1
00:00:00,512 --> 00:00:02,960
Kto jest samcem, a kto samicą?

2
00:00:03,072 --> 00:00:05,975
U wielu ssaków, jak jelenie, bydło, czy psy

3
00:00:06,075 --> 00:00:09,253
rozróżnienie nie sprawia kłopotu nawet laikowi.

4
00:00:09,472 --> 00:00:11,264
Samiec jelenia ma poroże

5
00:00:11,520 --> 00:00:13,774
pies siusia podnosząc nogę 

6
00:00:13,874 --> 00:00:15,661
a krowa? Wiadomo! Ma wymię

7
00:00:15,761 --> 00:00:17,978
z którego doi się mleko.

8
00:00:18,176 --> 00:00:19,821
U ryb nie ma tak łatwo.

9
00:00:19,968 --> 00:00:22,913
Także i dlatego, że ryby, w przeciwieństwie

10
00:00:23,013 --> 00:00:25,291
do ssaków, nie są do płci przywiązane

11
00:00:25,391 --> 00:00:26,584
 na całe życie.

12
00:00:26,880 --> 00:00:29,217
Znacie błazenki? Te ryby z filmu 

13
00:00:29,317 --> 00:00:30,591
"Gdzie jest Nemo?"?

14
00:00:30,691 --> 00:00:33,774
Żyją w parach, ale gdy coś się stanie samicy

15
00:00:33,874 --> 00:00:36,957
dorosły samiec szybko zmienia płeć na żeńską

16
00:00:37,057 --> 00:00:40,140
i tworzy parę z największym z podrastającego

17
00:00:40,240 --> 00:00:42,817
narybku, bo wszystkie młode błazenki 

18
00:00:42,917 --> 00:00:44,169
lęgną się samcami.

19
00:00:44,288 --> 00:00:47,395
Odwrotnie u wargaczy, które zaczynają życie

20
00:00:47,495 --> 00:00:49,891
jako samiczki, by potem największe

21
00:00:49,991 --> 00:00:52,534
najagresywniejsze stały się samcami 

22
00:00:52,634 --> 00:00:53,905
z własnym haremem.

23
00:00:54,272 --> 00:00:56,988
A u babek koralowych to już w ogóle...

24
00:00:57,088 --> 00:00:59,816
Zmiana płci odbywa się w te i wewte

25
00:00:59,916 --> 00:01:03,308
zależnie od potrzeby, by móc zawsze stworzyć

26
00:01:03,408 --> 00:01:06,453
heteroseksualną parę zdolną do rozrodu.

27
00:01:06,816 --> 00:01:09,665
Co gatunek, to inna historia, ale o tym

28
00:01:09,765 --> 00:01:12,193
jak samce i samice wszystkich ryb 

29
00:01:12,293 --> 00:01:15,217
dają potomstwo, opowiem Ci w tym filmie.

30
00:01:26,016 --> 00:01:29,244
Podkreślmy: ryby są rozdzielnopłciowe.

31
00:01:29,344 --> 00:01:31,583
To znaczy, że u każdego gatunku 

32
00:01:31,683 --> 00:01:33,421
występują samce i samice.

33
00:01:33,696 --> 00:01:36,872
Są też w zdecydowanej większości jajorodne.

34
00:01:37,024 --> 00:01:39,903
Kiedy przyjdzie czas na gody, zwane u ryb

35
00:01:40,003 --> 00:01:42,546
tarłem, samce i samice spotykają się 

36
00:01:42,646 --> 00:01:44,596
w miejscu zwanym tarliskiem.

37
00:01:44,960 --> 00:01:47,650
Samice składają do wody ikrę, czyli jaja

38
00:01:47,750 --> 00:01:50,234
 otoczone galaretowatą osłonką.

39
00:01:50,592 --> 00:01:53,138
Samce podpływają do nich i oblewają jaja 

40
00:01:53,238 --> 00:01:54,721
mleczem, czyli wydzieliną

41
00:01:54,821 --> 00:01:57,037
w której znajdują się plemniki.

42
00:01:57,504 --> 00:02:00,268
Połączenie się plemnika z komórką jajową 

43
00:02:00,368 --> 00:02:02,465
poza organizmem samicy nazywamy 

44
00:02:02,565 --> 00:02:04,300
zapłodnieniem zewnętrznym.

45
00:02:04,527 --> 00:02:07,349
Z zapłodnionych jaj wylęgają się rybki 

46
00:02:07,449 --> 00:02:10,123
będące na ogół miniaturami dorosłych.

47
00:02:10,304 --> 00:02:13,376
To znaczy, że ryby przechodzą rozwój prosty.

48
00:02:13,632 --> 00:02:16,516
Zazwyczaj w trakcie tarła samice składają

49
00:02:16,616 --> 00:02:18,810
jednorazowo bardzo wiele jaj.

50
00:02:18,910 --> 00:02:20,975
Nieraz kilkaset tysięcy.

51
00:02:21,153 --> 00:02:22,966
Jak myślisz, dlaczego?

52
00:02:25,664 --> 00:02:27,200
Odpowiedź jest prosta.

