1
00:00:00,322 --> 00:00:03,138
Jak sprawdzić, co jest w środku pudełka?

2
00:00:03,450 --> 00:00:04,992
Otworzyć, powiesz.

3
00:00:05,038 --> 00:00:06,932
Fakt, nic prostszego.

4
00:00:07,028 --> 00:00:08,313
Ale co, jeśli chcesz

5
00:00:08,353 --> 00:00:10,652
by pudełko pozostało nienaruszone?

6
00:00:11,264 --> 00:00:13,280
Rozwiązaniem jest pudełko ze szkła

7
00:00:13,280 --> 00:00:15,360
lub przezroczystego plastiku.

8
00:00:15,622 --> 00:00:17,332
A jeśli nie chodzi o pudełko

9
00:00:17,332 --> 00:00:18,944
a o żywe zwierzątko?

10
00:00:19,452 --> 00:00:22,117
Żaby z rodziny szklenicowatych pozwalają

11
00:00:22,167 --> 00:00:24,366
podglądać swój środek przez skórę.

12
00:00:24,542 --> 00:00:25,399
Jakby była ona

13
00:00:25,399 --> 00:00:27,538
takim przezroczystym opakowaniem.

14
00:00:27,644 --> 00:00:30,468
Jest ona bowiem u nich wyjątkowo cienka.

15
00:00:30,796 --> 00:00:33,612
Żaby te mają też ciekawe zwyczaje godowe.

16
00:00:33,954 --> 00:00:37,074
Samce walczą o samice w zapasach.

17
00:00:37,372 --> 00:00:40,223
Więcej o żabach i innych przedstawicielach

18
00:00:40,223 --> 00:00:42,776
płazów opowiem Ci w tej lekcji.

19
00:00:53,760 --> 00:00:55,552
Czy wiesz, co to amfibia?

20
00:00:55,734 --> 00:00:58,118
Jeśli mówisz, że to pojazd, który pływa

21
00:00:58,118 --> 00:01:01,110
po wodzie i jeździ po lądzie, masz rację.

22
00:01:01,696 --> 00:01:03,960
Ale czy wiesz, że tak samo nazywają się

23
00:01:03,960 --> 00:01:05,792
po angielsku płazy?

24
00:01:05,994 --> 00:01:09,006
I to ten, wzięty z greckiego odpowiednik

25
00:01:09,026 --> 00:01:11,239
amphibians, najlepiej oddaje 

26
00:01:11,339 --> 00:01:12,693
ich dwoiste cechy.

27
00:01:13,216 --> 00:01:15,084
Greckie słowo "amphibios"

28
00:01:15,084 --> 00:01:17,310
znaczy bowiem podwójne życie.

29
00:01:17,568 --> 00:01:20,012
I tak jak amfibie mogą się poruszać

30
00:01:20,012 --> 00:01:22,576
po lądzie i w wodzie, tak płazy dzielą

31
00:01:22,576 --> 00:01:24,386
swoje życie między te dwa

32
00:01:24,386 --> 00:01:27,808
zupełnie różne środowiska, wodę i ląd.

33
00:01:28,320 --> 00:01:30,110
To bardzo ciekawa i różnorodna

34
00:01:30,110 --> 00:01:31,136
grupa zwierząt.

35
00:01:31,428 --> 00:01:33,400
Największym jej przedstawicielem jest

36
00:01:33,400 --> 00:01:35,298
salamandra olbrzymia chińska

37
00:01:35,398 --> 00:01:36,619
która może mierzyć 

38
00:01:36,719 --> 00:01:39,610
do stu osiemdziesięciu centymetrów i ważyć 

39
00:01:39,710 --> 00:01:41,886
do dwudziestu pięciu kilogramów.

40
00:01:42,400 --> 00:01:45,358
Najmniejszym reprezentantem płazów jest

41
00:01:45,358 --> 00:01:47,437
odkryty dopiero w tym stuleciu

42
00:01:47,437 --> 00:01:50,980
Paedophryne amauensis, zamieszkujący

43
00:01:51,080 --> 00:01:55,471
Nową Gwineę i osiągający ledwie 7,7 milimetra

44
00:01:55,571 --> 00:01:58,615
długości, czyli tyle, co mucha.

45
00:01:59,040 --> 00:02:01,574
Dwoista natura sprawia, że organizmy

46
00:02:01,574 --> 00:02:03,792
płazów mają zarówno cechy przydatne

47
00:02:03,792 --> 00:02:05,952
w wodzie, jak i na lądzie.

