1
00:00:00,748 --> 00:00:03,172
Ten niewielki dwupłatowy narząd

2
00:00:03,328 --> 00:00:06,088
mieści się za mostkiem w linii serca.

3
00:00:06,300 --> 00:00:08,548
Jego łacińska nazwa — thymus

4
00:00:08,704 --> 00:00:11,132
pochodzi od greckiego słowa thymos

5
00:00:11,232 --> 00:00:14,436
oznaczającego gniew, duszę i temperament.

6
00:00:14,592 --> 00:00:17,408
Być może dlatego przez stulecia uważano

7
00:00:17,664 --> 00:00:19,516
że to grasica, a nie serce

8
00:00:19,616 --> 00:00:21,448
jest siedliskiem uczuć.

9
00:00:21,760 --> 00:00:25,032
Dziś wiemy, że ma zupełnie inne zadanie.

10
00:00:25,344 --> 00:00:28,516
Koordynuje pracę układu odpornościowego.

11
00:00:28,672 --> 00:00:30,564
O tym właśnie układzie

12
00:00:30,720 --> 00:00:32,612
i tworzących go strukturach

13
00:00:32,768 --> 00:00:34,860
opowiemy Ci w tej lekcji.

14
00:00:45,624 --> 00:00:48,696
Termin „krążenie” większości kojarzy się

15
00:00:48,696 --> 00:00:50,050
tylko z obiegiem krwi

16
00:00:50,050 --> 00:00:52,066
w naczyniach krwionośnych.

17
00:00:52,124 --> 00:00:54,314
W naszym ciele krąży jednak jeszcze

18
00:00:54,314 --> 00:00:56,672
inny płyn w zupełnie osobnym

19
00:00:56,672 --> 00:00:57,900
systemie naczyń.

20
00:00:58,112 --> 00:01:00,621
Jest go zresztą całkiem sporo

21
00:01:00,621 --> 00:01:02,408
nawet 10 litrów.

22
00:01:02,720 --> 00:01:04,556
Ten płyn to limfa.

23
00:01:05,024 --> 00:01:07,054
Podobnie jak krew, limfa

24
00:01:07,154 --> 00:01:10,656
zwana inaczej chłonką, składa się z płynu

25
00:01:10,912 --> 00:01:13,739
zwanego osoczem limfy i elementów

26
00:01:13,739 --> 00:01:16,059
morfotycznych, przede wszystkim

27
00:01:16,059 --> 00:01:17,256
krwinek białych.

28
00:01:17,624 --> 00:01:20,602
Na ogół jest niemal przezroczysta

29
00:01:20,602 --> 00:01:22,856
ale w niektórych miejscach, na przykład

30
00:01:22,856 --> 00:01:25,393
w jelitach, łatwiej można ją zobaczyć

31
00:01:25,393 --> 00:01:27,975
w naczyniach, bo dzięki dużej zawartości

32
00:01:27,975 --> 00:01:30,412
tłuszczu, przyjmuje kolor mleka.

33
00:01:31,036 --> 00:01:33,390
W przeciwieństwie do układu krążenia

34
00:01:33,490 --> 00:01:36,044
o którym opowiadamy w innych lekcjach

35
00:01:36,156 --> 00:01:38,404
układ limfatyczny jest otwarty.

36
00:01:38,716 --> 00:01:39,940
Co to znaczy?

37
00:01:40,252 --> 00:01:43,091
Że płyn nie krąży w systemie naczyń

38
00:01:43,091 --> 00:01:46,312
tak jak krew, ale wylewa się poza nie

39
00:01:46,312 --> 00:01:49,495
obmywa tkanki, a następnie znów zbiera się

40
00:01:49,495 --> 00:01:50,480
w naczyniach.

41
00:01:50,848 --> 00:01:53,608
Różni się też tym, co go napędza.

42
00:01:53,820 --> 00:01:56,942
Krew krąży po ciele dzięki skurczom serca

43
00:01:57,042 --> 00:01:58,603
ale układ limfatyczny

44
00:01:58,603 --> 00:02:00,164
takiego serca nie ma.

45
00:02:01,344 --> 00:02:04,104
Co zatem sprawia, że limfa krąży?

46
00:02:04,316 --> 00:02:06,698
Można powiedzieć, że nic.

