1 00:00:00,256 --> 00:00:02,770 Jeśli jesteś bezbronny i smaczny 2 00:00:02,870 --> 00:00:04,607 wielu na ciebie poluje. 3 00:00:04,864 --> 00:00:07,931 Fajnie byłoby stać się niewidzialnym, prawda? 4 00:00:08,190 --> 00:00:11,264 Ideę tę realizuje pewien nieduży skorupiak. 5 00:00:11,776 --> 00:00:14,035 Zamieszkuje otwarte wody oceanu 6 00:00:14,135 --> 00:00:17,014 gdzie brak kryjówek, w których można by 7 00:00:17,114 --> 00:00:19,472 się zaszyć, a przy tym może mieć 8 00:00:19,572 --> 00:00:22,451 nawet 18 cm długości, więc w porównaniu 9 00:00:22,551 --> 00:00:25,853 z mniejszymi kuzynami trudno by go przeoczyć. 10 00:00:26,368 --> 00:00:29,184 Stał się zatem doskonale przezroczysty 11 00:00:29,440 --> 00:00:31,744 a jedyną widoczną częścią jego ciała 12 00:00:32,000 --> 00:00:34,243 są pomarańczowe siatkówki dużych 13 00:00:34,343 --> 00:00:35,891 pojedynczych oczu. 14 00:00:36,096 --> 00:00:38,400 Same oczy są zwrócone ku górze. 15 00:00:38,656 --> 00:00:40,169 Pewnie po to, by wypatrywać 16 00:00:40,269 --> 00:00:42,363 potencjalnych drapieżników. 17 00:00:42,752 --> 00:00:44,967 O innych ciekawych skorupiakach 18 00:00:45,067 --> 00:00:46,916 dowiesz się z tego filmu. 19 00:00:56,576 --> 00:01:00,650 Idzie rak nieborak, jak uszczypnie, będzie znak. 20 00:01:00,928 --> 00:01:02,464 Znasz ten rymowankę? 21 00:01:02,720 --> 00:01:06,304 To wiesz, że z tym znakiem to raczej bajka. 22 00:01:06,560 --> 00:01:09,148 Przynajmniej jeśli chodzi o występujące 23 00:01:09,248 --> 00:01:11,786 w naszych wodach od wieków raki rzeczne 24 00:01:11,886 --> 00:01:13,392 zwane też szlachetnymi. 25 00:01:13,728 --> 00:01:16,774 Krzywdy nam nie zrobią, bo nie dość 26 00:01:16,874 --> 00:01:20,265 że są nieduże - tak do 20-25 cm długości 27 00:01:20,384 --> 00:01:22,311 to jeszcze do tego ich szczypce 28 00:01:22,411 --> 00:01:23,967 nie domykają się do końca. 29 00:01:24,224 --> 00:01:26,662 Bez obaw poznamy więc nieco bliżej 30 00:01:26,762 --> 00:01:28,492 to ciekawe zwierzę. 31 00:01:29,088 --> 00:01:31,392 To dość typowy przedstawiciel skorupiaków. 32 00:01:31,648 --> 00:01:33,696 Życie spędza w słodkiej wodzie. 33 00:01:33,952 --> 00:01:37,706 Jego ciało składa się z głowotułowia i odwłoka. 34 00:01:38,048 --> 00:01:40,021 W przedniej części głowotułowia 35 00:01:40,121 --> 00:01:41,728 można dostrzec umieszczone 36 00:01:41,828 --> 00:01:43,613 na giętkich słupkach oczy. 37 00:01:43,936 --> 00:01:46,752 Poniżej nich znajdują się dwie pary czułków 38 00:01:47,008 --> 00:01:49,568 służących do odbierania bodźców dotykowych 39 00:01:49,824 --> 00:01:52,540 a jeszcze niżej dwie pary mocnych szczęk 40 00:01:52,640 --> 00:01:54,944 którymi rak rozdrabnia pożywienie 41 00:01:55,200 --> 00:01:57,760 rośliny wodne i drobne zwierzęta 42 00:01:58,016 --> 00:02:01,394 w tym inne skorupiaki, a także padlinę. 43 00:02:01,856 --> 00:02:04,654 Stąd nazywany bywa czyścicielem wód. 44 00:02:04,928 --> 00:02:06,609 Jak większość skorupiaków 45 00:02:06,709 --> 00:02:09,517 rak oddycha skrzelami, które mieszczą się 46 00:02:09,617 --> 00:02:11,109 w komorach skrzelowych 47 00:02:11,209 --> 00:02:13,374 pod grzbietową częścią pancerza. 