1
00:00:01,240 --> 00:00:04,134
Czy wiesz, że tętno, czyli szybkość bicia

2
00:00:04,134 --> 00:00:06,856
serca, wpływa na długość życia?

3
00:00:07,394 --> 00:00:09,870
U mierzącego ledwie 5 centymetrów

4
00:00:09,970 --> 00:00:11,620
ryjówka etruskiego

5
00:00:11,776 --> 00:00:15,460
serce bije około 1500 razy na minutę.

6
00:00:15,616 --> 00:00:18,788
Jego długość życia to około półtora roku.

7
00:00:19,100 --> 00:00:21,102
Serce królika uderza od

8
00:00:21,102 --> 00:00:22,551
stu osiemdziesięciu do

9
00:00:22,551 --> 00:00:25,032
trzystu pięćdzięsięciu razy na minutę.

10
00:00:25,244 --> 00:00:28,104
Te kłapouchy żyją średnio 6 lat.

11
00:00:28,928 --> 00:00:30,820
Na drugim biegunie są słonie

12
00:00:30,876 --> 00:00:32,642
których serce bije zaledwie

13
00:00:32,742 --> 00:00:34,233
od dwudziestu pięciu

14
00:00:34,333 --> 00:00:37,008
do trzydziestu pięciu razy na minutę.

15
00:00:37,120 --> 00:00:39,312
Dożywają sześćdziesięciu lat.

16
00:00:40,152 --> 00:00:42,140
Wielorybie serce robi ledwie

17
00:00:42,240 --> 00:00:44,644
8 do dziesięciu uderzeń na minutę

18
00:00:44,800 --> 00:00:48,272
a te olbrzymy żyją około 80 lat.

19
00:00:48,876 --> 00:00:51,253
Gdyby przeliczyć całkowitą liczbę

20
00:00:51,253 --> 00:00:54,010
uderzeń serca u tych ssaków przez całe

21
00:00:54,010 --> 00:00:56,626
ich życie, byłoby to od połowy

22
00:00:56,626 --> 00:00:58,824
do jednego miliarda uderzeń.

23
00:00:59,136 --> 00:01:00,248
A my?

24
00:01:00,572 --> 00:01:02,786
Nie wpisujemy się aż tak idealnie

25
00:01:02,786 --> 00:01:04,256
w ten ssaczy schemat

26
00:01:04,512 --> 00:01:06,647
bo choć serce bije nam przeciętnie

27
00:01:06,747 --> 00:01:08,452
70 razy na minutę

28
00:01:08,608 --> 00:01:10,756
to żyjemy tyle, co wieloryby

29
00:01:10,912 --> 00:01:12,848
i dłużej niż słonie.

30
00:01:13,116 --> 00:01:15,530
W ciągu życia uzbiera się tych uderzeń

31
00:01:15,530 --> 00:01:17,412
około 2 i pół miliarda.

32
00:01:17,980 --> 00:01:20,840
Pod tym względem bliżej nam do kur.

33
00:01:32,728 --> 00:01:34,208
Bum bum!

34
00:01:34,464 --> 00:01:35,844
Padam padam!

35
00:01:36,000 --> 00:01:37,480
A może pik pik?

36
00:01:37,792 --> 00:01:39,628
Jak brzmi serce?

37
00:01:39,840 --> 00:01:42,286
Możesz je usłyszeć, przykładając ucho

38
00:01:42,386 --> 00:01:45,060
do czyjeś piersi po lewej stronie.

39
00:01:45,372 --> 00:01:47,352
Jeszcze lepiej, jeśli uda Ci się

40
00:01:47,452 --> 00:01:48,744
znaleźć stetoskop.

41
00:01:49,056 --> 00:01:51,816
Na przykład taki z zestawu „mały lekarz”.

42
00:01:52,384 --> 00:01:54,632
Wtedy możesz usłyszeć i własne.

43
00:01:54,944 --> 00:01:57,960
Ale co właściwie oznaczają te dźwięki?

44
00:01:58,492 --> 00:02:01,518
Są znakiem, że serce tłoczy krew.

45
00:02:01,664 --> 00:02:04,204
Skąd, dokąd i po co?

