1
00:00:01,280 --> 00:00:03,584
Czy wiesz, że pierwszą witaminę

2
00:00:03,640 --> 00:00:06,064
odkrył i nazwał nasz rodak

3
00:00:06,064 --> 00:00:08,640
profesor Kazimierz Funk?

4
00:00:08,704 --> 00:00:12,032
Zauważył, że kury karmione łuskanym ryżem

5
00:00:12,288 --> 00:00:14,064
zapadają na paraliż

6
00:00:14,210 --> 00:00:17,371
za to kury, które zjadały ryż niełuskany

7
00:00:17,371 --> 00:00:19,028
pozostają zdrowe.

8
00:00:19,456 --> 00:00:21,861
W 1912 roku

9
00:00:21,861 --> 00:00:25,206
Funk wyizolował z łusek ryżu substancję

10
00:00:25,206 --> 00:00:27,230
którą nazwał witaminą

11
00:00:27,230 --> 00:00:29,330
od słów vitae —życie

12
00:00:29,330 --> 00:00:30,813
i amina

13
00:00:30,813 --> 00:00:33,536
czyli związek zawierający grupę aminową.

14
00:00:34,048 --> 00:00:37,376
Dziś znamy ją jako witaminę B1.

15
00:00:37,888 --> 00:00:39,896
U ludzi brak tej witaminy

16
00:00:39,896 --> 00:00:41,984
wywołuje chorobę beri-beri

17
00:00:42,240 --> 00:00:44,390
czyli paraliż, obrzęki

18
00:00:44,390 --> 00:00:46,336
i niewydolność serca.

19
00:00:58,624 --> 00:01:00,107
Rodzice pewnie nieraz

20
00:01:00,107 --> 00:01:01,805
stali nad Tobą przy obiedzie

21
00:01:01,805 --> 00:01:04,768
mówiąc zjedz surówkę, to same witaminy.

22
00:01:05,536 --> 00:01:07,197
W tej lekcji dowiesz się

23
00:01:07,197 --> 00:01:09,380
że co prawda nie same

24
00:01:09,380 --> 00:01:11,889
ale faktycznie warzywa i owoce

25
00:01:11,889 --> 00:01:13,984
to istotne źródła witamin.

26
00:01:14,752 --> 00:01:15,743
Opowiem Ci też

27
00:01:15,743 --> 00:01:18,080
gdzie poza tym kryją się witaminy

28
00:01:18,848 --> 00:01:21,664
i co jeszcze niezbędnego dla zdrowia

29
00:01:21,920 --> 00:01:23,456
znajduje się w pożywieniu

30
00:01:23,712 --> 00:01:25,504
choć w śladowych ilościach

31
00:01:26,016 --> 00:01:27,592
a bez czego ludzkie ciało

32
00:01:27,592 --> 00:01:30,280
nie może prawidłowo funkcjonować.

33
00:01:30,368 --> 00:01:33,184
Na początek trochę oczywistości.

34
00:01:33,440 --> 00:01:36,512
Mianem witamin określa się substancje

35
00:01:36,768 --> 00:01:38,304
które są niezbędne

36
00:01:38,560 --> 00:01:41,120
do prawidłowego wzrostu i rozwoju

37
00:01:41,632 --> 00:01:43,990
ale nie dostarczają energii

38
00:01:43,990 --> 00:01:46,224
ani nie służą do budowy komórek.

39
00:01:46,752 --> 00:01:47,890
Potrzebujemy ich

40
00:01:47,890 --> 00:01:49,878
w mikroskopijnych ilościach

41
00:01:49,878 --> 00:01:52,588
ale nie potrafimy ich sami wytwarzać.

42
00:01:52,640 --> 00:01:55,200
Są wyjątki, ale o nich potem.

43
00:01:55,968 --> 00:01:58,590
Witaminy należą do bardzo różnych

44
00:01:58,590 --> 00:02:00,576
grup związków chemicznych.

45
00:02:01,344 --> 00:02:03,392
Część rozpuszcza się w wodzie

46
00:02:03,648 --> 00:02:04,928
ale są i takie

47
00:02:05,184 --> 00:02:06,822
które dają się przyswoić

48
00:02:06,822 --> 00:02:08,756
wyłącznie z tłuszczem.

