1
00:00:00,768 --> 00:00:02,172
U ludzi brat bliźniak

2
00:00:02,172 --> 00:00:03,927
albo siostra bliźniaczka

3
00:00:03,927 --> 00:00:05,756
to statystyczna rzadkość.

4
00:00:05,994 --> 00:00:08,326
Zdarza się raz na 80 urodzeń,

5
00:00:08,326 --> 00:00:11,014
a jeśli wziąć pod uwagę tylko jednojajowe

6
00:00:11,014 --> 00:00:13,036
czyli identyczne bliźnięta

7
00:00:13,036 --> 00:00:14,592
to jeszcze rzadziej.

8
00:00:14,848 --> 00:00:16,724
Raz na 300 urodzeń.

9
00:00:16,992 --> 00:00:18,446
Tymczasem są ssaki

10
00:00:18,446 --> 00:00:20,940
u których efektem każdej ciąży

11
00:00:20,940 --> 00:00:23,018
są identyczne czworaczki.

12
00:00:23,296 --> 00:00:24,192
Tak się dzieje

13
00:00:24,192 --> 00:00:26,558
u pancerników dziewięciopaskowych.

14
00:00:26,624 --> 00:00:29,519
U nich zapłodnieniu ulega pojedyncze jajo

15
00:00:29,519 --> 00:00:32,170
które dopiero w macicy dzieli się na 4.

16
00:00:32,512 --> 00:00:34,709
Na świat przychodzi za każdym razem

17
00:00:34,709 --> 00:00:36,898
czwórka identycznych klonów.

18
00:00:37,120 --> 00:00:38,755
W tej lekcji opowiem Ci

19
00:00:38,755 --> 00:00:41,008
o sekretach rozmnażania ssaków.

20
00:00:52,736 --> 00:00:54,281
Czy wiesz, że człowiek

21
00:00:54,281 --> 00:00:56,397
jest pod względem rozmnażania

22
00:00:56,397 --> 00:00:58,186
dość typowym ssakiem?

23
00:00:58,186 --> 00:01:00,608
Jak u wszystkich innych ssaków

24
00:01:00,608 --> 00:01:02,437
do rozmnażania potrzebne są

25
00:01:02,437 --> 00:01:04,746
dwie płcie i bliski kontakt.

26
00:01:05,024 --> 00:01:06,816
Zapłodnienie jest wewnętrzne

27
00:01:06,816 --> 00:01:09,376
czyli zachodzi wewnątrz organizmu samicy

28
00:01:09,632 --> 00:01:12,728
do którego muszą wniknąć plemniki samca.

29
00:01:12,960 --> 00:01:14,755
Powstaje nowy organizm

30
00:01:14,755 --> 00:01:17,253
a jego dalsze losy zależą od tego

31
00:01:17,253 --> 00:01:19,896
z jakim ssakiem mamy do czynienia.

32
00:01:20,384 --> 00:01:22,525
Większość zwierząt tej gromady

33
00:01:22,525 --> 00:01:25,908
należy podobnie jak my do łożyskowców.

34
00:01:26,272 --> 00:01:29,452
Zapłodnione jajo wędruje u nich do macicy

35
00:01:29,452 --> 00:01:32,286
zarodek tam się zagnieżdża, rośnie

36
00:01:32,296 --> 00:01:34,955
i dojrzewa przez cały czas pobytu

37
00:01:34,965 --> 00:01:37,228
korzystając z zasobów matki.

38
00:01:37,536 --> 00:01:40,352
Miejscem wymiany zasobów jest łożysko

39
00:01:40,352 --> 00:01:42,076
w którym składniki odżywcze

40
00:01:42,076 --> 00:01:43,853
przechodzą z krwi matki

41
00:01:43,853 --> 00:01:46,338
do krwi rozwijającego się płodu

42
00:01:46,338 --> 00:01:47,700
poprzez pępowinę.

43
00:01:48,288 --> 00:01:50,825
U torbaczy takich jak kangury, koale

44
00:01:50,825 --> 00:01:54,227
czy oposy zarodek też trafia do macicy

45
00:01:54,227 --> 00:01:56,480
gdzie korzysta z matczynych zasobów

46
00:01:56,736 --> 00:01:58,612
ale jest tam bardzo krótko.