46
00:02:04,416 --> 00:02:07,276
Tego dowiesz się w tym filmie!

47
00:02:10,444 --> 00:02:13,220
Zadaniem serca jest wprawianie w ruch

48
00:02:13,376 --> 00:02:15,727
a w zasadzie utrzymywanie w ruchu

49
00:02:15,827 --> 00:02:17,928
krwi w układzie krążenia.

50
00:02:18,416 --> 00:02:20,114
Z punktu widzenia działania

51
00:02:20,214 --> 00:02:21,924
serce to po prostu pompa

52
00:02:22,236 --> 00:02:24,304
a naczynia krwionośne tworzące

53
00:02:24,304 --> 00:02:26,120
ten układ to rury.

54
00:02:26,588 --> 00:02:28,914
Cały układ można porównać na przykład

55
00:02:29,014 --> 00:02:30,755
do instalacji centralnego

56
00:02:30,755 --> 00:02:32,008
ogrzewania w domu.

57
00:02:32,320 --> 00:02:33,956
Jeśli pominąć piec

58
00:02:34,112 --> 00:02:36,772
taka instalacja składa się z pompy

59
00:02:36,928 --> 00:02:40,100
plątaniny rur i wymienników ciepła

60
00:02:40,256 --> 00:02:42,155
czyli kaloryferów ogrzewających

61
00:02:42,255 --> 00:02:43,940
poszczególne pomieszczenia.

62
00:02:44,252 --> 00:02:46,307
No i oczywiście z płynącej

63
00:02:46,407 --> 00:02:48,904
w rurach przez grzejniki wody.

64
00:02:49,472 --> 00:02:52,132
W naszym wewnętrznym zamkniętym obiegu

65
00:02:52,288 --> 00:02:53,924
pompą jest serce

66
00:02:54,236 --> 00:02:56,896
rury to system naczyń krwionośnych

67
00:02:57,152 --> 00:02:59,780
woda to krew, która kapilarami

68
00:02:59,780 --> 00:03:01,604
niczym system grzejników

69
00:03:01,760 --> 00:03:04,676
zaopatruje tkanki i narządy w tlen

70
00:03:04,832 --> 00:03:06,724
i składniki odżywcze

71
00:03:06,880 --> 00:03:08,672
tak, jak woda zaopatruje

72
00:03:08,772 --> 00:03:10,564
w ciepło nasze mieszkania.

73
00:03:10,876 --> 00:03:12,490
Żeby w domu było ciepło

74
00:03:12,590 --> 00:03:15,172
wodę trzeba dostarczyć do grzejników.

75
00:03:15,328 --> 00:03:17,520
Zatem pompa w ruch!

76
00:03:20,760 --> 00:03:22,922
Ludzkie serce to mięsień

77
00:03:22,922 --> 00:03:24,984
jak biceps czy przepona.

78
00:03:25,166 --> 00:03:27,311
Ale ma kilka unikalnych cech

79
00:03:27,311 --> 00:03:30,120
odróżniających go od wszystkich innych.

80
00:03:30,432 --> 00:03:32,809
Po pierwsze, wierz mi lub nie

81
00:03:32,909 --> 00:03:34,784
ale nigdy się nie męczy!

82
00:03:35,040 --> 00:03:37,444
Od momentu, w którym zaczyna bić

83
00:03:37,600 --> 00:03:38,682
czyli mniej więcej

84
00:03:38,782 --> 00:03:41,284
od dziewiątego tygodnia życia płodowego

85
00:03:41,440 --> 00:03:43,503
nie przestaje ani na chwilę

86
00:03:43,503 --> 00:03:44,968
aż do śmierci.

87
00:03:45,536 --> 00:03:47,684
Tę niewiarygodną wytrwałość

88
00:03:47,840 --> 00:03:49,966
zapewnia sercu specjalna budowa

89
00:03:50,066 --> 00:03:52,392
tworzących je włókien mięśniowych.

90
00:03:52,760 --> 00:03:55,561
Choć są one poprzecznie prążkowane

91
00:03:55,561 --> 00:03:57,668
jak włókna mięśni szkieletowych

92
00:03:57,824 --> 00:04:00,328
o czym opowiadamy w innym filmie

93
00:04:00,540 --> 00:04:02,203
to nie mamy żadnej kontroli

94
00:04:02,303 --> 00:04:03,912
nad ich kurczeniem się.