47
00:02:06,720 --> 00:02:08,456
Ale to uproszczenie.

48
00:02:08,668 --> 00:02:10,646
Wprawiana jest w ruch dzięki

49
00:02:10,746 --> 00:02:13,476
różnicy ciśnień na obu końcach układu

50
00:02:13,632 --> 00:02:15,630
pracy mięśni gładkich, obecnych

51
00:02:15,730 --> 00:02:17,828
w ścianach naczyń limfatycznych

52
00:02:17,984 --> 00:02:19,444
ruchom oddechowym

53
00:02:19,544 --> 00:02:22,580
oraz aktywności mięśni szkieletowych.

54
00:02:23,160 --> 00:02:25,841
Przepływ ten jest jednak w porównaniu

55
00:02:25,941 --> 00:02:27,912
z krwią bardzo powolny.

56
00:02:28,224 --> 00:02:30,163
Dobrze, że w naczyniach chłonnych

57
00:02:30,163 --> 00:02:33,678
są zastawki, które tak jak zastawki żylne

58
00:02:33,778 --> 00:02:36,104
zapobiegają cofaniu się płynu.

59
00:02:36,472 --> 00:02:39,244
I podobnie jak żyły, tak i naczynia

60
00:02:39,244 --> 00:02:42,148
chłonne łączą się w coraz większe

61
00:02:42,304 --> 00:02:44,964
aż utworzą 2 główne przewody

62
00:02:45,120 --> 00:02:46,862
którymi limfa dostaje się

63
00:02:46,962 --> 00:02:48,804
do układu żylnego właśnie

64
00:02:49,116 --> 00:02:52,176
a konkretnie do żył podobojczykowych.

65
00:02:52,600 --> 00:02:55,295
Przewód piersiowy zbiera limfę z około

66
00:02:55,295 --> 00:02:58,741
3/4 ciała, a przewód chłonny prawy

67
00:02:58,741 --> 00:03:02,672
z pozostałej 1/4, co widzisz na diagramie.

68
00:03:03,352 --> 00:03:06,363
Dzięki połączeniu z układem krwionośnym

69
00:03:06,373 --> 00:03:08,772
substancje, które trafiły do limfy

70
00:03:08,928 --> 00:03:10,901
na przykład kuleczki tłuszczowe

71
00:03:11,001 --> 00:03:12,886
z kosmków jelitowych

72
00:03:12,964 --> 00:03:15,272
wpadają ostatecznie do krwi.

73
00:03:15,840 --> 00:03:17,420
Zaraz, zaraz...

74
00:03:17,632 --> 00:03:19,986
Skoro mamy krew, która transportuje

75
00:03:20,086 --> 00:03:22,440
potrzebne nam składniki do komórek

76
00:03:22,752 --> 00:03:24,504
i zabiera stamtąd to

77
00:03:24,504 --> 00:03:27,204
co niepotrzebne, a nawet szkodliwe

78
00:03:27,360 --> 00:03:30,376
to po co nam jeszcze obok drugi system?

79
00:03:30,688 --> 00:03:32,936
Czy to nie niepotrzebne dublowanie?

80
00:03:33,660 --> 00:03:34,728
Otóż nie!

81
00:03:34,940 --> 00:03:37,425
Układ chłonny to nie tylko limfa

82
00:03:37,425 --> 00:03:39,592
i transportujące ją naczynia.

83
00:03:39,904 --> 00:03:42,216
To także zestaw mniejszych i większych

84
00:03:42,216 --> 00:03:45,224
narządów i skupisk tkanki

85
00:03:45,436 --> 00:03:47,884
które bronią nas przed intruzami.

86
00:03:48,252 --> 00:03:50,984
O każdym z nich trochę Ci opowiem

87
00:03:50,984 --> 00:03:53,360
ale najpierw schrup orzeszka.

88
00:03:56,088 --> 00:03:58,568
Chłonka na swojej drodze przepływa

89
00:03:58,668 --> 00:04:00,306
przez grudki tkanki

90
00:04:00,306 --> 00:04:02,376
zwane węzłami chłonnymi.

91
00:04:02,588 --> 00:04:04,580
Masz ich ponad 700!

92
00:04:04,736 --> 00:04:07,294
Ale tylko niektóre możesz w miarę łatwo

93
00:04:07,294 --> 00:04:09,629
wymacać i to głównie wtedy

94
00:04:09,629 --> 00:04:11,092
gdy masz infekcję

95
00:04:11,092 --> 00:04:12,872
bo wtedy się powiększają.