49
00:02:08,768 --> 00:02:12,243
I właśnie ta ostatnia cecha stanowi oś

50
00:02:12,243 --> 00:02:15,276
najpopularniejszego podziału witamin.

51
00:02:15,424 --> 00:02:18,752
Schrup orzeszka, to dobre źródło tłuszczu.

52
00:02:19,008 --> 00:02:20,984
A za chwilę opowiem Ci więcej

53
00:02:20,984 --> 00:02:23,458
o tłuszczolubnych witaminach.

54
00:02:26,432 --> 00:02:28,508
Jest ich tylko 4.

55
00:02:28,898 --> 00:02:31,040
A, D, E i K.

56
00:02:31,552 --> 00:02:33,088
Łatwo to zapamiętać

57
00:02:33,344 --> 00:02:36,740
bo ich nazwy układają się w akronim ADEK.

58
00:02:37,184 --> 00:02:39,849
Fakt, że rozpuszczają się w tłuszczu

59
00:02:39,849 --> 00:02:41,286
a zatem nasze ciało

60
00:02:41,286 --> 00:02:42,850
może je w nim magazynować

61
00:02:42,850 --> 00:02:44,802
sprawia, że witaminy te

62
00:02:44,802 --> 00:02:46,308
można przedawkować.

63
00:02:46,400 --> 00:02:47,943
A groźny dla zdrowia

64
00:02:47,943 --> 00:02:49,866
jest nie tylko ich niedobór

65
00:02:49,866 --> 00:02:51,008
ale i nadmiar.

66
00:02:53,658 --> 00:02:54,848
Ale po kolei.

67
00:02:55,104 --> 00:02:56,640
Zaczynamy od A.

68
00:02:57,664 --> 00:02:59,948
A jest absolutnie niezbędna

69
00:02:59,948 --> 00:03:02,272
do prawidłowego wzrostu młodzieży.

70
00:03:02,784 --> 00:03:04,587
Odpowiada za dobre widzenie

71
00:03:04,587 --> 00:03:05,856
zwłaszcza po ciemku.

72
00:03:06,112 --> 00:03:08,672
Wspomaga odporność oraz wzrost

73
00:03:08,928 --> 00:03:10,208
i rozwój kości.

74
00:03:10,720 --> 00:03:11,974
Ale uwaga!

75
00:03:12,000 --> 00:03:14,248
W nadmiarze może kościom szkodzić.

76
00:03:14,560 --> 00:03:16,727
Zadbaj o właściwy jej poziom

77
00:03:16,727 --> 00:03:17,593
jeśli nie chcesz

78
00:03:17,593 --> 00:03:19,518
mieć problemów z trądzikiem.

79
00:03:19,936 --> 00:03:21,954
Duży niedobór witaminy A

80
00:03:21,954 --> 00:03:24,192
powoduje zaburzenia wzrostu

81
00:03:24,192 --> 00:03:25,409
kurzą ślepotę

82
00:03:25,409 --> 00:03:26,701
czyli gorsze widzenie

83
00:03:26,701 --> 00:03:28,308
przy słabym oświetleniu

84
00:03:28,384 --> 00:03:29,920
oraz suchość oczu.

85
00:03:30,688 --> 00:03:32,431
Witaminę tę dostarczasz

86
00:03:32,431 --> 00:03:35,296
jedząc mięso, najlepiej wątróbkę

87
00:03:35,552 --> 00:03:38,368
tłuste ryby, jak węgorz czy tuńczyk

88
00:03:38,624 --> 00:03:41,440
i nabiał albo pijąc tran.

89
00:03:41,952 --> 00:03:43,893
Wegetarianie nie mają jednak

90
00:03:43,893 --> 00:03:45,280
powodów do niepokoju

91
00:03:45,536 --> 00:03:47,174
bo nasz organizm potrafi

92
00:03:47,174 --> 00:03:48,608
wytwarzać tę witaminę

93
00:03:48,864 --> 00:03:52,154
z tak zwanych prekursorów karotenoidów

94
00:03:52,154 --> 00:03:54,752
obecny w marchewce, dyni, batatach

95
00:03:55,008 --> 00:03:56,800
i innych kolorowych warzywach

96
00:03:57,056 --> 00:03:58,882
a także w cytrusach.