95
00:04:04,380 --> 00:04:06,172
Nie możemy powiedzieć sercu

96
00:04:06,272 --> 00:04:08,264
„stój!” albo „przyśpiesz!”.

97
00:04:08,476 --> 00:04:11,592
To druga unikalna cecha naszej pompy.

98
00:04:12,150 --> 00:04:14,381
Trzecią jest praca według zasady

99
00:04:14,481 --> 00:04:16,144
wszystko albo nic.

100
00:04:16,512 --> 00:04:18,915
O ile biceps czy mięsień łydki

101
00:04:19,071 --> 00:04:21,702
możesz wedle woli napiąć mniej

102
00:04:21,702 --> 00:04:24,512
lub bardziej, o tyle mięsień serca

103
00:04:24,512 --> 00:04:28,231
za każdym impulsem kurczy się maksymalnie.

104
00:04:28,543 --> 00:04:30,435
Nie uznaje w pracy półśrodków.

105
00:04:30,591 --> 00:04:32,583
Wóz albo przewóz!

106
00:04:35,511 --> 00:04:38,271
Gdyby nasze serce było prostą pompą

107
00:04:38,427 --> 00:04:40,675
takim kurczącym się woreczkiem

108
00:04:40,831 --> 00:04:44,615
no z zastawką w środku, bylibyśmy rybą.

109
00:04:45,083 --> 00:04:46,868
Ludzkie serce jest jednak

110
00:04:46,868 --> 00:04:48,511
bardziej skomplikowane.

111
00:04:48,963 --> 00:04:51,071
Już na pierwszy rzut oka widać

112
00:04:51,227 --> 00:04:53,887
że nie przypomina ono kształtem tego

113
00:04:54,043 --> 00:04:56,391
które rysuje się na Walentynki.

114
00:04:56,703 --> 00:05:00,314
Ma wielkość pięści i to co ciekawe

115
00:05:00,314 --> 00:05:02,535
pięści swojego właściciela.

116
00:05:03,003 --> 00:05:06,086
To znaczy, że serce drobnej dziewczynki

117
00:05:06,186 --> 00:05:08,391
będzie mniejsze od serca

118
00:05:08,391 --> 00:05:10,215
dwumetrowego koszykarza.

119
00:05:10,527 --> 00:05:13,699
Gdy przekroimy je w płaszczyźnie czołowej

120
00:05:13,855 --> 00:05:16,931
naszym oczom ukaże się taki obrazek.

121
00:05:17,951 --> 00:05:20,556
Widać na nim dwie mniejsze przestrzenie

122
00:05:20,656 --> 00:05:23,783
umieszczone u góry — to przedsionki

123
00:05:24,205 --> 00:05:27,267
i dwie większe bardziej podłużne pod nimi

124
00:05:27,423 --> 00:05:28,747
to komory.

125
00:05:29,215 --> 00:05:32,131
Między przedsionkami, a komorami

126
00:05:32,287 --> 00:05:34,179
znajdują się zastawki

127
00:05:34,335 --> 00:05:36,839
zapobiegające cofaniu się krwi.

128
00:05:37,207 --> 00:05:39,357
W przeciwnym razie komory

129
00:05:39,357 --> 00:05:41,790
mające większą siłę, wpychałyby ją

130
00:05:41,790 --> 00:05:43,651
z powrotem do przedsionków

131
00:05:43,807 --> 00:05:45,500
znacząco zmniejszając

132
00:05:45,500 --> 00:05:47,435
efektywność pracy serca.

133
00:05:48,059 --> 00:05:50,575
Zastawka między lewym przedsionkiem

134
00:05:50,675 --> 00:05:53,791
a lewą komorą nosi nazwę dwudzielnej

135
00:05:54,047 --> 00:05:56,039
bo składa się z dwóch płatków.

136
00:05:56,407 --> 00:05:59,755
W prawej części serca przedsionek i komorę

137
00:05:59,755 --> 00:06:01,927
rozdziela zastawka trójdzielna.