48 00:02:13,715 --> 00:02:16,009 Głowotułów wyposażony jest w 5 par 49 00:02:16,109 --> 00:02:18,487 odnóży krocznych, z których pierwsza 50 00:02:18,587 --> 00:02:21,367 jest u raka przekształcona w duże szczypce 51 00:02:21,467 --> 00:02:23,091 i nie służy do chodzenia. 52 00:02:23,360 --> 00:02:25,872 Można więc powiedzieć, że rak porusza się 53 00:02:25,972 --> 00:02:28,735 na ośmiu pozostałych, ale to nie cała prawda. 54 00:02:28,992 --> 00:02:32,832 Ma jeszcze odnóża odwłokowe - aż 14 par. 55 00:02:33,088 --> 00:02:36,101 Mogą wspomagać pływanie, a u samic służą 56 00:02:36,201 --> 00:02:39,438 też do podtrzymywania jaj i młodych raczków. 57 00:02:39,744 --> 00:02:42,863 A co z powiedzeniem, że rak chodzi wspak? 58 00:02:43,328 --> 00:02:46,127 Cóż, używając odnóży krocznych chodzi 59 00:02:46,227 --> 00:02:48,676 po dnie głównie w przód albo w bok 60 00:02:48,776 --> 00:02:51,525 ale w sytuacji zagrożenia podwija ogon 61 00:02:51,625 --> 00:02:54,299 a w zasadzie zakończony płetwą odwłok 62 00:02:54,399 --> 00:02:57,748 pod siebie, w jak najbardziej dosłownym sensie 63 00:02:57,848 --> 00:03:01,574 i wtedy ten ogon daje mu szybki napęd do tyłu. 64 00:03:05,088 --> 00:03:08,040 Przed orzeszkiem mówiliśmy, że rak rzeczny 65 00:03:08,140 --> 00:03:10,413 ma w swoim zwierzęcym jadłospisie 66 00:03:10,513 --> 00:03:11,999 także inne skorupiaki. 67 00:03:12,256 --> 00:03:14,028 Są one z reguły bardzo małe 68 00:03:14,128 --> 00:03:16,255 i tworzą zawieszony w toni wodnej 69 00:03:16,355 --> 00:03:17,587 tak zwany plankton. 70 00:03:17,888 --> 00:03:20,704 W naszych wodach popularne są rozwielitki 71 00:03:20,861 --> 00:03:22,897 oczliki i kiełże. 72 00:03:23,008 --> 00:03:25,134 Możesz je znać, jeśli Ty lub ktoś 73 00:03:25,234 --> 00:03:27,118 z Twoich znajomych ma akwarium 74 00:03:27,218 --> 00:03:29,152 bo te zwierzęta stanowią pokarm 75 00:03:29,252 --> 00:03:30,887 dla ryb akwariowych. 76 00:03:31,200 --> 00:03:33,760 Takie maluchy stanowią większość skorupiaków. 77 00:03:34,528 --> 00:03:37,525 Opisano do tej pory ponad 70000 gatunków 78 00:03:37,625 --> 00:03:40,088 należących do tej grupy zwierząt. 79 00:03:40,416 --> 00:03:43,770 Lądy podbiły jednak tylko większe skorupiaki 80 00:03:43,870 --> 00:03:46,632 którym trudniej wyschnąć, bo podobnie 81 00:03:46,732 --> 00:03:48,411 jak nasz rak są okryte 82 00:03:48,511 --> 00:03:50,549 grubym i twardym pancerzem. 83 00:03:50,912 --> 00:03:53,540 Spójrz na planszę. Uda Ci się rozpoznać 84 00:03:53,640 --> 00:03:55,493 kraba, langustę i homara? 85 00:04:00,384 --> 00:04:02,448 Jeśli tak, brawo Ty! 86 00:04:02,944 --> 00:04:04,224 To kumple raka. 87 00:04:04,480 --> 00:04:06,784 Langusty i homary żyją w wodzie 88 00:04:07,040 --> 00:04:09,991 ale dla wielu krabów domem jest ląd. 89 00:04:10,368 --> 00:04:12,416 Wszystkie uznawane są za przysmak 90 00:04:12,672 --> 00:04:15,726 Nie tylko przez ludzi, ale i wiele zwierząt 91 00:04:15,826 --> 00:04:18,302 więc niestety ich liczebność spada. 