97
00:03:59,360 --> 00:04:00,768
Muszą tylko pamiętać

98
00:04:00,768 --> 00:04:02,176
żeby zjadać ich dużo

99
00:04:02,432 --> 00:04:05,342
bo przetwarzanie w aktywną witaminę A

100
00:04:05,342 --> 00:04:08,064
zachodzi z wydajnością około 10%.

101
00:04:10,880 --> 00:04:12,805
Witaminę E zwykło się nazywać

102
00:04:12,805 --> 00:04:16,768
witaminą młodości, żywotności i płodności.

103
00:04:17,280 --> 00:04:19,517
Niedobory są bardzo rzadkie

104
00:04:19,583 --> 00:04:21,270
i wynikają z rzadkich chorób

105
00:04:21,270 --> 00:04:23,981
albo z utrudnionego wchłaniania tłuszczów

106
00:04:23,981 --> 00:04:25,851
w których się rozpuszcza.

107
00:04:26,495 --> 00:04:28,170
Mogą prowadzić do problemów

108
00:04:28,170 --> 00:04:30,635
z mięśniami, zaburzeń chodu

109
00:04:30,635 --> 00:04:32,557
a niekiedy do anemii.

110
00:04:32,639 --> 00:04:35,343
Nadmiar może wywołać krwawienia.

111
00:04:35,711 --> 00:04:37,247
Skąd brać tę witaminę?

112
00:04:37,759 --> 00:04:40,319
Najlepsze źródła to oleje i orzechy.

113
00:04:40,831 --> 00:04:42,879
Trochę można znaleźć w awokado

114
00:04:43,135 --> 00:04:44,927
szparagach czy brokułach.

115
00:04:47,487 --> 00:04:50,047
Następna w kolejce jest witamina K.

116
00:04:50,559 --> 00:04:51,839
Skojarz ją z krwią

117
00:04:52,095 --> 00:04:54,143
bo odpowiada za krzepnięcie.

118
00:04:54,655 --> 00:04:56,191
To jej główne zadanie

119
00:04:56,447 --> 00:04:58,751
choć oprócz tego dba też o kości.

120
00:04:59,263 --> 00:05:01,069
Niedobór bywa przyczyną

121
00:05:01,069 --> 00:05:03,407
groźnych dla życia krwotoków.

122
00:05:03,615 --> 00:05:06,175
Jej źródłem są rozmaite oleje

123
00:05:06,431 --> 00:05:08,492
i zielone liściaste warzywa

124
00:05:08,492 --> 00:05:10,783
jak szpinak, jarmuż czy kapusta

125
00:05:11,039 --> 00:05:12,885
a także przemysłowo hodowany

126
00:05:12,885 --> 00:05:14,607
drób i wieprzowina

127
00:05:14,623 --> 00:05:16,860
bo zwierzakom dodaje się do paszy

128
00:05:16,860 --> 00:05:18,933
prekursory witaminy K.

129
00:05:19,231 --> 00:05:21,308
Trochę zawdzięczamy też bakteriom

130
00:05:21,308 --> 00:05:23,371
bytującym w naszych jelitach.

131
00:05:26,143 --> 00:05:28,561
Została nam jeszcze witamina D.

132
00:05:28,703 --> 00:05:30,751
We właściwych okolicznościach

133
00:05:31,007 --> 00:05:33,139
potrafimy ją wytwarzać sami.

134
00:05:33,311 --> 00:05:35,777
Wystarczy 30 minut słońca

135
00:05:35,777 --> 00:05:37,663
padającego na naszą skórę.

136
00:05:38,175 --> 00:05:40,223
O ile mamy odsłonięte nogi

137
00:05:40,479 --> 00:05:41,759
twarz i ramiona

138
00:05:42,015 --> 00:05:43,265
o poziom tej witaminy

139
00:05:43,265 --> 00:05:44,785
nie musimy się martwić

140
00:05:44,831 --> 00:05:47,927
zwłaszcza, że potrafimy ją magazynować.