138
00:06:02,551 --> 00:06:05,099
Zgadniesz, dlaczego tak się nazywa?

139
00:06:07,103 --> 00:06:08,845
Jeśli mówisz, że dlatego

140
00:06:08,845 --> 00:06:10,987
bo ma 3 płatki — brawo!

141
00:06:11,917 --> 00:06:14,363
Podobne zastawki znajdują się między

142
00:06:14,363 --> 00:06:17,343
komorami, a największymi naczyniami

143
00:06:17,743 --> 00:06:20,515
do których krew jest przez serce tłoczona

144
00:06:20,671 --> 00:06:23,075
aortą i pniem płucnym.

145
00:06:24,255 --> 00:06:26,659
Okej, krew wie, gdzie ma płynąć.

146
00:06:26,815 --> 00:06:28,551
Popłyńmy więc z nią!

147
00:06:28,919 --> 00:06:31,190
O tym, jak dokładnie wygląda mały

148
00:06:31,190 --> 00:06:33,826
i duży krwiobieg, powiemy Ci w innym

149
00:06:33,826 --> 00:06:35,363
filmie tej playlisty.

150
00:06:35,775 --> 00:06:38,183
Tu zajmiemy się tylko rurami

151
00:06:38,183 --> 00:06:39,559
którymi wędruje.

152
00:06:39,871 --> 00:06:42,297
Schrup orzeszka, a za chwilę poznasz

153
00:06:42,397 --> 00:06:45,547
tajniki naszych wewnętrznych wodociągów!

154
00:06:49,143 --> 00:06:51,627
Krwiobieg przyrównywaliśmy już wcześniej

155
00:06:51,727 --> 00:06:54,151
do systemu centralnego ogrzewania.

156
00:06:54,619 --> 00:06:57,256
Coś w tym jest, bo w systemie naczyń

157
00:06:57,356 --> 00:06:59,271
też są różne typy rur.

158
00:06:59,839 --> 00:07:02,058
O jednym już wspomnieliśmy

159
00:07:02,058 --> 00:07:04,899
to układ włośniczek, najdrobniejszych

160
00:07:04,899 --> 00:07:06,818
naczyń, w których zachodzi

161
00:07:06,918 --> 00:07:09,667
między innymi wymiana tlenu z krwinek

162
00:07:09,823 --> 00:07:11,559
na ditlenek węgla.

163
00:07:12,127 --> 00:07:14,919
Ściany włośniczek, czyli kapilar

164
00:07:15,019 --> 00:07:16,479
są bardzo cienkie.

165
00:07:16,991 --> 00:07:20,107
Ich grubość to pojedyncza warstwa komórek.

166
00:07:20,575 --> 00:07:22,594
Dlatego tak łatwo przenikać przez nie

167
00:07:22,594 --> 00:07:25,383
gazom, jak tlen czy CO2.

168
00:07:25,941 --> 00:07:27,265
I nie tylko.

169
00:07:27,543 --> 00:07:30,718
Im większe naczynie, tym grubsza ścianka

170
00:07:30,818 --> 00:07:33,063
więc i wymiana trudniejsza.

171
00:07:33,375 --> 00:07:35,523
Ogólnie można jednak powiedzieć

172
00:07:35,679 --> 00:07:37,093
że podobnie jak w mieście

173
00:07:37,193 --> 00:07:39,107
jest sieć rur wodociągowych

174
00:07:39,263 --> 00:07:41,823
i osobna sieć rur kanalizacyjnych

175
00:07:42,591 --> 00:07:44,324
i na pewno nikt by nie chciał

176
00:07:44,324 --> 00:07:45,607
żeby się pomieszały.

177
00:07:45,919 --> 00:07:48,579
Tak w organizmie jest sieć tętnic

178
00:07:48,735 --> 00:07:50,969
czyli wysokociśnieniowych rur

179
00:07:51,069 --> 00:07:52,931
tłoczących krew z serca

180
00:07:53,087 --> 00:07:56,259
oraz sieć żył, niskociśnieniowych rur

181
00:07:56,415 --> 00:07:58,407
którymi do serca krew wraca.

182
00:07:59,231 --> 00:08:01,371
Coś, co pracuje pod dużym ciśnieniem

183
00:08:01,471 --> 00:08:02,915
musi być wytrzymałe.

