1
00:00:00,256 --> 00:00:02,234
Triki wykonywane na slackline

2
00:00:02,234 --> 00:00:03,855
czyli taśmie zawieszonej

3
00:00:03,855 --> 00:00:05,888
na wysokości kilkunastu centymetrów

4
00:00:06,144 --> 00:00:08,392
do ponad tysiąca metrów nad ziemią

5
00:00:08,548 --> 00:00:10,284
zapierają dech w piersiach.

6
00:00:10,496 --> 00:00:12,726
Amatorzy tej dyscypliny wykazują się

7
00:00:12,746 --> 00:00:14,453
niewiarygodną zręcznością

8
00:00:14,453 --> 00:00:15,898
w utrzymywaniu równowagi

9
00:00:15,998 --> 00:00:18,120
na wąskiej elastycznej taśmie.

10
00:00:18,688 --> 00:00:20,998
Skoki, salta, zmiany kierunku

11
00:00:21,098 --> 00:00:24,008
nic nie jest w stanie ich z niej wytrącić.

12
00:00:24,220 --> 00:00:26,463
Takim fantastycznym slacklinerem

13
00:00:26,463 --> 00:00:27,884
jest Twoje ciało.

14
00:00:27,884 --> 00:00:30,364
Wykazuje iście nadziemskie umiejętności

15
00:00:30,520 --> 00:00:32,656
w utrzymywaniu wewnętrznej równowagi

16
00:00:32,768 --> 00:00:35,272
choć są to głównie akrobacje chemiczne.

17
00:00:35,484 --> 00:00:37,693
O tym, jak utrzymać równowagę

18
00:00:37,693 --> 00:00:39,142
zwaną homeostazą

19
00:00:39,142 --> 00:00:41,048
opowiem Ci w tej lekcji.

20
00:00:51,668 --> 00:00:53,351
Na pewno zdarzyło Ci się

21
00:00:53,351 --> 00:00:54,964
chodzić po wysokim murku

22
00:00:54,994 --> 00:00:56,819
i wiesz, że trzeba się starać

23
00:00:56,919 --> 00:00:58,743
żeby podczas takiego spaceru

24
00:00:58,843 --> 00:01:00,860
utrzymać równowagę i nie spaść.

25
00:01:01,184 --> 00:01:04,044
Tym to trudniejsze, im murek jest węższy.

26
00:01:04,132 --> 00:01:06,630
Z drugiej strony, jeśli nawet spadniesz

27
00:01:06,730 --> 00:01:08,074
w większości przypadków

28
00:01:08,074 --> 00:01:10,608
po prostu otrzepiesz się, wrócisz na murek

29
00:01:10,608 --> 00:01:12,904
i będziesz kontynuować wędrówkę do celu.

30
00:01:13,272 --> 00:01:15,546
Teraz wyobraź sobie, że Twoje ciało

31
00:01:15,646 --> 00:01:18,536
cały czas wędruje po takim wąziutkim murku

32
00:01:18,848 --> 00:01:21,230
i do tego nie ma spokoju, bo co i raz

33
00:01:21,330 --> 00:01:23,712
coś je szturchnie, popchnie, wystraszy

34
00:01:23,968 --> 00:01:25,348
albo podstawi nogę.

35
00:01:25,504 --> 00:01:27,827
A ono nie daje się wytrącić z równowagi

36
00:01:27,927 --> 00:01:29,444
tylko dzielnie idzie dalej

37
00:01:29,600 --> 00:01:31,436
choć czasem mocno się zachwieje.

38
00:01:31,804 --> 00:01:34,319
W tym filmie poznasz najważniejsze funkcje

39
00:01:34,419 --> 00:01:36,245
wymagające utrzymania kruchej

40
00:01:36,345 --> 00:01:38,782
metabolicznej równowagi i mechanizmy

41
00:01:38,882 --> 00:01:40,496
które to umożliwiają.

42
00:01:42,712 --> 00:01:45,472
Zacznijmy od z pozoru prostej rzeczy

43
00:01:45,728 --> 00:01:47,182
temperatury ciała.

44
00:01:47,182 --> 00:01:49,237
Pewnie wiesz, że u zdrowych ludzi

45
00:01:49,237 --> 00:01:51,237
wynosi ona mniej więcej

46
00:01:51,237 --> 00:01:54,376
36,6 stopnia Celsjusza.

47
00:01:54,558 --> 00:01:56,698
W przeciwieństwie do wielu organizmów

48
00:01:56,698 --> 00:01:58,628
nazywanych zmiennocieplnymi

49
00:01:58,634 --> 00:02:00,533
których temperatura zmienia się

50
00:02:00,533 --> 00:02:02,212
wraz z temperaturą otoczenia

51
00:02:02,368 --> 00:02:05,367
my mamy założony we wnętrzu taki termostat

52
00:02:05,467 --> 00:02:07,888
który utrzymuje ją w wąskim zakresie:

53
00:02:08,000 --> 00:02:11,211
między 36,5 stopnia Celsjusza

54
00:02:11,311 --> 00:02:14,544
a 37,4 stopnia Celsjusza.

55
00:02:14,656 --> 00:02:15,834
Niezależnie od tego

56
00:02:15,834 --> 00:02:17,972
czy na zewnątrz upał, czy mróz.

57
00:02:18,240 --> 00:02:19,956
Trochę tak, jak klimatyzacja

58
00:02:19,956 --> 00:02:21,876
utrzymuje temperaturę pomieszczeń

59
00:02:21,976 --> 00:02:23,592
podgrzewając je lub chłodząc

60
00:02:23,692 --> 00:02:25,708
zależnie od tego, co za oknem.