92 00:04:19,071 --> 00:04:21,076 Tak jest na przykład z największymi 93 00:04:21,176 --> 00:04:24,605 stawonogami: krabami-pająkami, których 94 00:04:24,705 --> 00:04:27,559 rozpiętość odnóży może sięgać 3 metrów. 95 00:04:31,359 --> 00:04:34,431 Wśród skorupiaków są również gatunki osiadłe. 96 00:04:34,687 --> 00:04:37,503 To na przykład spotykane w Bałtyku pąkle 97 00:04:37,759 --> 00:04:40,607 czy tropikalne kaczenice, których ciała 98 00:04:40,707 --> 00:04:42,852 okryte są pancerzem zbudowanym 99 00:04:42,952 --> 00:04:44,351 z wapiennych płytek. 100 00:04:44,671 --> 00:04:47,693 Warto tu wspomnieć, że osiadłe skorupiaki są 101 00:04:47,793 --> 00:04:50,555 w przeciwieństwie do większości mobilnych 102 00:04:50,655 --> 00:04:53,068 gatunków, obojnakami, choć preferują 103 00:04:53,168 --> 00:04:54,978 zapłodnienie krzyżowe. 104 00:04:55,167 --> 00:04:57,421 Cóż, gdy nie ma się możliwości ruchu 105 00:04:57,521 --> 00:05:00,287 lepiej nie liczyć zbytnio na szczęśliwy traf 106 00:05:00,543 --> 00:05:03,063 który przywiedzie w pobliże inne pąkle. 107 00:05:03,615 --> 00:05:07,334 Skorupiaki żyją od kilku dni do kilkunastu lat 108 00:05:07,711 --> 00:05:09,098 a homary mogą nawet 109 00:05:09,198 --> 00:05:11,017 przekroczyć czterdziestkę. 110 00:05:14,623 --> 00:05:17,486 Różnorodność form to również pełen wachlarz 111 00:05:17,586 --> 00:05:19,230 opcji zdobywania pokarmu. 112 00:05:19,487 --> 00:05:22,303 Skorupiaki mogą być drapieżnikami 113 00:05:22,559 --> 00:05:24,863 i aktywnie polować na swoje ofiary. 114 00:05:25,375 --> 00:05:27,757 Przykładem pancernego drapieżcy 115 00:05:27,857 --> 00:05:29,175 są kraby i homary. 116 00:05:29,471 --> 00:05:32,085 Mogą też żywić się głównie martwymi 117 00:05:32,185 --> 00:05:35,022 szczątkami, tak roślin, jak i zwierząt. 118 00:05:35,615 --> 00:05:39,201 Jeszcze inne, takie jak kryl czy osiadłe pąkle 119 00:05:39,301 --> 00:05:42,442 są głównie filtratorami, czyli pobierają 120 00:05:42,542 --> 00:05:44,813 składniki pokarmowe filtrując 121 00:05:44,913 --> 00:05:46,365 opływającą je wodę. 122 00:05:47,135 --> 00:05:49,805 Liczne gatunki bytują na skórze dużych 123 00:05:49,905 --> 00:05:52,453 morskich ssaków: wielorybów, delfinów 124 00:05:52,553 --> 00:05:55,581 i morświnów, ale nie wyrządzają im krzywdy. 125 00:05:55,839 --> 00:05:58,640 Wręcz przeciwnie, oczyszczają je z alg 126 00:05:58,740 --> 00:06:00,371 i martwego naskórka. 127 00:06:00,959 --> 00:06:03,501 Są wreszcie wcale nie fajne gatunki 128 00:06:03,601 --> 00:06:06,525 pasożytnicze, żerujące na rybach i małżach 129 00:06:06,625 --> 00:06:08,685 a także na innych skorupiakach 130 00:06:08,785 --> 00:06:10,456 na przykład krabach. 131 00:06:10,943 --> 00:06:12,901 Skorupiaki planktoniczne 132 00:06:13,001 --> 00:06:15,294 jak rozwielitki czy oczliki 133 00:06:15,551 --> 00:06:18,111 a także tworzący wielkie ławice kryl 134 00:06:18,367 --> 00:06:21,183 to źródło pokarmu dla wielu gatunków ryb 135 00:06:21,341 --> 00:06:23,082 ptaków i ssaków. 