184
00:08:03,427 --> 00:08:05,887
Dlatego ściany tętnic są grube.

185
00:08:06,329 --> 00:08:08,668
Te największe mają dużo elementów

186
00:08:08,668 --> 00:08:11,075
sprężystych, które amortyzują

187
00:08:11,075 --> 00:08:12,287
skoki ciśnienia.

188
00:08:13,055 --> 00:08:14,948
Skoki te są wynikiem tego

189
00:08:15,048 --> 00:08:17,507
że serce się kurczy i rozkurcza.

190
00:08:17,975 --> 00:08:20,735
Skurcz oznacza wzrost ciśnienia

191
00:08:20,991 --> 00:08:22,727
rozkurcz jego spadek.

192
00:08:23,095 --> 00:08:25,636
Te wahania występują w całym układzie

193
00:08:25,636 --> 00:08:28,523
tętniczym, ale w niektórych miejscach

194
00:08:28,623 --> 00:08:30,663
możesz je wyczuć przez skórę.

195
00:08:30,975 --> 00:08:33,099
W tych miejscach spore tętnice

196
00:08:33,199 --> 00:08:34,915
biegną płytko pod skórą.

197
00:08:35,383 --> 00:08:37,575
Tam można mierzyć puls.

198
00:08:38,645 --> 00:08:40,082
W mniejszych tętnicach

199
00:08:40,182 --> 00:08:42,851
jest gruba warstwa komórek mięśniowych

200
00:08:43,007 --> 00:08:45,343
dzięki którym mogą dostosowywać

201
00:08:45,343 --> 00:08:47,007
przepływ krwi do

202
00:08:47,007 --> 00:08:48,839
chwilowego zapotrzebowania.

203
00:08:49,151 --> 00:08:51,442
Działanie tych mięśniowych kurków

204
00:08:51,442 --> 00:08:54,405
czy zaworów, możesz zaobserwować

205
00:08:54,405 --> 00:08:55,495
gdy Ci zimno.

206
00:08:55,807 --> 00:08:58,438
Wtedy palce rąk, a czasem i całe

207
00:08:58,438 --> 00:08:59,747
dłonie, bledną.

208
00:09:00,059 --> 00:09:02,527
To organizm przekręca im kurek

209
00:09:02,527 --> 00:09:05,452
z dostawami krwi, by zachować ją dla

210
00:09:05,452 --> 00:09:07,271
ważniejszych części ciała.

211
00:09:07,739 --> 00:09:10,372
Tętniczki doprowadzające krew do rąk

212
00:09:10,472 --> 00:09:13,827
zaciskają się, więc strumień krwi słabnie.

213
00:09:14,731 --> 00:09:17,867
Zupełnie inaczej wyglądają ściany żył.

214
00:09:18,079 --> 00:09:20,693
W porównaniu z tętnicami o podobnej

215
00:09:20,693 --> 00:09:22,731
średnicy są cienkie.

216
00:09:22,943 --> 00:09:25,547
Tu krew nie ma ciśnienia na powrót.

217
00:09:25,759 --> 00:09:27,751
Można powiedzieć, że się leni.

218
00:09:28,319 --> 00:09:30,652
Z górnych rejonów ciała spływowi

219
00:09:30,752 --> 00:09:32,615
pomaga siła grawitacji.

220
00:09:32,927 --> 00:09:35,499
Ale żeby zagonić krew do serca z dolnych

221
00:09:35,499 --> 00:09:37,140
partii, żyły w nogach

222
00:09:37,140 --> 00:09:38,859
mają specjalny patent.

223
00:09:39,071 --> 00:09:41,230
Zastawki, które uniemożliwiają

224
00:09:41,330 --> 00:09:43,317
cofanie się krwi do niżej

225
00:09:43,317 --> 00:09:44,747
położonych miejsc.

226
00:09:45,271 --> 00:09:47,851
Gdy już trafi na jakąś wysokość

227
00:09:47,851 --> 00:09:49,099
nie może opaść.

228
00:09:49,623 --> 00:09:52,683
My takie zastawki mamy tylko w żyłach nóg.