141
00:05:48,671 --> 00:05:51,289
A co, gdy wokół śnieg i ziąb?

142
00:05:51,487 --> 00:05:52,730
W naszym klimacie

143
00:05:52,730 --> 00:05:55,071
można uzupełniać jej braki dietą

144
00:05:55,087 --> 00:05:56,311
ale w zasadzie

145
00:05:56,311 --> 00:05:58,911
jedyne godne polecenia źródło to ryby.

146
00:05:59,679 --> 00:06:01,215
Po co nam witamina D?

147
00:06:01,983 --> 00:06:05,055
Razem z wapniem i fosforem dba o kości.

148
00:06:05,823 --> 00:06:08,383
Wspiera też odporność na zakażenia

149
00:06:08,639 --> 00:06:10,431
łagodzi stany zapalne

150
00:06:10,687 --> 00:06:13,247
i chroni przed niektórymi rodzajami raka.

151
00:06:14,015 --> 00:06:16,831
Jej niedobór u dzieci prowadzi do krzywicy

152
00:06:17,087 --> 00:06:19,135
czyli rozmiękczenia kości

153
00:06:19,391 --> 00:06:21,695
a u dorosłych do osteoporozy

154
00:06:21,951 --> 00:06:24,103
czyli ich zrzeszotnienia.

155
00:06:24,511 --> 00:06:26,815
W nadmiarze staje się trucizną

156
00:06:27,071 --> 00:06:29,375
i może nawet doprowadzić do śmierci.

157
00:06:29,887 --> 00:06:30,911
Ale pamiętaj

158
00:06:31,167 --> 00:06:33,811
witaminy D powstałej z opalania się

159
00:06:33,811 --> 00:06:35,775
na pewno nie przedawkujesz.

160
00:06:39,103 --> 00:06:40,613
Już sporo gadamy

161
00:06:40,639 --> 00:06:42,887
a za nami dopiero 4 witaminy.

162
00:06:43,199 --> 00:06:44,719
Na szczęście grupy

163
00:06:44,719 --> 00:06:46,438
o której teraz Ci opowiem

164
00:06:46,438 --> 00:06:48,831
nie musisz znać aż tak dokładnie.

165
00:06:49,087 --> 00:06:51,391
To rozpuszczalne w wodzie witaminy

166
00:06:51,647 --> 00:06:54,207
o których ogólnie mówi się grupa B

167
00:06:54,719 --> 00:06:57,661
oraz zasługująca na osobną literkę

168
00:06:57,661 --> 00:06:59,435
witamina C.

169
00:06:59,583 --> 00:07:01,375
Może zaczniemy właśnie od niej.

170
00:07:02,143 --> 00:07:05,215
Jej chemiczna nazwa to kwas askorbinowy.

171
00:07:05,727 --> 00:07:08,287
Ma za zadanie dbać o nasze śluzówki

172
00:07:08,287 --> 00:07:10,293
i naczynia krwionośne.

173
00:07:10,335 --> 00:07:13,663
Bez niej dziąsła bolą, a mięśnie słabną.

174
00:07:14,175 --> 00:07:16,116
Po miesiącu bez tej witaminy

175
00:07:16,116 --> 00:07:17,693
rozwija się szkorbut

176
00:07:17,759 --> 00:07:20,140
czyli ostre zapalenie dziąseł

177
00:07:20,140 --> 00:07:22,111
połączone z utratą zębów

178
00:07:22,367 --> 00:07:23,439
oraz anemia

179
00:07:23,439 --> 00:07:25,695
wynikająca z uporczywych krwawień.

180
00:07:26,183 --> 00:07:27,362
Nie dowiedziono

181
00:07:27,362 --> 00:07:29,279
by pomagała przy przeziębieniach

182
00:07:29,535 --> 00:07:30,303
ale w końcu

183
00:07:30,303 --> 00:07:32,071
szklanka soku z porzeczek

184
00:07:32,071 --> 00:07:33,221
czy pomarańczy

185
00:07:33,221 --> 00:07:35,999
na pewno zakatarzonemu nie zaszkodzi.