48
00:02:06,184 --> 00:02:08,214
Z tego samego powodu można jednak 

49
00:02:08,314 --> 00:02:10,844
powiedzieć, że nie są dobrze przystosowane 

50
00:02:10,944 --> 00:02:12,607
do żadnego z tych środowisk.

51
00:02:13,116 --> 00:02:15,211
Przyjrzyjmy się najpierw naszym rodzimym

52
00:02:15,211 --> 00:02:17,724
gatunkom, należącym do tej gromady.

53
00:02:18,346 --> 00:02:21,162
Trudno uznać, byśmy byli płazią potęgą.

54
00:02:21,404 --> 00:02:24,540
Spośród blisko 8 500 gatunków

55
00:02:24,540 --> 00:02:26,712
u nas rezyduje ledwie 19.

56
00:02:27,216 --> 00:02:29,348
5 z nich to płazy ogoniaste:

57
00:02:29,530 --> 00:02:33,102
salamandry plamiste i 4 gatunki traszek.

58
00:02:33,180 --> 00:02:35,838
Reszta należy do bezogonowych.

59
00:02:36,160 --> 00:02:38,824
Mamy tu dwa kumaki, grzebiuszkę

60
00:02:38,912 --> 00:02:43,082
3 ropuchy, dwie rzekotki oraz 6 żab

61
00:02:43,204 --> 00:02:46,573
z czego 3 zielone: wodna, jeziorkowa 

62
00:02:46,673 --> 00:02:49,715
i śmieszka i 3 brunatne: moczarowa

63
00:02:49,815 --> 00:02:51,243
zwinka i trawna.

64
00:02:51,386 --> 00:02:53,178
Wszystkie podlegają ochronie.

65
00:02:53,824 --> 00:02:55,104
Jak je odróżniać?

66
00:02:55,616 --> 00:02:58,026
Bezogonowe, jak sama nazwa wskazuje

67
00:02:58,026 --> 00:02:59,456
nie mają ogona.

68
00:02:59,712 --> 00:03:02,974
Ich ciało jest krępe, a tylne nogi o wiele dłuższe

69
00:03:03,074 --> 00:03:05,343
i bardziej umięśnione od przednich.

70
00:03:05,856 --> 00:03:07,952
Gatunki kumaka można rozpoznać 

71
00:03:08,052 --> 00:03:10,860
w zasadzie tylko wtedy, gdy przewrócą się 

72
00:03:10,960 --> 00:03:13,264
na brzuch, a to poza ostrzegawcza.

73
00:03:14,048 --> 00:03:16,307
Kumak nizinny ma brzuszek z czerwonymi

74
00:03:16,307 --> 00:03:19,244
plamami na czarnym tle, a u górskiego

75
00:03:19,244 --> 00:03:20,582
plamki są żółte.

76
00:03:20,896 --> 00:03:22,996
Śluz kumaków jest toksyczny

77
00:03:22,996 --> 00:03:25,568
nawet dla dużych zwierząt i człowieka.

78
00:03:26,056 --> 00:03:28,146
Żaby, od ropuch i kumaków

79
00:03:28,156 --> 00:03:30,432
najprościej odróżnić po skórze.

80
00:03:30,468 --> 00:03:33,244
U żab jest ona gładka, u ropuch pokryta

81
00:03:33,344 --> 00:03:36,432
różnej wielkości brodawkami, z których część

82
00:03:36,532 --> 00:03:38,751
to gruczoły jadowe, wydzielające

83
00:03:38,851 --> 00:03:42,207
toksyczne substancje odstraszające drapieżniki.

84
00:03:45,798 --> 00:03:48,358
Żaba ma krępe ciało i cztery łapy.

85
00:03:48,674 --> 00:03:50,639
W porównaniu z rybą przystosowanie

86
00:03:50,639 --> 00:03:53,261
do pływania to nie najlepsze, choć palce

87
00:03:53,281 --> 00:03:54,807
spięte błoną pławną

88
00:03:54,807 --> 00:03:56,544
przypominają trochę płetwy.

89
00:03:57,042 --> 00:03:59,531
Z drugiej strony, łapy te są umieszczone

90
00:03:59,531 --> 00:04:01,906
po bokach ciała, jak płetwy właśnie

91
00:04:02,292 --> 00:04:04,764
więc nie najlepiej podpierają ciężar ciała

92
00:04:04,764 --> 00:04:05,814
na lądzie.