47
00:01:58,784 --> 00:02:00,290
Młode przychodzą na świat

48
00:02:00,290 --> 00:02:01,754
bardzo niedojrzałe

49
00:02:01,754 --> 00:02:04,041
przepełzają do matczynej kieszeni

50
00:02:04,041 --> 00:02:06,271
gdzie przysysają się do sutka

51
00:02:06,271 --> 00:02:07,744
i tam na mleku rosną

52
00:02:08,000 --> 00:02:09,444
aż dojrzeją na tyle

53
00:02:09,444 --> 00:02:11,442
by móc opuścić bezpieczne

54
00:02:11,442 --> 00:02:13,120
ciepłe wnętrze torby.

55
00:02:13,376 --> 00:02:15,936
Można powiedzieć, że u tej grupy zwierząt

56
00:02:16,042 --> 00:02:18,244
sutek spełnia rolę pępowiny

57
00:02:18,496 --> 00:02:20,718
bo to on dostarcza młodemu torbaczowi

58
00:02:20,718 --> 00:02:22,625
wszystkich niezbędnych składników

59
00:02:22,625 --> 00:02:25,406
odżywczych podczas długich tygodni

60
00:02:25,436 --> 00:02:28,102
gdy maluch przebywa w matczynej kieszeni.

61
00:02:28,448 --> 00:02:30,464
U stekowców, do których zaliczamy

62
00:02:30,464 --> 00:02:32,080
dziobaki i kolczatki

63
00:02:32,080 --> 00:02:34,262
zarodek rozwija się w jaju.

64
00:02:34,624 --> 00:02:36,967
Po zniesieniu, jaja są wysiadywane

65
00:02:36,967 --> 00:02:39,232
podobnie jak u ptaków, ale krócej.

66
00:02:39,744 --> 00:02:40,880
Po wykluciu

67
00:02:40,880 --> 00:02:43,208
młode dziobaki dorastają w norce

68
00:02:43,208 --> 00:02:45,518
zaś młode kolczatki są noszone

69
00:02:45,528 --> 00:02:47,704
przez matkę w fałdzie skórnym

70
00:02:47,806 --> 00:02:49,854
przypominającym torbę torbaczy.

71
00:02:50,240 --> 00:02:52,335
Karmione są mlekiem, które zlizują

72
00:02:52,335 --> 00:02:54,138
z matczynej sierści.

73
00:02:57,408 --> 00:02:59,866
Przed orzeszkiem mówiliśmy o mleku.

74
00:02:59,968 --> 00:03:02,053
Ta wydzielina gruczołów mlekowych

75
00:03:02,053 --> 00:03:03,545
to charakterystyczna cecha

76
00:03:03,545 --> 00:03:05,142
wszystkich ssaków.

77
00:03:05,344 --> 00:03:07,878
Choć w zasadzie tylko połowy z nich

78
00:03:07,904 --> 00:03:10,452
bo wytwarzanie mleka i karmienie młodych

79
00:03:10,452 --> 00:03:12,646
jest zarezerwowane dla samic.

80
00:03:12,768 --> 00:03:15,219
Mleko dostarcza w pierwszym okresie życia

81
00:03:15,219 --> 00:03:17,223
wszystkich składników niezbędnych

82
00:03:17,223 --> 00:03:18,656
do wzrostu i rozwoju.

83
00:03:18,912 --> 00:03:20,960
Czas karmienia u różnych ssaków

84
00:03:21,216 --> 00:03:22,560
jest bardzo różny.

85
00:03:22,752 --> 00:03:25,312
Kapturniki morskie, kuzynki fok

86
00:03:25,824 --> 00:03:28,640
karmią swoje młode zaledwie przez 4 dni.

87
00:03:29,152 --> 00:03:31,170
To możliwe, bo produkują

88
00:03:31,170 --> 00:03:33,323
nawet 22 litry mleka dziennie

89
00:03:33,323 --> 00:03:34,882
a ich pokarm ma nawet

90
00:03:34,882 --> 00:03:36,576
70 % tłuszczu.

91
00:03:37,088 --> 00:03:39,136
To jakby karmić maluchy masłem.

