1
00:00:01,290 --> 00:00:04,781
Czy wiesz, że w naszym szkielecie są kości

2
00:00:04,781 --> 00:00:06,831
a w zasadzie kostki

3
00:00:06,831 --> 00:00:08,904
które wywodzą się ze ścięgien?

4
00:00:09,236 --> 00:00:12,163
To tak zwane trzeszczki, umiejscowione

5
00:00:12,163 --> 00:00:15,304
na ogół w okolicach stawów dłoni i stóp.

6
00:00:15,616 --> 00:00:18,476
Mamy ich od ośmiu do osiemnastu.

7
00:00:18,944 --> 00:00:20,580
A czy wiesz, jaka jest

8
00:00:20,580 --> 00:00:22,216
największa trzeszczka?

9
00:00:23,040 --> 00:00:25,188
Ma ją każdy. To rzepka.

10
00:00:25,344 --> 00:00:27,718
Umiejscowiona z przodu kolana

11
00:00:27,818 --> 00:00:29,540
na przebiegu ścięgna

12
00:00:29,696 --> 00:00:32,256
łączącego największy mięsień uda

13
00:00:32,512 --> 00:00:34,348
z kością piszczelową.

14
00:00:34,560 --> 00:00:36,701
Rzepka wspomaga pracę mięśnia

15
00:00:36,701 --> 00:00:39,163
czworogłowego, dodając mu siły

16
00:00:39,163 --> 00:00:41,886
a jednocześnie chroni kostne elementy

17
00:00:41,886 --> 00:00:44,132
stawu kolanowego przed wytarciem

18
00:00:44,288 --> 00:00:46,280
przez pracujące ścięgno.

19
00:00:46,492 --> 00:00:48,375
Bez niej prostowanie kolan

20
00:00:48,475 --> 00:00:50,357
wymagałoby większego wysiłku

21
00:00:50,457 --> 00:00:52,387
a klęczenie byłoby

22
00:00:52,387 --> 00:00:54,516
bolesnym doświadczeniem.

23
00:01:05,948 --> 00:01:08,552
Z innej lekcji tej playlisty możesz się

24
00:01:08,552 --> 00:01:10,761
dowiedzieć jak zbudowany jest

25
00:01:10,761 --> 00:01:11,980
ludzki szkielet.

26
00:01:12,448 --> 00:01:14,852
Bez niego nie moglibyśmy stać

27
00:01:15,008 --> 00:01:17,000
siedzieć ani się poruszać

28
00:01:17,312 --> 00:01:20,328
ale same kości do ruchu nie wystarczą.

29
00:01:20,540 --> 00:01:21,798
Poglądowy szkielet

30
00:01:21,898 --> 00:01:24,129
jaki znasz z pracowni biologicznej

31
00:01:24,229 --> 00:01:26,116
dobitnie to uświadamia.

32
00:01:26,684 --> 00:01:28,604
Poczciwy kostek jest ruchomy

33
00:01:28,704 --> 00:01:30,624
tylko w określonych miejscach.

34
00:01:30,880 --> 00:01:32,716
Te miejsca to stawy.

35
00:01:33,184 --> 00:01:34,844
W tych miejscach stykają się

36
00:01:34,844 --> 00:01:37,224
ze sobą co najmniej dwie kości.

37
00:01:37,692 --> 00:01:40,275
Podobnie jak kości, tak i stawów

38
00:01:40,375 --> 00:01:42,088
mamy kilka rodzajów.

39
00:01:42,300 --> 00:01:43,716
Opowiem Ci o nich

40
00:01:43,716 --> 00:01:45,716
gdy schrupiesz orzeszka.

41
00:01:48,534 --> 00:01:50,704
Na początek weźmy może coś

42
00:01:50,704 --> 00:01:52,468
co naprawdę się rusza.

43
00:01:52,640 --> 00:01:54,376
Biodra i barki.

44
00:01:54,844 --> 00:01:56,324
Wzrusz ramionami.

45
00:01:56,480 --> 00:01:58,372
Zakręć młynka rękoma

46
00:01:58,528 --> 00:02:00,264
złącz je za plecami.

47
00:02:00,632 --> 00:02:03,277
Staw ramienny pozwala wywijać ramionami

48
00:02:03,567 --> 00:02:06,152
praktycznie w dowolnej płaszczyźnie.

49
00:02:06,720 --> 00:02:08,868
Taki staw nazywamy kulistym

50
00:02:09,024 --> 00:02:11,138
od kształtu powierzchni stawowych

51
00:02:11,238 --> 00:02:12,708
tworzących je kości.