186
00:07:36,447 --> 00:07:38,751
Na szczęście o niedobór trudno.

187
00:07:39,263 --> 00:07:42,079
Pełno jej w surowych warzywach i owocach

188
00:07:42,335 --> 00:07:43,359
ziemniakach

189
00:07:43,615 --> 00:07:46,175
świeżo wyciśniętych sokach i kiszonkach.

190
00:07:46,687 --> 00:07:48,676
Nie grozi nam też jej nadmiar

191
00:07:48,676 --> 00:07:50,527
bo to czego nie wykorzystamy

192
00:07:50,783 --> 00:07:52,423
usuwamy z moczem.

193
00:07:53,599 --> 00:07:55,647
Zostały nam jeszcze witaminy B

194
00:07:55,903 --> 00:07:58,231
ale nie musisz znać ich wszystkich.

195
00:07:58,463 --> 00:08:02,303
Koniecznie zapamiętaj tylko B6 i B12.

196
00:08:03,071 --> 00:08:05,794
To dzięki nim powstają czerwone krwinki

197
00:08:05,794 --> 00:08:07,361
przenoszące tlen.

198
00:08:07,423 --> 00:08:09,471
Chronią nas więc przed anemią

199
00:08:09,727 --> 00:08:12,031
a dodatkowo przed kiepskim nastrojem.

200
00:08:12,543 --> 00:08:14,847
Biorą udział w syntezie DNA

201
00:08:15,103 --> 00:08:17,919
i hormonów oraz wspierają odporność.

202
00:08:18,687 --> 00:08:20,735
Najwięcej witaminy B12

203
00:08:20,991 --> 00:08:23,039
znajdziesz w małżach i mięsie

204
00:08:23,295 --> 00:08:25,087
przede wszystkim wątrobie.

205
00:08:25,855 --> 00:08:28,159
Trochę jest jej w rybach i nabiale.

206
00:08:28,671 --> 00:08:30,528
Wegetarianie muszą polubić

207
00:08:30,528 --> 00:08:31,743
specjalne drożdże

208
00:08:31,999 --> 00:08:33,463
zresztą świetne źródło

209
00:08:33,463 --> 00:08:35,327
wszystkich witamin z grupy B

210
00:08:35,583 --> 00:08:37,375
albo suplementy.

211
00:08:37,887 --> 00:08:39,952
Niedobór pojawia się głównie

212
00:08:39,952 --> 00:08:42,239
przy ciężkich chorobach żołądka

213
00:08:42,495 --> 00:08:44,543
i może prowadzić do osłabienia

214
00:08:44,799 --> 00:08:48,127
utraty apetytu, chudnięcia, depresji

215
00:08:48,383 --> 00:08:50,358
zaburzeń równowagi i czucia

216
00:08:50,358 --> 00:08:51,967
oraz kiepskiej pamięci.

217
00:08:54,783 --> 00:08:57,343
B6 jest bardziej wszędobylska.

218
00:08:57,599 --> 00:08:59,647
Występuje w roślinach strączkowych

219
00:08:59,903 --> 00:09:01,002
rybach, w mięsie

220
00:09:01,002 --> 00:09:02,719
ziemniakach czy bananach.

221
00:09:03,487 --> 00:09:06,303
O jej niedoborze mogą świadczyć zajady.

222
00:09:06,815 --> 00:09:08,851
Oprócz tego rozdrażnienie

223
00:09:08,851 --> 00:09:10,999
i przeczulony słuch.

224
00:09:12,447 --> 00:09:14,504
Pozostałe witaminy z tej grupy

225
00:09:14,504 --> 00:09:16,287
występują dość powszechnie

226
00:09:16,543 --> 00:09:18,079
i trudno o niedobory.

227
00:09:18,591 --> 00:09:19,547
Możesz je znaleźć

228
00:09:19,547 --> 00:09:21,919
w ciemnym pieczywie, makaronach

229
00:09:22,175 --> 00:09:24,735
kaszach, orzechach, bananach

230
00:09:24,991 --> 00:09:27,315
ziemniakach, drożdżach

231
00:09:27,315 --> 00:09:30,623
roślinach strączkowych, mięsie i jajach.