92
00:03:39,428 --> 00:03:42,258
Z kolei u orangutanów matka dokarmia

93
00:03:42,258 --> 00:03:44,256
potomka nawet 7-8 lat

94
00:03:44,512 --> 00:03:47,328
gdy ten już potrafi jeść roślinny pokarm.

95
00:03:47,584 --> 00:03:50,145
Ale zanim będzie można napić się mleka

96
00:03:50,145 --> 00:03:52,276
trzeba najpierw przyjść na świat.

97
00:03:52,448 --> 00:03:55,664
O tym jak to robią ssaki, po orzeszku.

98
00:03:58,336 --> 00:03:59,812
Pewnie znasz dowcip

99
00:03:59,812 --> 00:04:01,831
w którym nauczycielka pyta:

100
00:04:01,831 --> 00:04:03,968
Jasiu, jak się rodzą jeże?

101
00:04:04,480 --> 00:04:07,296
a Jaś na to: ostrożnie, proszę pani.

102
00:04:07,808 --> 00:04:10,229
W rzeczywistości małe jeże nie muszą

103
00:04:10,229 --> 00:04:11,742
być bardzo ostrożne

104
00:04:11,904 --> 00:04:13,649
bo przy narodzinach ich kolce

105
00:04:13,649 --> 00:04:15,868
są jeszcze mięciutki i nie kłują.

106
00:04:16,256 --> 00:04:18,688
Faktem jest jednak, że wszystkie ssaki

107
00:04:18,688 --> 00:04:20,209
poza dwoma wyjątkami

108
00:04:20,209 --> 00:04:22,583
o których wspominaliśmy wcześniej

109
00:04:22,583 --> 00:04:25,727
to dziobaki i kolczatki, są żyworodne.

110
00:04:26,239 --> 00:04:28,278
To znaczy, że młode rozwijają się

111
00:04:28,278 --> 00:04:30,312
wewnątrz organizmu matki

112
00:04:30,312 --> 00:04:32,798
w specjalnym miejscu zwanym macicą

113
00:04:32,798 --> 00:04:35,383
i czerpią pokarm z jej ciała.

114
00:04:35,455 --> 00:04:38,356
Różne ssaki rozmaicie rozwiązują kwestie

115
00:04:38,356 --> 00:04:40,631
wydawania na świat potomstwa

116
00:04:40,631 --> 00:04:43,254
a młode opuszczając bezpieczne schronienie

117
00:04:43,254 --> 00:04:44,710
matczynego brzucha

118
00:04:44,710 --> 00:04:46,903
są w różnym stopniu przygotowane

119
00:04:46,903 --> 00:04:48,068
do radzenia sobie

120
00:04:48,068 --> 00:04:49,699
w zewnętrznym świecie.

121
00:04:49,791 --> 00:04:52,259
Generalnie możemy wyróżnić wśród nich

122
00:04:52,289 --> 00:04:53,459
dwie strategie.

123
00:04:53,501 --> 00:04:56,314
Pierwsza: spędzam w środku tyle czasu

124
00:04:56,314 --> 00:04:58,334
że gdy się rodzę w dużym stopniu

125
00:04:58,334 --> 00:04:59,979
umiem sobie radzić samo.

126
00:04:59,979 --> 00:05:02,069
Na przykład uciekać albo chować się

127
00:05:02,069 --> 00:05:04,029
przed atakiem drapieżnika.

128
00:05:04,127 --> 00:05:07,399
Druga: mój pobyt w środku jest krótki.

129
00:05:07,455 --> 00:05:10,149
Po narodzinach wymagam stałej opieki matki

130
00:05:10,175 --> 00:05:11,509
bo sobie nie radzę.

131
00:05:11,551 --> 00:05:13,855
Nie widzę, nie słyszę, nie chodzę.

132
00:05:14,111 --> 00:05:17,021
W zasadzie umiem tylko ssać mleko i spać.

133
00:05:17,183 --> 00:05:19,441
Przykładami pierwszej strategii są

134
00:05:19,441 --> 00:05:21,791
cielęta, koźlęta czy źrebaki.

135
00:05:22,047 --> 00:05:24,104
Już w kilka godzin po urodzeniu

136
00:05:24,104 --> 00:05:25,821
potrafią chodzić i biegać.