229
00:09:53,051 --> 00:09:55,143
Ale pomyśl o żyrafie.

230
00:09:55,611 --> 00:09:58,417
U niej mechanizm zapobiegający cofaniu

231
00:09:58,517 --> 00:10:00,519
jest też w żyłach szyi.

232
00:10:00,987 --> 00:10:03,259
W przeciwnym razie po każdym

233
00:10:03,259 --> 00:10:06,711
podniesieniu głowy, a to prawie 2 metry

234
00:10:06,711 --> 00:10:08,099
by mdlała.

235
00:10:11,383 --> 00:10:13,987
Przyszła pora na zadanie dla Ciebie

236
00:10:14,299 --> 00:10:15,935
a właściwie zabawę.

237
00:10:16,447 --> 00:10:18,192
Czy wiesz jak prawidłowo

238
00:10:18,192 --> 00:10:19,719
zmierzyć swoje tętno?

239
00:10:20,187 --> 00:10:22,713
Przygotuj stoper, a potem obmacaj

240
00:10:22,713 --> 00:10:24,071
swój nadgarstek.

241
00:10:24,383 --> 00:10:26,454
Na przedramieniu pod kciukiem

242
00:10:26,554 --> 00:10:29,703
powinno być wyczuwalne wyraźne tętnienie.

243
00:10:29,915 --> 00:10:31,585
Przyłóż tam 3 palce

244
00:10:31,685 --> 00:10:34,823
i przez 15 sekund licz uderzenia.

245
00:10:35,291 --> 00:10:37,277
Pomnóż wynik przez 4

246
00:10:37,277 --> 00:10:40,299
a dowiesz się, jak szybko bije Ci serce.

247
00:10:40,823 --> 00:10:43,171
Ale to dopiero połowa zabawy.

248
00:10:43,483 --> 00:10:45,731
Teraz zrób 10 pajacyków

249
00:10:45,887 --> 00:10:49,159
10 przysiadów i 10 podskoków.

250
00:10:49,727 --> 00:10:51,640
No, może dla pewności jeszcze

251
00:10:51,640 --> 00:10:52,999
jedną dziesiątkę.

252
00:10:53,467 --> 00:10:56,171
Usiądź i zmierz puls jeszcze raz.

253
00:10:56,383 --> 00:10:57,807
Zmienił się?

254
00:10:58,175 --> 00:10:59,911
Jak myślisz, dlaczego?

255
00:11:00,123 --> 00:11:03,216
Nie zapomnij podzielić się swoimi wynikami

256
00:11:03,646 --> 00:11:05,567
i przemyśleniami w komentarzu

257
00:11:05,567 --> 00:11:07,037
pod tym filmem!

258
00:11:11,667 --> 00:11:13,684
Układ krążenia tworzą serce

259
00:11:13,684 --> 00:11:15,327
i naczynia krwionośne.

260
00:11:15,739 --> 00:11:19,367
Naczynia to tętnice, żyły i włośniczki.

261
00:11:20,091 --> 00:11:23,107
Serce zbudowane jest z czterech części:

262
00:11:23,263 --> 00:11:25,767
dwóch przedsionków i dwóch komór.

263
00:11:26,335 --> 00:11:29,151
Tętnice wyprowadzają krew z serca

264
00:11:29,307 --> 00:11:31,207
aorta z lewej komory

265
00:11:31,207 --> 00:11:33,391
a pień płucny z prawej.

266
00:11:33,759 --> 00:11:36,519
Żyły doprowadzają krew do serca.

267
00:11:36,831 --> 00:11:38,745
Do prawego przedsionka wpada

268
00:11:38,845 --> 00:11:41,027
żyła główna górna i dolna

269
00:11:41,339 --> 00:11:43,687
a do lewego żyły płucne.

270
00:11:45,967 --> 00:11:47,655
Mam nadzieję, że ten film

271
00:11:47,655 --> 00:11:50,252
chwycił Cię za serce i możemy liczyć

272
00:11:50,252 --> 00:11:51,623
na jego polubienie!

273
00:11:51,935 --> 00:11:53,767
Więcej o układzie krwionośnym

274
00:11:53,867 --> 00:11:56,743
dowiesz się z innych filmów tej playlisty.