Parzydełkowce żyją 126 00:05:50,874 --> 00:05:53,022 we wszystkich strefach klimatycznych. 127 00:05:53,279 --> 00:05:55,583 Większość gatunków - w wodach słonych. 128 00:05:56,095 --> 00:05:58,655 Mogą żyć pojedynczo, jak ukwiały 129 00:05:58,755 --> 00:06:00,370 tworzyć kolonie pływające 130 00:06:00,470 --> 00:06:02,018 jak żeglarz portugalski 131 00:06:02,239 --> 00:06:04,399 mogą też tworzyć osiadłe kolonie 132 00:06:04,499 --> 00:06:06,590 jak większość gatunków polipów. 133 00:06:07,615 --> 00:06:10,104 W takich zespołach osobniki po podziale 134 00:06:10,204 --> 00:06:13,034 nie oddalają się od siebie i specjalizują się 135 00:06:13,134 --> 00:06:15,037 w wykonywaniu różnych funkcji. 136 00:06:15,219 --> 00:06:18,317 Na przykład jedne zajmują się odżywianiem 137 00:06:18,417 --> 00:06:19,902 a inne rozmnażaniem. 138 00:06:20,671 --> 00:06:23,382 Wiele parzydełkowców pełni ważną rolę 139 00:06:23,482 --> 00:06:26,630 w ekosystemach, jako pokarm innych zwierząt. 140 00:06:27,071 --> 00:06:29,554 Na przykład chełbie to znaczący element 141 00:06:29,654 --> 00:06:31,422 diety dużych morskich żółwi. 142 00:06:31,993 --> 00:06:34,784 Szczególne znaczenie w przyrodzie mają polipy 143 00:06:34,884 --> 00:06:36,286 tworzące rafy koralowe. 144 00:06:36,543 --> 00:06:38,753 Jako jedyne z tej grupy zwierząt 145 00:06:38,853 --> 00:06:41,406 wytwarzają twarde, wapienne szkielety. 146 00:06:41,663 --> 00:06:43,873 Po ich śmierci szkielet pozostaje 147 00:06:43,973 --> 00:06:46,782 po czym opada na dno tworząc rafy koralowe. 148 00:06:47,295 --> 00:06:49,777 Z upływem czasu rafa może powiększać się 149 00:06:49,877 --> 00:06:51,613 tak bardzo, że wypiętrza się 150 00:06:51,713 --> 00:06:53,466 ponad powierzchnię wody. 151 00:06:53,695 --> 00:06:56,533 Rafy koralowe są środowiskiem życia 152 00:06:56,633 --> 00:07:00,329 dla licznych gatunków bajecznie kolorowych ryb 153 00:07:00,429 --> 00:07:03,877 skorupiaków, ślimaków, rozgwiazd i jeżowców 154 00:07:03,977 --> 00:07:06,237 oraz glonów i pierwotniaków. 155 00:07:06,751 --> 00:07:09,345 Szkielety koralowców, zwłaszcza korala 156 00:07:09,445 --> 00:07:11,224 szlachetnego są materiałem 157 00:07:11,324 --> 00:07:12,874 do produkcji biżuterii. 158 00:07:15,967 --> 00:07:18,221 Parzydełkowce są bardzo wrażliwe 159 00:07:18,321 --> 00:07:20,664 na zmiany temperatury i zakwaszenia 160 00:07:20,764 --> 00:07:22,110 oraz zasolenia wody. 161 00:07:22,623 --> 00:07:25,858 Są więc biologicznymi wskaźnikami jej jakości. 162 00:07:26,076 --> 00:07:28,916 Eksperci przestrzegają, że dalszy wzrost 163 00:07:29,016 --> 00:07:31,589 temperatury oceanów sprawi, że wyginą 164 00:07:31,689 --> 00:07:33,590 niemal wszystkie koralowce. 165 00:07:37,983 --> 00:07:40,237 Parzydełkowce to zwierzęta wodne. 166 00:07:40,337 --> 00:07:42,591 Żyją w wodach słonych i słodkich. 167 00:07:43,103 --> 00:07:45,663 Mogą występować w postaci osiadłego polipa 168 00:07:45,919 --> 00:07:47,711 i wolno pływającej meduzy. 169 00:07:47,967 --> 00:07:50,015 Posiadają komórki parzydełkowe. 170 00:07:50,527 --> 00:07:52,575 Mają jamę chłonąco-trawiącą. 171 00:07:52,831 --> 00:07:54,198 Prowadzi do niej otwór 172 00:07:54,298 --> 00:07:56,158 pełniący funkcję gęby i odbytu. 173 00:07:56,671 --> 00:07:59,764 Rozmnażają się płciowo lub bezpłciowo 174 00:07:59,864 --> 00:08:02,362 przez pączkowanie lub podział. 175 00:08:04,351 --> 00:08:06,655 W tym filmie poznaliśmy parzydełkowce. 176 00:08:06,911 --> 00:08:08,633 Urocze zwierzątka, choć raczej 177 00:08:08,733 --> 00:08:09,982 do oglądania z oddali. 178 00:08:10,495 --> 00:08:12,543 Chcesz poznać inne bezkręgowce? 179 00:08:12,962 --> 00:08:14,990 Koniecznie obejrzyj pozostałe filmy 180 00:08:15,090 --> 00:08:17,328 z tej playlisty.