232
00:09:31,391 --> 00:09:32,927
A co im zawdzięczamy?

233
00:09:33,439 --> 00:09:36,511
U dzieci odpowiadają za prawidłowy wzrost

234
00:09:36,767 --> 00:09:39,156
a u wszystkich za dobrą kondycję

235
00:09:39,156 --> 00:09:40,881
układu nerwowego

236
00:09:40,881 --> 00:09:43,167
pracę mięśni i metabolizm.

237
00:09:46,495 --> 00:09:48,735
Witaminy to nie wszystkie składniki

238
00:09:48,735 --> 00:09:51,103
potrzebne nam do harmonijnego rozwoju

239
00:09:51,359 --> 00:09:53,421
choć w minimalnych ilościach.

240
00:09:54,175 --> 00:09:55,877
Pora na króciutką pogawędkę

241
00:09:55,877 --> 00:09:58,561
o niezbędnych składnikach mineralnych.

242
00:09:59,295 --> 00:10:01,855
Czasu starczy nam tylko na trzy z nich:

243
00:10:02,111 --> 00:10:04,415
magnez, wapń i żelazo.

244
00:10:04,927 --> 00:10:06,359
Jeśli dopadł Cię kiedyś

245
00:10:06,359 --> 00:10:08,034
bolesny skurcz łydki

246
00:10:08,034 --> 00:10:09,046
to jest szansa

247
00:10:09,046 --> 00:10:11,071
że maczał w tym palce magnez

248
00:10:11,327 --> 00:10:13,119
a raczej jego niedobór.

249
00:10:13,631 --> 00:10:16,191
Bez magnezu łamią się też paznokcie

250
00:10:16,447 --> 00:10:20,722
i wypadają włosy, a zęby gryzie próchnica.

251
00:10:20,722 --> 00:10:21,973
Chcesz go dostarczyć?

252
00:10:22,159 --> 00:10:25,712
Jedz czekoladę, orzechy, płatki owsiane

253
00:10:25,712 --> 00:10:28,423
brązowy ryż, rośliny strączkowe

254
00:10:28,479 --> 00:10:30,063
i pij kakao.

255
00:10:32,831 --> 00:10:34,717
O wapniu już wspominaliśmy

256
00:10:34,717 --> 00:10:37,413
przy okazji rozmowy o kościach i zębach

257
00:10:37,695 --> 00:10:39,743
bo to głównie on je buduje

258
00:10:39,999 --> 00:10:42,303
przy wydatnej pomocy witaminy D.

259
00:10:43,071 --> 00:10:45,408
Ale wapń to też prawidłowa praca

260
00:10:45,408 --> 00:10:47,423
układu nerwowego i serca

261
00:10:47,679 --> 00:10:49,471
oraz krzepnięcie krwi.

262
00:10:49,983 --> 00:10:51,317
Gdzie go znaleźć?

263
00:10:51,775 --> 00:10:54,591
W nabiale, tylko nie w białym serze

264
00:10:55,103 --> 00:10:57,151
orzechach, rybach z puszki

265
00:10:57,407 --> 00:10:58,943
figach czy rzeżusze.

266
00:11:02,783 --> 00:11:06,245
Ufff... Zostało nam ż jak żelazo.

267
00:11:06,623 --> 00:11:07,470
Czy pamiętasz

268
00:11:07,470 --> 00:11:08,616
w jakich komórkach

269
00:11:08,616 --> 00:11:10,557
występuje ten pierwiastek?

270
00:11:10,975 --> 00:11:13,535
Podpowiem, że chodzi o układ krwionośny.

271
00:11:16,863 --> 00:11:17,805
Brawo!

272
00:11:17,805 --> 00:11:20,311
To niezbędny składnik hemoglobiny

273
00:11:20,447 --> 00:11:23,135
czyli czerwonego barwnika krwinek.

274
00:11:23,263 --> 00:11:25,823
Hemoglobina przenosi tlen do tkanek

275
00:11:26,079 --> 00:11:27,615
więc gdy jej brakuje

276
00:11:27,871 --> 00:11:31,199
mamy anemię, osłabienie i zawroty głowy

277
00:11:31,199 --> 00:11:33,155
i szybko się męczymy.