137
00:05:25,887 --> 00:05:27,589
Umieją podążać za matką

138
00:05:27,589 --> 00:05:29,605
świetnie widzą i słyszą.

139
00:05:29,645 --> 00:05:30,745
Żywią się mlekiem

140
00:05:30,745 --> 00:05:33,725
lecz pod innymi względami są samodzielne.

141
00:05:34,335 --> 00:05:36,413
Przykładem drugiej strategii są

142
00:05:36,413 --> 00:05:38,943
koty, psy, czy my ludzie.

143
00:05:39,455 --> 00:05:41,221
Jeśli zdarzyło Ci się widzieć

144
00:05:41,221 --> 00:05:42,690
maleńkie kotki czy pieski

145
00:05:42,690 --> 00:05:45,390
to wiesz, że taki świeżo urodzony zwierzak

146
00:05:45,390 --> 00:05:47,345
jest zupełnie niesamodzielny.

147
00:05:47,345 --> 00:05:49,467
Podobnie jest z niemowlakami.

148
00:05:49,595 --> 00:05:51,113
W pierwszym okresie życia

149
00:05:51,113 --> 00:05:53,107
głównie śpią i ssą mleko.

150
00:05:53,279 --> 00:05:54,785
A gdy go nie dostają

151
00:05:54,785 --> 00:05:57,119
domagają się jedzenia płaczem.

152
00:05:57,887 --> 00:06:00,614
Poznaliśmy wspólne, ssacze strategie

153
00:06:00,624 --> 00:06:02,133
przedłużania gatunku.

154
00:06:02,751 --> 00:06:03,874
Przyszedł więc czas

155
00:06:03,874 --> 00:06:05,781
na sprawdzenie twojej wiedzy.

156
00:06:05,823 --> 00:06:07,689
Pomyśl i odpowiedz.

157
00:06:07,871 --> 00:06:09,664
Jakiego rodzaju zapłodnienie

158
00:06:09,664 --> 00:06:11,479
spotykamy u ssaków?

159
00:06:14,527 --> 00:06:17,087
Masz rację, zapłodnienie wewnętrzne.

160
00:06:17,343 --> 00:06:20,415
Jaki jest pierwszy pokarm każdego ssaka?

161
00:06:23,487 --> 00:06:25,027
Oczywiście mleko.

162
00:06:29,119 --> 00:06:31,449
U ssaków w rozmnażaniu biorą udział

163
00:06:31,449 --> 00:06:32,957
samce i samice.

164
00:06:33,215 --> 00:06:35,007
Zapłodnienie jest wewnętrzne.

165
00:06:35,263 --> 00:06:37,750
Wszystkie ssaki oprócz stekowców

166
00:06:37,750 --> 00:06:40,895
czyli dziobaków i kolczatek są żyworodne.

167
00:06:41,663 --> 00:06:43,221
Młode ssaki rodzą się

168
00:06:43,221 --> 00:06:45,131
w różnym stopniu samodzielne.

169
00:06:45,503 --> 00:06:48,134
U części gatunków już po kilku godzinach

170
00:06:48,134 --> 00:06:50,069
potrafią podążać za matką

171
00:06:50,069 --> 00:06:52,415
i chronić się przed drapieżnikami.

172
00:06:52,927 --> 00:06:56,269
U innych są ślepe, głuche, nieporadne

173
00:06:56,299 --> 00:06:57,629
i przez dłuższy czas

174
00:06:57,629 --> 00:06:59,491
wymagają nieustannej opieki.

175
00:07:00,095 --> 00:07:02,561
Wszystkie ssaki po przyjściu na świat

176
00:07:02,561 --> 00:07:04,651
są karmione mlekiem matki.

177
00:07:07,263 --> 00:07:09,039
Na dzisiaj to już wszystko.

178
00:07:09,055 --> 00:07:10,717
Obejrzyj nasze pozostałe

179
00:07:10,717 --> 00:07:12,172
filmy z tej playlisty

180
00:07:12,172 --> 00:07:13,663
a po więcej materiałów

181
00:07:13,663 --> 00:07:17,225
zajrzyj na naszą stronę pi-stacja.tv