93
00:04:05,962 --> 00:04:08,674
Żaby i inne płazy bezogonowe obeszły 

94
00:04:08,774 --> 00:04:11,810
ten problem przekształcając tylne łapy tak

95
00:04:11,910 --> 00:04:13,950
by móc poruszać się skokami.

96
00:04:14,464 --> 00:04:17,191
Ich ogoniaści kuzyni zwykle nie są jednak

97
00:04:17,191 --> 00:04:19,327
zbyt szybcy, bo na lądzie dosłownie

98
00:04:19,583 --> 00:04:21,631
szorują brzuchem po ziemi.

99
00:04:22,143 --> 00:04:23,679
A weźmy oddychanie.

100
00:04:24,191 --> 00:04:25,890
Płazy mają co prawda płuca

101
00:04:25,990 --> 00:04:28,110
wyglądem przypominające dwa worki

102
00:04:28,210 --> 00:04:31,339
ale na tyle małe, że nie są w stanie dostarczać 

103
00:04:31,439 --> 00:04:33,676
ciału wystarczającej ilości tlenu.

104
00:04:34,367 --> 00:04:36,583
W celu zapewnienia odpowiedniej wymiany

105
00:04:36,613 --> 00:04:39,261
gazowej, płazy oddychają też skórą.

106
00:04:40,063 --> 00:04:42,623
Dlatego musi być cienka i delikatna

107
00:04:42,623 --> 00:04:44,927
by przepuszczać tlen i inne gazy.

108
00:04:45,695 --> 00:04:46,632
Tym samym jednak

109
00:04:46,732 --> 00:04:48,915
 na lądzie gorzej chroni właściciela 

110
00:04:49,015 --> 00:04:50,704
na przykład przed zranieniem 

111
00:04:50,804 --> 00:04:52,605
o twarde kamienie czy gałęzie.

112
00:04:53,055 --> 00:04:55,855
Sprawia też, że bez wody każdy płaz 

113
00:04:55,955 --> 00:04:57,726
szybko wysycha i ginie.

114
00:04:57,959 --> 00:05:00,263
To dlatego skóra płazów wytwarza śluz

115
00:05:00,349 --> 00:05:02,523
który pokrywa ją lepką warstwą

116
00:05:02,593 --> 00:05:04,259
utrudniającą wysychanie.

117
00:05:04,901 --> 00:05:06,854
Z obawy przed wyschnięciem

118
00:05:06,854 --> 00:05:08,874
te zwierzęta rzadko oddalają się też

119
00:05:08,874 --> 00:05:10,527
od zbiorników wodnych

120
00:05:10,623 --> 00:05:12,415
lub innych źródeł wilgoci.

121
00:05:12,887 --> 00:05:14,484
Woda jest płazom niezbędna

122
00:05:14,544 --> 00:05:16,019
jeszcze z jednego powodu.

123
00:05:16,415 --> 00:05:18,463
Tylko tu mogą się rozmnażać.

124
00:05:18,705 --> 00:05:20,099
Ale o tym opowiem Ci

125
00:05:20,129 --> 00:05:21,947
w innym filmie tej playlisty.

126
00:05:25,823 --> 00:05:28,295
Wszystkie płazy są zmiennocieplne

127
00:05:28,295 --> 00:05:29,919
jak ryby, od których pochodzą.

128
00:05:30,371 --> 00:05:33,181
To zaś oznacza, że gdy zimno - giną

129
00:05:33,277 --> 00:05:34,904
albo co najmniej zamierają

130
00:05:34,904 --> 00:05:36,443
w mule lub w ziemi.

131
00:05:36,595 --> 00:05:38,643
By dotrwać cieplejszych czasów

132
00:05:38,669 --> 00:05:40,535
ich przemiana materii spowalnia

133
00:05:40,621 --> 00:05:42,387
niemal nie oddychają.

134
00:05:42,403 --> 00:05:43,914
Wszystko po to, by przeżyć

135
00:05:43,944 --> 00:05:46,547
na zgromadzonych w ciele zapasach energii.

136
00:05:47,135 --> 00:05:49,579
Zmiennocieplność ma swoje ograniczenia

137
00:05:49,579 --> 00:05:50,719
ale i zalety.

138
00:05:51,237 --> 00:05:53,844
Sprawia, że żaby czy traszki mają mniejsze

139
00:05:53,844 --> 00:05:56,494
potrzeby pokarmowe, niż ssaki czy ptaki

140
00:05:56,494 --> 00:05:57,971
podobnej wielkości.