278
00:11:33,503 --> 00:11:36,211
By móc produkować dużo hemoglobiny

279
00:11:36,211 --> 00:11:37,567
jedz żelazo.

280
00:11:37,599 --> 00:11:40,159
Najlepiej przyswajalne jest w mięsie.

281
00:11:40,671 --> 00:11:42,035
Jeśli w warzywach

282
00:11:42,035 --> 00:11:44,238
pamiętaj, by zjadać je razem

283
00:11:44,238 --> 00:11:46,047
z dużą dawką witaminy C

284
00:11:46,303 --> 00:11:48,351
która ułatwia jego wchłanianie.

285
00:11:48,863 --> 00:11:50,132
A zatem ziemniaki

286
00:11:50,132 --> 00:11:52,447
posypane grubo natką pietruszki

287
00:11:52,703 --> 00:11:55,775
a sałatka z soczewicy doprawiona figami

288
00:11:56,031 --> 00:11:57,823
albo nasionami sezamu.

289
00:11:58,591 --> 00:11:59,826
Całkiem dobrym źródłem

290
00:11:59,826 --> 00:12:01,919
jest też kakao i czekolada

291
00:12:02,175 --> 00:12:05,247
a z owoców morele, jagody i jabłka.

292
00:12:08,063 --> 00:12:10,431
A może jeszcze ciekawostka?

293
00:12:10,623 --> 00:12:13,443
Ile tak naprawdę żelaza jest w szpinaku?

294
00:12:13,695 --> 00:12:15,787
Niech będzie, że w stu gramach.

295
00:12:16,255 --> 00:12:18,793
Tym, którzy nie są fanami tego warzywa

296
00:12:18,793 --> 00:12:20,095
podpowiem na zachętę

297
00:12:20,351 --> 00:12:22,632
że wynik może być argumentem

298
00:12:22,632 --> 00:12:26,817
w dyskusji o zdrowotnych walorach tegoż.

299
00:12:30,079 --> 00:12:32,348
Witaminy to substancje niezbędne

300
00:12:32,348 --> 00:12:34,687
do prawidłowego wzrostu i rozwoju

301
00:12:34,943 --> 00:12:36,954
ale nie dostarczają energii

302
00:12:36,954 --> 00:12:39,399
ani nie służą do budowy komórek.

303
00:12:40,319 --> 00:12:41,367
Potrzebujemy ich

304
00:12:41,367 --> 00:12:43,135
w mikroskopijnych ilościach

305
00:12:43,391 --> 00:12:45,157
ale poza witaminą D

306
00:12:45,183 --> 00:12:47,591
nie potrafimy ich sami wytwarzać.

307
00:12:48,255 --> 00:12:50,250
Oprócz witamin nasze ciało

308
00:12:50,250 --> 00:12:52,249
potrzebuje przyjmować z pokarmem

309
00:12:52,249 --> 00:12:54,399
zestaw pierwiastków chemicznych.

310
00:12:54,911 --> 00:12:56,647
Najważniejsze z nich to:

311
00:12:56,647 --> 00:12:59,545
sód, potas, wapń, magnez

312
00:12:59,545 --> 00:13:01,861
fluor, siarka i chlor.

313
00:13:02,079 --> 00:13:04,226
Pozostałe potrzebujemy w ilościach

314
00:13:04,226 --> 00:13:06,687
mniejszych niż 100 miligramów na dobę

315
00:13:06,943 --> 00:13:08,101
dlatego noszą nazwę

316
00:13:08,101 --> 00:13:10,043
pierwiastków śladowych.

317
00:13:12,831 --> 00:13:15,692
Nasi utalentowani witaminowi aktorzy

318
00:13:15,692 --> 00:13:18,026
zgodzili się wystąpić w naszym filmie

319
00:13:18,026 --> 00:13:19,505
zupełnie za darmo.

320
00:13:19,505 --> 00:13:21,276
Wynagrodź więc ich starania

321
00:13:21,276 --> 00:13:22,838
polubieniem tego filmu.