52
00:02:13,376 --> 00:02:15,780
W skład stawu kulistego wchodzi

53
00:02:15,936 --> 00:02:17,572
jak widzisz na schemacie

54
00:02:17,884 --> 00:02:19,916
tworząca jakby wewnętrzną powierzchnię

55
00:02:19,916 --> 00:02:23,860
sfery panewka i ułożona w niej główka.

56
00:02:24,540 --> 00:02:27,712
Do tej samej grupy należą stawy biodrowe.

57
00:02:27,968 --> 00:02:30,949
Ale jak świetnie wiesz, nie są one

58
00:02:30,949 --> 00:02:32,264
aż tak ruchome.

59
00:02:32,576 --> 00:02:34,672
Mało kto potrafi założyć sobie nogi

60
00:02:34,672 --> 00:02:37,996
za głowę albo zrobić więcej niż szpagat.

61
00:02:38,404 --> 00:02:41,397
To między innymi kwestia głębokości

62
00:02:41,397 --> 00:02:44,086
panewki, czyli tej części, w której

63
00:02:44,186 --> 00:02:46,244
obraca się główka kości.

64
00:02:46,400 --> 00:02:49,316
W stawie ramiennym panewka jest płytka

65
00:02:49,472 --> 00:02:52,146
by zapewnić szerszy zakres ruchów

66
00:02:52,288 --> 00:02:54,269
w biodrowym głęboka

67
00:02:54,269 --> 00:02:56,584
by dawać większą stabilność.

68
00:02:57,152 --> 00:03:00,148
Klasą samą w sobie są stawy łączące

69
00:03:00,248 --> 00:03:02,628
kciuk z kością śródręcza.

70
00:03:03,196 --> 00:03:05,444
Noszą nazwę siodełkowatych.

71
00:03:05,600 --> 00:03:07,245
Nie bez przyczyny.

72
00:03:07,245 --> 00:03:08,565
Ich powierzchnie są

73
00:03:08,565 --> 00:03:10,770
w jednej płaszczyźnie wklęsłe

74
00:03:10,870 --> 00:03:12,868
a w prostopadłej wypukłe

75
00:03:13,024 --> 00:03:15,784
przez co kształtem przypominają siodło.

76
00:03:16,252 --> 00:03:19,268
Złożone razem pozwalają na ruchy w dwóch

77
00:03:19,424 --> 00:03:22,540
jakżeby prostopadłych płaszczyznach.

78
00:03:23,008 --> 00:03:25,612
Sprawdź albo popatrz na planszę.

79
00:03:27,234 --> 00:03:28,581
Kolejny typ stawu

80
00:03:28,581 --> 00:03:31,656
świetnie reprezentują łokieć i kolano.

81
00:03:31,968 --> 00:03:33,645
Te stawy też możesz

82
00:03:33,645 --> 00:03:35,636
przetestować samodzielnie.

83
00:03:35,702 --> 00:03:37,568
Wystarczy zgiąć, a potem

84
00:03:37,668 --> 00:03:39,683
wyprostować rękę w łokciu

85
00:03:39,783 --> 00:03:41,384
a nogę w kolanie.

86
00:03:41,696 --> 00:03:44,100
Ruch zgięcia i prostowania

87
00:03:44,256 --> 00:03:46,138
przypomina trochę otwieranie

88
00:03:46,138 --> 00:03:47,528
i zamykanie drzwi.

89
00:03:47,840 --> 00:03:50,020
Co sprawia, że drzwi mogą się

90
00:03:50,020 --> 00:03:51,630
otwierać i zamykać?

91
00:03:52,098 --> 00:03:53,628
Zawiasy.

92
00:03:53,628 --> 00:03:55,297
Trochę przez analogię

93
00:03:55,397 --> 00:03:58,752
takie stawy jak łokciowy czy kolanowy

94
00:03:58,853 --> 00:04:00,840
nazywamy zawiasowymi.

95
00:04:01,990 --> 00:04:03,749
Mamy w sobie też stawy

96
00:04:03,749 --> 00:04:05,348
nazywane obrotowymi.

97
00:04:05,660 --> 00:04:07,587
Ich kluczowy przedstawiciel

98
00:04:07,687 --> 00:04:09,613
pozwala Ci w tym momencie

99
00:04:09,713 --> 00:04:12,204
być może pokręcić wątpiąco głową.

100
00:04:12,888 --> 00:04:16,406
To staw łączący 2 najwyżej położone kręgi.