141
00:05:58,485 --> 00:06:00,533
To pozwala im dłużej przetrwać

142
00:06:00,533 --> 00:06:01,557
bez pożywienia.

143
00:06:01,919 --> 00:06:04,247
Większość jest mięsożerna, żywiąc się

144
00:06:04,247 --> 00:06:07,551
owadami, ślimakami i innymi bezkręgowcami.

145
00:06:08,163 --> 00:06:10,979
Nie pogardzą nawet myszą czy nietoperzem

146
00:06:11,135 --> 00:06:13,091
o ile uda im się je złapać

147
00:06:13,303 --> 00:06:16,887
ani innym płazem, czy nawet psią karmą. 

148
00:06:17,343 --> 00:06:19,589
Zdarzają się jednak wyjątkowo wybredne

149
00:06:19,589 --> 00:06:22,164
nastawione tylko na mrówki lub termity

150
00:06:22,164 --> 00:06:24,117
a nawet płazi wegetarianie:

151
00:06:24,311 --> 00:06:26,999
brazylijskie rzekotki drzewne, które

152
00:06:26,999 --> 00:06:29,687
żywią się głównie owocami i jagodami.

153
00:06:33,010 --> 00:06:35,884
Zdarzyło Ci się widzieć pewnie w najbliższym

154
00:06:35,984 --> 00:06:38,475
otoczeniu żaby i ropuchy, ale czy wiesz

155
00:06:38,575 --> 00:06:40,601
że są w tej gromadzie zwierzęta 

156
00:06:40,701 --> 00:06:42,977
przypominające wyglądem dżdżownicę

157
00:06:43,371 --> 00:06:45,931
tyle, że długą nawet na półtora metra.

158
00:06:46,383 --> 00:06:47,847
To marszczelce.

159
00:06:48,063 --> 00:06:50,275
Żyją w wilgotnej glebie i dlatego

160
00:06:50,375 --> 00:06:51,902
niemal zatraciły wzrok.

161
00:06:52,127 --> 00:06:55,071
Zamiast tego wykształciły specjalne czułki

162
00:06:55,097 --> 00:06:58,167
którymi wywąchują zdobycz: larwy.

163
00:06:58,559 --> 00:06:59,404
Żeby je spotkać

164
00:06:59,404 --> 00:07:01,375
trzeba jednak wybrać się w tropiki.

165
00:07:02,143 --> 00:07:03,679
A teraz zadanie dla Ciebie.

166
00:07:04,191 --> 00:07:05,855
Na planszy masz wymienione

167
00:07:05,855 --> 00:07:07,775
charakterystyczne cechy płazów.

168
00:07:08,287 --> 00:07:10,847
Obecność płuc, nogi kroczne

169
00:07:11,103 --> 00:07:13,407
palce spięte błoną pławną

170
00:07:13,663 --> 00:07:15,296
cienka, przepuszczalna dla wody

171
00:07:15,296 --> 00:07:16,735
i gazów skóra.

172
00:07:17,027 --> 00:07:18,943
Podziel je na takie, które są

173
00:07:18,943 --> 00:07:21,123
przystosowaniem do życia w wodzie

174
00:07:21,269 --> 00:07:23,294
i na takie, które umożliwiają

175
00:07:23,294 --> 00:07:24,691
życie na lądzie.

176
00:07:27,284 --> 00:07:28,411
Już?

177
00:07:28,511 --> 00:07:30,815
To sprawdź, czy masz tak samo, jak ja.

178
00:07:37,919 --> 00:07:40,119
Płazy to kręgowce ziemno-wodne

179
00:07:40,439 --> 00:07:42,518
do których zaliczamy żaby, ropuchy

180
00:07:42,518 --> 00:07:44,383
traszki i salamandry.

181
00:07:44,479 --> 00:07:46,618
Mają cienką, wilgotną skórę

182
00:07:46,718 --> 00:07:48,235
workowate płuca

183
00:07:48,335 --> 00:07:50,782
i palce spięte błoną pławną.

184
00:07:51,221 --> 00:07:52,501
Są zmiennocieplne.

185
00:07:52,993 --> 00:07:55,783
Do rozmnażania potrzebują wody.

186
00:07:56,913 --> 00:07:58,449
Na dzisiaj to już wszystko.

187
00:07:58,891 --> 00:08:01,511
Obejrzyj pozostałe filmy z tej playlisty

188
00:08:01,541 --> 00:08:03,549
a po więcej materiałów zajrzyj

189
00:08:03,549 --> 00:08:06,423
na naszą stronę Pistacja.tv