53
00:02:27,456 --> 00:02:30,269
Zdecydowana większość ryb nie opiekuje się 

54
00:02:30,369 --> 00:02:33,198
potomstwem, więc składając mnóstwo jaj liczą

55
00:02:33,298 --> 00:02:36,061
na to, że choć niewielki odsetek nie padnie

56
00:02:36,161 --> 00:02:38,724
łupem drapieżników, wylęgną się z niego 

57
00:02:38,824 --> 00:02:40,788
małe rybki i uda im się przeżyć

58
00:02:40,888 --> 00:02:42,621
by przedłużyć gatunek.

59
00:02:43,072 --> 00:02:45,835
Zanim zresztą dojdzie do złożenia ikry

60
00:02:45,935 --> 00:02:48,426
niektóre ryby muszą daleko wędrować

61
00:02:48,526 --> 00:02:51,511
zmieniać środowisko, a nawet oddać życie.

62
00:02:52,288 --> 00:02:53,904
Na przykład łososie.

63
00:02:54,022 --> 00:02:57,013
Dorosłe żyją w morzu, ale na tarło płyną 

64
00:02:57,113 --> 00:03:00,030
w górę rzek, w których same się wylęgły.

65
00:03:00,224 --> 00:03:02,178
Po złożeniu ikry giną.

66
00:03:02,364 --> 00:03:05,138
Z ikry złożonej na dnie zimnych strumieni 

67
00:03:05,238 --> 00:03:08,298
wylęgają się młode łososie, które pierwsze lata

68
00:03:08,398 --> 00:03:10,567
życia spędzają w słodkiej wodzie.

69
00:03:10,720 --> 00:03:13,402
Dopiero potem płyną do morza, gdzie rosną

70
00:03:13,502 --> 00:03:16,117
i dojrzewają przez następnych kilka lat.

71
00:03:16,608 --> 00:03:18,843
Podobne migracje, tylko na odwrót

72
00:03:18,943 --> 00:03:20,224
odbywa węgorz.

73
00:03:20,448 --> 00:03:23,012
U tych ryb młode lęgną się w morzu

74
00:03:23,112 --> 00:03:24,753
konkretnie Sargassowym

75
00:03:24,950 --> 00:03:27,872
i pierwsze lata są przywiązane do słonych wód.

76
00:03:28,254 --> 00:03:30,902
Po dwóch - trzech latach wpływają do rzek

77
00:03:31,002 --> 00:03:33,468
i jezior, gdzie spędzają kolejne kilka 

78
00:03:33,568 --> 00:03:34,702
do kilkunastu lat.

79
00:03:35,040 --> 00:03:37,998
Dopiero na koniec życia rozpoczynają powrotną

80
00:03:38,098 --> 00:03:41,222
wędrówkę na tarliska Morza Sargassowego.

81
00:03:41,440 --> 00:03:44,172
Podróż trwa aż półtora roku i jest tak

82
00:03:44,272 --> 00:03:47,516
wycieńczająca, że po złożeniu ikry ryby giną.

83
00:03:47,840 --> 00:03:50,912
Ryby, które w trakcie życia zmieniają środowisko

84
00:03:51,012 --> 00:03:53,216
z wody słodkiej na słoną i na odwrót

85
00:03:53,472 --> 00:03:55,781
nazywamy dwuśrodowiskowymi.

86
00:03:56,032 --> 00:03:58,864
Gdy schrupiesz orzeszka, opowiem Ci o innych

87
00:03:58,964 --> 00:04:01,549
strategiach maksymalizujących szanse ryb 

88
00:04:01,649 --> 00:04:03,171
na przedłużenie gatunku.

89
00:04:06,528 --> 00:04:09,244
Ikra to przysmak nie tylko dla nas - ludzi.

90
00:04:09,344 --> 00:04:11,650
Rybie jaja są smaczne i pożywne 

91
00:04:11,750 --> 00:04:14,300
więc stanowią łakomy kąsek dla wielu

92
00:04:14,400 --> 00:04:17,884
mieszkańców wód i nie tylko. Lubią je też ptaki.

93
00:04:18,047 --> 00:04:21,478
Zamiast jednak składać setki tysięcy jaj, licząc

94
00:04:21,578 --> 00:04:25,081
 że przeżyje kilka, można postąpić jak zbrojniki.

95
00:04:25,215 --> 00:04:28,032
Te ryby składają ikrę w ciasnych grotach.

96
00:04:28,199 --> 00:04:31,171
Samica wypływa a samiec zostaje i ostrymi

97
00:04:31,271 --> 00:04:34,686
płetwami blokuje dostęp do jaj przed intruzami.

98
00:04:34,943 --> 00:04:37,620
Troskliwymi rodzicami są pielęgnice.