101
00:04:16,512 --> 00:04:19,135
Dźwigacz, czyli atlas

102
00:04:19,227 --> 00:04:21,585
i znajdujący się tuż pod nim

103
00:04:21,775 --> 00:04:24,547
a w zasadzie wsuwający się swoim zębem

104
00:04:24,703 --> 00:04:27,191
w otwór dźwigacza, obrotnik.

105
00:04:27,775 --> 00:04:30,279
Popatrz jak ze sobą współpracują.

106
00:04:30,591 --> 00:04:32,817
Co prawda nie jesteśmy sową

107
00:04:32,917 --> 00:04:36,735
która potrafi obracać głowę o 270 stopni

108
00:04:36,991 --> 00:04:39,769
ale i tak zakres ruchów jest u człowieka

109
00:04:39,869 --> 00:04:41,185
całkiem pokaźny

110
00:04:41,185 --> 00:04:43,335
nawet do osiemdziesięciu stopni.

111
00:04:43,963 --> 00:04:45,956
W połączeniu z niewielką ruchomością

112
00:04:46,056 --> 00:04:48,480
kręgów szyjnych, każde z nas

113
00:04:48,580 --> 00:04:50,259
powinno móc się podrapać

114
00:04:50,259 --> 00:04:51,983
podbródkiem w bark.

115
00:04:52,919 --> 00:04:54,889
Stawem, który abdykował

116
00:04:54,989 --> 00:04:57,404
ze swojej podstawowej funkcji

117
00:04:57,404 --> 00:05:00,431
czyli umożliwienia ruchu, jest szew.

118
00:05:00,799 --> 00:05:03,437
To sztywne połączenie dwóch lub więcej

119
00:05:03,437 --> 00:05:06,311
kości, praktycznie uniemożliwiające

120
00:05:06,311 --> 00:05:07,964
jakiekolwiek ich wzajemne

121
00:05:07,964 --> 00:05:09,447
przemieszczanie się.

122
00:05:09,759 --> 00:05:11,884
Szwami połączone są na przykład

123
00:05:11,884 --> 00:05:13,261
kości czaszki.

124
00:05:13,499 --> 00:05:16,365
No poza żuchwą, która ma parę

125
00:05:16,365 --> 00:05:19,502
całkiem zgrabnych i ruchomych stawów

126
00:05:19,502 --> 00:05:22,325
skroniowo–żuchwowych łączących ją

127
00:05:22,325 --> 00:05:23,883
z resztą czaszki.

128
00:05:27,037 --> 00:05:29,827
Patrząc na szkielet, możesz zauważyć

129
00:05:29,983 --> 00:05:31,853
że część kości jest ze sobą

130
00:05:31,953 --> 00:05:34,023
połączona jeszcze inaczej.

131
00:05:34,405 --> 00:05:37,251
Bardziej sztywno niż w barku czy łokciu

132
00:05:37,407 --> 00:05:38,896
ale bardziej elastycznie

133
00:05:38,896 --> 00:05:40,603
niż w kościach czaszki.

134
00:05:40,891 --> 00:05:43,946
Te połączenia to chrząstkozrosty

135
00:05:43,946 --> 00:05:46,407
czyli miejsca w których kości łączy

136
00:05:46,407 --> 00:05:48,003
tkanka chrzęstna.

137
00:05:48,315 --> 00:05:50,043
Co nam daje obecność

138
00:05:50,043 --> 00:05:51,943
elastycznej chrząstki?

139
00:05:52,767 --> 00:05:54,228
Umożliwia ona pewien

140
00:05:54,328 --> 00:05:57,475
choć niewielki ruch w miejscu połączenia.

141
00:05:57,887 --> 00:05:59,931
Na przykład w klatce piersiowej

142
00:06:00,031 --> 00:06:02,370
dzięki chrząstkom łączącym żebra

143
00:06:02,370 --> 00:06:04,454
z mostkiem, zwiększa się

144
00:06:04,454 --> 00:06:05,867
głębokość wdechów.

145
00:06:09,693 --> 00:06:13,091
No dobrze, znasz podstawowe typy stawów

146
00:06:13,247 --> 00:06:16,163
i wiesz, jaki ruch można nimi wykonać.

147
00:06:16,475 --> 00:06:18,879
Ale spójrz jeszcze raz na kostka.

148
00:06:19,135 --> 00:06:21,406
Gdy weźmiesz jego rękę czy nogę

149
00:06:21,406 --> 00:06:23,591
możesz bez trudu zmieniać położenie

150
00:06:23,601 --> 00:06:25,023
tworzących ją kości.