96
00:04:13,496 --> 00:04:15,338
Takie płytko położone węzły

97
00:04:15,438 --> 00:04:17,380
są na przykład w pachwinach

98
00:04:17,536 --> 00:04:20,807
pod pachą, pod uchem czy pod żuchwą.

99
00:04:21,275 --> 00:04:23,398
To właśnie je bada lekarz

100
00:04:23,418 --> 00:04:25,388
gdy podczas wizyty dotyka nas

101
00:04:25,388 --> 00:04:26,739
w tych rejonach.

102
00:04:27,007 --> 00:04:28,643
Jeśli są powiększone

103
00:04:28,799 --> 00:04:31,047
to znaczy, że praca w nich wre

104
00:04:31,147 --> 00:04:34,263
a organizm reaguje na jakieś zagrożenie.

105
00:04:34,743 --> 00:04:37,269
To głównie w węzłach wychwytywane są

106
00:04:37,369 --> 00:04:39,466
z limfy bakterie, wirusy

107
00:04:39,466 --> 00:04:41,388
i komórki nowotworowe.

108
00:04:41,755 --> 00:04:44,259
Węzły reagują też powiększeniem

109
00:04:44,415 --> 00:04:46,307
w chorobach z autoagresji

110
00:04:46,463 --> 00:04:48,317
gdy organizm bez powodu

111
00:04:48,317 --> 00:04:50,091
atakuje własne tkanki.

112
00:04:51,071 --> 00:04:53,987
Ale węzły chłonne to nie jedyne struktury

113
00:04:54,143 --> 00:04:56,647
które bronią nas przed najeźdźcami.

114
00:04:57,009 --> 00:04:59,496
Do układu chłonnego należą też

115
00:04:59,596 --> 00:05:02,791
migdałki oraz grasica i śledziona.

116
00:05:03,771 --> 00:05:06,531
Migdałki są trochę jak węzły chłonne.

117
00:05:06,687 --> 00:05:08,993
Stanowią pierwszą linię obrony

118
00:05:08,993 --> 00:05:12,107
przed mikrobami, które trafiają do ust.

119
00:05:12,475 --> 00:05:15,531
Wyłapują je niczym gąbka, niszczą

120
00:05:15,531 --> 00:05:16,884
i nie pozwalają, aby

121
00:05:16,884 --> 00:05:18,507
przedostały się głębiej.

122
00:05:19,743 --> 00:05:21,200
Śledziona to największy

123
00:05:21,200 --> 00:05:22,659
narząd limfatyczny.

124
00:05:22,815 --> 00:05:24,807
Zwykle mieści się w dłoni.

125
00:05:25,119 --> 00:05:27,660
Przeciętne wymiary to 16 na 6

126
00:05:27,660 --> 00:05:29,415
na 4 centymetry

127
00:05:29,727 --> 00:05:32,288
choć jeśli akurat intensywnie pracuje

128
00:05:32,388 --> 00:05:34,279
może być sporo większa.

129
00:05:34,847 --> 00:05:36,730
Znajduje się po lewej stronie

130
00:05:36,730 --> 00:05:38,123
pod żebrami.

131
00:05:38,265 --> 00:05:41,434
Co ciekawe, można mieć więcej niż jedną

132
00:05:41,434 --> 00:05:43,248
choć te dodatkowe zwykle są

133
00:05:43,349 --> 00:05:45,543
sporo mniejsze od oryginału.

134
00:05:46,011 --> 00:05:48,676
Głównym zadaniem śledziony jest

135
00:05:48,676 --> 00:05:51,275
rozkładanie starych, zużytych krwinek.

136
00:05:51,643 --> 00:05:54,303
Potrafi jednak także magazynować krew

137
00:05:54,559 --> 00:05:56,969
i potrzebne do tworzenia erytrocytów

138
00:05:57,069 --> 00:05:58,443
związki żelaza.

139
00:05:58,981 --> 00:06:01,783
Współpracuje też z węzłami chłonnymi

140
00:06:01,783 --> 00:06:03,563
przy niszczeniu mikrobów

141
00:06:03,775 --> 00:06:05,711
które znalazły się we krwi.