99
00:04:37,759 --> 00:04:40,776
Niektóre gatunki drążą dla zapłodnionych jaj

100
00:04:40,876 --> 00:04:44,068
kryjówki w podłożu, a w przypadku zagrożenia

101
00:04:44,168 --> 00:04:46,284
pakują dzieci do pyska, jak to jest 

102
00:04:46,384 --> 00:04:49,073
u pyszczaków. Młode znajdują bezpieczne 

103
00:04:49,173 --> 00:04:51,095
schronienie w pysku rodziców 

104
00:04:51,195 --> 00:04:52,469
dopóki nie dorosną.

105
00:04:52,863 --> 00:04:55,884
U cierników samiec nie tylko strzeże jaj

106
00:04:55,984 --> 00:04:58,802
ale i buduje gniazdo, w którym samice 

107
00:04:58,902 --> 00:05:01,155
zazwyczaj kilka - je składają.

108
00:05:01,311 --> 00:05:04,921
Jeszcze dalej poszły koniki morskie i iglicznie.

109
00:05:05,021 --> 00:05:07,728
Tu samice składają ikrę do torby lęgowej 

110
00:05:07,828 --> 00:05:10,485
na ciele samca i to on - można powiedzieć

111
00:05:10,585 --> 00:05:13,377
wysiaduje ikrę, a młode rybki uwalniają się

112
00:05:13,477 --> 00:05:15,327
z torby, kiedy już są gotowe 

113
00:05:15,427 --> 00:05:17,302
do samodzielnego życia.

114
00:05:17,841 --> 00:05:20,302
Na przeciwległym biegunie są rekiny.

115
00:05:20,511 --> 00:05:22,047
Wśród tych pradawnych ryb

116
00:05:22,303 --> 00:05:24,978
narybkiem opiekują się wyłącznie samice.

117
00:05:25,262 --> 00:05:28,749
Są takie, które składają jaja, ale ukrywają je

118
00:05:28,849 --> 00:05:31,517
w wodnej roślinności, przyczepiając 

119
00:05:31,617 --> 00:05:34,181
specjalnymi wąsami albo haczykami.

120
00:05:34,369 --> 00:05:36,722
Są i takie, których jaja dojrzewają 

121
00:05:36,822 --> 00:05:39,058
wewnątrz ciała samicy i są składane

122
00:05:39,158 --> 00:05:41,270
do wody tuż przed wykluciem się z nich

123
00:05:41,370 --> 00:05:42,778
 małych rekinków.

124
00:05:43,202 --> 00:05:45,456
Są nawet takie, u których zarodki 

125
00:05:45,556 --> 00:05:48,438
czerpią składniki odżywcze z ciała matki tak

126
00:05:48,538 --> 00:05:50,385
 jak to się dzieje u ssaków.

127
00:05:50,505 --> 00:05:53,103
Wszystkie te strategie mają jeden cel.

128
00:05:53,279 --> 00:05:55,959
Maksymalizują szanse przeżycia potomstwa

129
00:05:56,059 --> 00:05:57,870
a jednocześnie minimalizują 

130
00:05:57,970 --> 00:05:59,582
liczbę składanych jaj.

131
00:06:01,471 --> 00:06:03,007
Teraz zadanie dla Ciebie.

132
00:06:03,288 --> 00:06:05,498
Wybierz spośród podanych pojęć te

133
00:06:05,598 --> 00:06:07,650
które związane są z rozmnażaniem 

134
00:06:07,750 --> 00:06:08,835
większości ryb.

135
00:06:11,967 --> 00:06:14,903
Jeśli masz: tarło, jajorodność

136
00:06:15,003 --> 00:06:17,620
 ikra i narybek - Brawo!

137
00:06:21,439 --> 00:06:23,447
Ryby są rozdzielnopłciowe.

138
00:06:23,547 --> 00:06:24,922
Na ogół jajorodne.

139
00:06:25,023 --> 00:06:27,529
Jaja, zwane ikrą, składają do wody

140
00:06:27,629 --> 00:06:30,510
 w okresie tarła i zapładniają mleczem.

141
00:06:30,655 --> 00:06:33,530
Narybek jest podobny do dorosłych osobników.

142
00:06:33,727 --> 00:06:36,822
Niektóre gatunki, jak cierniki czy pielęgnice

143
00:06:36,922 --> 00:06:39,688
opiekują się potomstwem, a koniki morskie

144
00:06:39,788 --> 00:06:41,695
noszą ikrę w torbie lęgowej.

145
00:06:41,919 --> 00:06:45,247
Ryby dwuśrodowiskowe, jak łososie i węgorze

146
00:06:45,503 --> 00:06:46,979
część życia spędzają 

147
00:06:47,079 --> 00:06:49,645
w wodzie słodkiej, a część w słonej.

148
00:06:49,745 --> 00:06:50,893
Jest to związane 

149
00:06:50,993 --> 00:06:53,057
z ich rozmnażaniem i rozwojem.

150
00:06:55,487 --> 00:06:57,179
Na dzisiaj to już wszystko.

151
00:06:57,279 --> 00:07:00,309
Obejrzyj pozostałe filmy z tej playlisty 

152
00:07:00,409 --> 00:07:01,949
a po więcej materiałów zajrzyj 

153
00:07:02,049 --> 00:07:04,791
na naszą stronę: pistacja.tv