151
00:06:25,279 --> 00:06:26,915
Nawet zagrzechotać!

152
00:06:27,327 --> 00:06:29,067
Ale sam nie kiwnie nawet

153
00:06:29,067 --> 00:06:30,599
jednym paliczkiem.

154
00:06:30,811 --> 00:06:33,983
Żeby wykonać ruch, potrzebne są mięśnie

155
00:06:34,239 --> 00:06:36,999
i łączące je z kośćmi ścięgna.

156
00:06:37,211 --> 00:06:40,483
Tworzą one tak zwany czynny aparat ruchu

157
00:06:40,639 --> 00:06:44,067
podczas gdy kości są aparatem biernym

158
00:06:44,223 --> 00:06:46,221
bo tylko pozwalają mięśniom

159
00:06:46,321 --> 00:06:48,519
zmieniać swoje położenie.

160
00:06:49,087 --> 00:06:52,202
Zegnij rękę w łokciu, dotykając drugą

161
00:06:52,202 --> 00:06:54,407
dłonią przedniej części ramienia.

162
00:06:54,975 --> 00:06:56,199
Co czujesz?

163
00:06:56,511 --> 00:06:58,256
Mięsień pod Twoją dłonią

164
00:06:58,256 --> 00:06:59,783
zmienia swój kształt.

165
00:07:00,095 --> 00:07:02,087
Kurczy się i napina.

166
00:07:02,911 --> 00:07:05,727
To biceps — zginacz przedramienia.

167
00:07:06,139 --> 00:07:08,781
Jeden jego koniec przyczepia się w okolicy

168
00:07:08,781 --> 00:07:11,732
barku, a drugi po drugiej stronie

169
00:07:11,732 --> 00:07:14,887
stawu łokciowego na kości promieniowej.

170
00:07:15,255 --> 00:07:18,692
Dlatego, gdy się kurczy, zmienia położenie

171
00:07:18,692 --> 00:07:21,031
stawu, a ręka się zgina.

172
00:07:21,749 --> 00:07:24,157
Biceps ma po drugiej stronie ramienia

173
00:07:24,257 --> 00:07:26,469
swojego oponenta — triceps

174
00:07:26,469 --> 00:07:28,255
będący prostownikiem.

175
00:07:28,767 --> 00:07:31,953
Ten mięsień, kurcząc się, prostuje łokieć.

176
00:07:33,375 --> 00:07:35,779
Większość stawów zawiasowych

177
00:07:35,935 --> 00:07:37,548
jest poruszana właśnie

178
00:07:37,548 --> 00:07:39,307
przez takie pary mięśni.

179
00:07:39,519 --> 00:07:43,303
Jeden z nich zgina staw, a drugi prostuje.

180
00:07:43,615 --> 00:07:46,019
Warunkiem ich działania jest to

181
00:07:46,175 --> 00:07:48,014
że ich końce znajdują się

182
00:07:48,114 --> 00:07:50,983
po dwóch stronach poruszanego stawu.

183
00:07:51,551 --> 00:07:53,385
Tak działa też para największych

184
00:07:53,385 --> 00:07:54,567
mięśni uda:

185
00:07:54,879 --> 00:07:57,127
czworogłowy i dwugłowy.

186
00:07:57,439 --> 00:08:00,967
Pierwszy prostuje kolano, drugi je zgina.

187
00:08:01,023 --> 00:08:02,247
Ale uwaga!

188
00:08:02,459 --> 00:08:05,375
Te mięśnie poruszają też stawem biodrowym

189
00:08:05,631 --> 00:08:07,779
i tu pełnią odwrotne funkcje!

190
00:08:08,191 --> 00:08:11,363
Czworogłowy to zginacz stawu biodrowego

191
00:08:11,519 --> 00:08:14,635
a dwugłowy jest jego prostownikiem.

192
00:08:15,103 --> 00:08:17,591
Czy potrafisz znaleźć jeszcze inne pary

193
00:08:17,691 --> 00:08:19,911
takich przeciwstawnych mięśni?

194
00:08:20,479 --> 00:08:22,421
Podpowiem Ci, że warto ich szukać

195
00:08:22,421 --> 00:08:23,739
w kończynach.

196
00:08:26,367 --> 00:08:28,556
Moje przykłady to zginacz

197
00:08:28,556 --> 00:08:30,307
i prostownik palców.

198
00:08:30,775 --> 00:08:33,991
Ich funkcje doskonale określają nazwy.

199
00:08:34,459 --> 00:08:37,057
Mięśnie odwodzące i zbliżające

200
00:08:37,057 --> 00:08:38,443
palce do siebie.