142
00:06:06,903 --> 00:06:09,424
Specjalne miejsce w układzie chłonnym

143
00:06:09,524 --> 00:06:10,987
pełni grasica.

144
00:06:11,199 --> 00:06:13,503
Ten niewielki, przypominający

145
00:06:13,603 --> 00:06:16,007
dwupłatową piramidkę narząd

146
00:06:16,219 --> 00:06:19,747
zlokalizowany jest za mostkiem nad sercem.

147
00:06:20,159 --> 00:06:22,395
To miejsce, gdzie odbywa się trening

148
00:06:22,395 --> 00:06:25,735
białych krwinek, zwanych limfocytami T.

149
00:06:26,393 --> 00:06:29,143
Takie limfocyty nie tworzą przeciwciał

150
00:06:29,243 --> 00:06:31,967
tylko osobiście atakują intruzów

151
00:06:31,967 --> 00:06:33,159
i niszczą ich.

152
00:06:33,627 --> 00:06:35,974
W grasicy są im prezentowane

153
00:06:36,074 --> 00:06:39,915
najrozmaitsze substancje, własne i obce.

154
00:06:40,443 --> 00:06:43,223
Przeżywają tylko te, które potrafią

155
00:06:43,223 --> 00:06:46,159
precyzyjnie odróżnić jedne od drugich.

156
00:06:46,527 --> 00:06:49,800
Te limfocyty T, którym mylą się zadania

157
00:06:49,900 --> 00:06:51,691
są eliminowane.

158
00:06:55,031 --> 00:06:56,892
Układ limfatyczny nie ma

159
00:06:56,892 --> 00:06:59,441
specjalnie skomplikowanej budowy

160
00:06:59,441 --> 00:07:01,575
jednak pełni ważne funkcje.

161
00:07:01,943 --> 00:07:04,135
Zbierzmy je tu w podsumowaniu.

162
00:07:04,703 --> 00:07:07,363
Reguluje ilość płynów w tkankach

163
00:07:07,519 --> 00:07:09,511
zapobiegając obrzękom.

164
00:07:09,823 --> 00:07:12,063
Transportuje do układu krwionośnego

165
00:07:12,063 --> 00:07:14,341
tłuszcze wchłonięte w jelitach

166
00:07:14,341 --> 00:07:16,011
i dba o odporność.

167
00:07:16,479 --> 00:07:19,651
W tym ostatnim wspierają go inne narządy

168
00:07:19,807 --> 00:07:22,723
tkanki, komórki i cząsteczki.

169
00:07:22,879 --> 00:07:26,251
Opowiem Ci o tym w filmie o odporności.

170
00:07:29,335 --> 00:07:31,327
Teraz zadanie dla Ciebie.

171
00:07:31,639 --> 00:07:33,905
Pełna nazwa tej choroby to

172
00:07:34,005 --> 00:07:36,847
zespół nabytego niedoboru odporności.

173
00:07:36,959 --> 00:07:39,363
Mało kto jednak tej nazwy używa.

174
00:07:39,519 --> 00:07:42,947
Zamiast tego wszyscy stosują pewien skrót

175
00:07:43,103 --> 00:07:44,980
pochodzący od pierwszych liter

176
00:07:45,080 --> 00:07:47,911
słów tej nazwy w języku angielskim.

177
00:07:48,123 --> 00:07:50,215
Wiesz, o jaki skrót chodzi?

178
00:07:50,583 --> 00:07:53,087
Zapisz w komentarzu pod filmem!

179
00:07:56,727 --> 00:08:00,055
Układ limfatyczny tworzą limfa

180
00:08:00,055 --> 00:08:03,171
naczynia limfatyczne, węzły chłonne

181
00:08:03,327 --> 00:08:06,087
migdałki, śledziona i grasica.

182
00:08:06,555 --> 00:08:09,983
Limfę, czyli chłonkę, tworzy osocze limfy

183
00:08:10,239 --> 00:08:12,999
białe krwinki i cząsteczki tłuszczu.

184
00:08:15,159 --> 00:08:18,279
Jak Ci się podobało szkolenie w grasicy?

185
00:08:18,331 --> 00:08:20,277
Mam nadzieję że nasze oddziały

186
00:08:20,277 --> 00:08:23,539
limfocytów T zasłużyły na łapkę w górę!