136 00:06:23,487 --> 00:06:26,453 Drapieżne skorupiaki, jak raki, kraby 137 00:06:26,553 --> 00:06:28,993 czy homary, regulują liczebność 138 00:06:29,093 --> 00:06:31,771 zwierząt wodnych, głównie mięczaków 139 00:06:31,871 --> 00:06:34,708 owadów i ich larw, innych skorupiaków 140 00:06:34,808 --> 00:06:36,028 a także narybku. 141 00:06:36,799 --> 00:06:40,195 Raki, krewetki, homary czy langusty są cenione 142 00:06:40,295 --> 00:06:42,761 ze względu na swoje walory smakowe 143 00:06:42,861 --> 00:06:44,300 i często konsumowane 144 00:06:44,400 --> 00:06:46,769 zwłaszcza w rejonach nadmorskich. 145 00:06:47,039 --> 00:06:49,164 Za niektóre odmiany barwne homara 146 00:06:49,264 --> 00:06:50,891 ludzie są skłonni zapłacić 147 00:06:50,991 --> 00:06:54,620 kilkadziesiąt tysięcy dolarów. Ech! 148 00:06:54,975 --> 00:06:56,626 Poza wybrzeżem owoce morza 149 00:06:56,726 --> 00:06:59,070 stanowią zresztą dość drogi delikates. 150 00:06:59,327 --> 00:07:02,075 A to dlatego, że nadają się do zjedzenia 151 00:07:02,175 --> 00:07:04,523 w zasadzie tylko w ciągu 48 godzin 152 00:07:04,623 --> 00:07:07,741 od wyciągnięcia ich z wody, a szybki transport 153 00:07:07,841 --> 00:07:10,589 na duże odległości, to kosztowna sprawa. 154 00:07:15,455 --> 00:07:18,649 Jednym ze skorupiaków lądowych jest stonoga. 155 00:07:19,039 --> 00:07:21,650 Żywi się szczątkami roślin i zwierząt. 156 00:07:21,855 --> 00:07:24,415 Zamieszkuje wilgotne, ciemne środowiska. 157 00:07:24,671 --> 00:07:26,812 Można ją spotkać w piwnicach 158 00:07:26,912 --> 00:07:29,992 opuszczonych domostwach, pod korą drzew. 159 00:07:30,559 --> 00:07:32,463 Ale czy jej nazwa jest adekwatna 160 00:07:32,563 --> 00:07:34,111 do liczby odnóży krocznych? 161 00:07:34,655 --> 00:07:36,131 Zatrzymaj film i policz 162 00:07:36,231 --> 00:07:38,238 czy faktycznie jest ich aż sto? 163 00:07:42,079 --> 00:07:43,259 Na pewno nie. 164 00:07:43,359 --> 00:07:45,695 Jeśli udało ci się naliczyć tylko 165 00:07:45,795 --> 00:07:47,710 14 odnóży krocznych - brawo! 166 00:07:47,967 --> 00:07:50,104 Tyle ma ich ta stonoga. 167 00:07:54,367 --> 00:07:56,415 Skorupiaki należą do stawonogów. 168 00:07:56,927 --> 00:07:59,231 Posiadają twardy pancerz z chityny 169 00:07:59,487 --> 00:08:01,279 wysycony solami wapnia. 170 00:08:02,047 --> 00:08:04,095 Mają do kilkunastu par odnóży 171 00:08:04,351 --> 00:08:06,911 położonych na głowotułowiu i odwłoku. 172 00:08:07,423 --> 00:08:09,727 Większość gatunków żyje w wodzie. 173 00:08:10,239 --> 00:08:12,799 Oddychają zwykle za pomocą skrzeli. 174 00:08:13,311 --> 00:08:16,061 Przedstawicielami skorupiaków są: 175 00:08:16,161 --> 00:08:19,322 rak, homar, krab, rozwielitka i oczlik. 176 00:08:21,759 --> 00:08:25,162 Jeśli spodobały ci się różnorakie, opancerzone 177 00:08:25,262 --> 00:08:28,389 zwierzaki, niekoniecznie jako wizja posiłku 178 00:08:28,489 --> 00:08:33,256 polub ten film i nie zapomnij o subskrypcji.