201
00:08:38,655 --> 00:08:41,315
Takie pary mięśni mają nawet swoje nazwy:

202
00:08:41,471 --> 00:08:43,975
odwodziciele i przywodziciele.

203
00:08:44,799 --> 00:08:46,559
Mięsień brzuchaty łydki

204
00:08:46,559 --> 00:08:48,895
i mięsień piszczelowy przedni.

205
00:08:49,151 --> 00:08:52,041
Pierwszy pozwala stanąć na palcach

206
00:08:52,107 --> 00:08:53,843
drugi na pięcie.

207
00:08:54,583 --> 00:08:56,319
Twoje typy były inne?

208
00:08:56,575 --> 00:08:58,604
Koniecznie napisz nam w komentarzu

209
00:08:58,604 --> 00:08:59,591
pod filmem!

210
00:09:02,915 --> 00:09:05,527
Każdy z nas ma ten sam zestaw mięśni

211
00:09:05,527 --> 00:09:08,707
i stawów, ale na lekcji WF-u widać

212
00:09:08,863 --> 00:09:10,804
że u każdego trochę inaczej

213
00:09:10,804 --> 00:09:12,391
taki zestaw działa.

214
00:09:12,603 --> 00:09:14,318
Jeden potrafi w skłonie

215
00:09:14,418 --> 00:09:17,155
pocałować się w wyprostowane kolana

216
00:09:17,467 --> 00:09:19,298
a drugiemu ledwo udaje się

217
00:09:19,398 --> 00:09:21,863
dotknąć podłogi czubkami palców.

218
00:09:22,431 --> 00:09:25,347
Jednemu mięśnie aż wypychają koszulkę

219
00:09:25,503 --> 00:09:26,556
a drugi wygląda

220
00:09:26,556 --> 00:09:28,443
jakby ich prawie nie miał.

221
00:09:28,725 --> 00:09:30,983
Takie różnice częściowo wynikają

222
00:09:31,083 --> 00:09:33,283
z genetycznych predyspozycji

223
00:09:33,439 --> 00:09:36,155
ale w dużej części są efektem tego

224
00:09:36,511 --> 00:09:39,271
jak obchodzimy się z naszym układem ruchu.

225
00:09:39,583 --> 00:09:42,315
Czy go ćwiczymy, nie przeciążamy

226
00:09:42,415 --> 00:09:44,391
i odpowiednio żywimy.

227
00:09:44,759 --> 00:09:46,857
Ale o tym wszystkim dowiesz się

228
00:09:46,957 --> 00:09:49,255
z innego filmu tej playlisty.

229
00:09:49,567 --> 00:09:51,887
Teraz lepiej wstań od biurka

230
00:09:51,887 --> 00:09:54,121
przeciągnij się, porozciągaj trochę

231
00:09:54,121 --> 00:09:57,135
swoje mięśnie i rozruszaj stawy.

232
00:09:57,247 --> 00:09:59,083
Do zobaczenia niebawem!

233
00:10:02,945 --> 00:10:04,708
Przy wykonywaniu ruchów

234
00:10:04,708 --> 00:10:06,241
współpracują ze sobą

235
00:10:06,341 --> 00:10:09,735
kości, stawy, mięśnie i ścięgna.

236
00:10:10,047 --> 00:10:13,319
Te wszystkie elementy tworzą układ ruchu.

237
00:10:13,531 --> 00:10:15,659
Bierny to kości i stawy

238
00:10:15,939 --> 00:10:18,619
czynny to mięśnie i ścięgna.

239
00:10:19,007 --> 00:10:20,799
Mamy cztery typy stawów

240
00:10:21,055 --> 00:10:22,791
które widzisz na planszy.

241
00:10:23,003 --> 00:10:25,507
Mięśnie poruszające stawami

242
00:10:25,663 --> 00:10:27,350
dzielą się zwykle na dwie

243
00:10:27,350 --> 00:10:28,835
przeciwstawne drużyny.

244
00:10:29,147 --> 00:10:32,163
Przykładami są zginacze i prostowniki

245
00:10:32,319 --> 00:10:34,923
czy odwodziciele i przywodziciele.

246
00:10:37,239 --> 00:10:40,300
Na zakończenie koniecznie polub ten film

247
00:10:40,300 --> 00:10:42,147
i zasubskrybuj nasz kanał!

248
00:10:42,303 --> 00:10:44,457
Przy okazji sprawdzisz, jak działa

249
00:10:44,557 --> 00:10:47,211
Twój zginacz palca wskazującego!