61
00:02:26,076 --> 00:02:28,836
Nasz termostat mieści się w pniu mózgu.

62
00:02:28,992 --> 00:02:30,848
Gdy docierająca do niego krew

63
00:02:30,848 --> 00:02:32,304
robi się zbyt zimna

64
00:02:32,376 --> 00:02:35,492
czyli poniżej 36 stopni Celsjusza

65
00:02:35,648 --> 00:02:38,052
uruchamia procedurę dogrzewania.

66
00:02:38,208 --> 00:02:40,456
Po pierwsze, przestajemy się pocić.

67
00:02:40,768 --> 00:02:42,998
Po drugie, naczynia krwionośne w skórze

68
00:02:42,998 --> 00:02:45,403
i najbardziej wystających częściach ciała

69
00:02:45,433 --> 00:02:48,220
kurczą się, utrudniając schładzanie krwi.

70
00:02:48,320 --> 00:02:50,607
Po trzecie, do mięśni wysyłany jest

71
00:02:50,707 --> 00:02:52,462
sygnał „kurcz się”.

72
00:02:52,556 --> 00:02:54,409
W efekcie my drżymy z zimna

73
00:02:54,509 --> 00:02:55,744
ale pracujące mięśnie

74
00:02:55,844 --> 00:02:57,708
wytwarzają dodatkowe ciepło.

75
00:02:58,076 --> 00:02:59,975
Odwrotnie jest, gdy termostat

76
00:03:00,075 --> 00:03:01,604
wyczuwa nadmiar ciepła

77
00:03:01,760 --> 00:03:02,820
też pochodzący

78
00:03:02,820 --> 00:03:04,684
z dopływającej do niego krwi.

79
00:03:04,832 --> 00:03:06,078
Wtedy gruczoły potowe

80
00:03:06,078 --> 00:03:08,330
zaczynają działać na pełnych obrotach

81
00:03:08,330 --> 00:03:09,540
schładzając skórę

82
00:03:09,696 --> 00:03:11,735
a naczynia krwionośne skóry

83
00:03:11,735 --> 00:03:12,868
rozkurczają się

84
00:03:12,894 --> 00:03:14,560
płynie przez nie więcej krwi

85
00:03:14,660 --> 00:03:16,352
która łatwiej się schładza

86
00:03:16,452 --> 00:03:18,344
także dzięki obecności potu.

87
00:03:18,656 --> 00:03:20,598
Ten mechanizm możesz zaobserwować

88
00:03:20,698 --> 00:03:22,952
gdy leżysz latem na rozgrzanej plaży

89
00:03:23,014 --> 00:03:25,453
a jeszcze szybciej, gdy w takich warunkach

90
00:03:25,463 --> 00:03:27,460
na przykład grasz w piłkę plażową.

91
00:03:27,476 --> 00:03:29,690
Pamiętasz, że pracujące mięśnie

92
00:03:29,690 --> 00:03:30,832
generują ciepło?

93
00:03:31,200 --> 00:03:33,525
Utrzymanie temperatury ciała jest ważne

94
00:03:33,625 --> 00:03:34,793
bo po obu stronach

95
00:03:34,793 --> 00:03:36,676
naszego fizjologicznego murka

96
00:03:36,832 --> 00:03:38,824
czyhają śmiertelne zagrożenia.

97
00:03:39,136 --> 00:03:41,549
Już 5 stopni powyżej punktu równowagi

98
00:03:41,649 --> 00:03:43,788
dochodzi do denaturacji białek.

99
00:03:43,870 --> 00:03:45,199
To zagadnienie poznasz

100
00:03:45,199 --> 00:03:46,794
na naszych lekcjach chemii.

101
00:03:46,816 --> 00:03:48,251
Czyli prosto mówiąc

102
00:03:48,251 --> 00:03:50,358
nasze tkanki zaczynają się gotować.

103
00:03:50,400 --> 00:03:51,763
W drugą stronę jesteśmy

104
00:03:51,863 --> 00:03:53,672
jeszcze mniej tolerancyjni.

105
00:03:53,984 --> 00:03:55,589
Już spadek temperatury ciała

106
00:03:55,689 --> 00:03:58,180
poniżej 35 stopni Celsjusza

107
00:03:58,336 --> 00:04:00,091
wywołuje objawy hipotermii

108
00:04:00,191 --> 00:04:02,532
takie jak dreszcze, zawroty głowy

109
00:04:02,688 --> 00:04:04,680
uczucie przejmującego zimna.

110
00:04:04,992 --> 00:04:06,688
Przy 32 stopniach

111
00:04:06,788 --> 00:04:09,188
pojawiają się bóle dłoni i stóp z zimna

112
00:04:09,344 --> 00:04:11,487
zaburzenia mowy, dezorientacja

113
00:04:11,487 --> 00:04:12,854
i sztywność mięśni

114
00:04:12,854 --> 00:04:14,586
a człowiek swoim zachowaniem

115
00:04:14,586 --> 00:04:15,944
przypomina pijanego.

116
00:04:16,512 --> 00:04:18,755
Poniżej 28 stopni Celsjusza

117
00:04:18,855 --> 00:04:20,410
na ogół dochodzi do śmierci

118
00:04:20,510 --> 00:04:22,343
przez zatrzymanie akcji serca.

119
00:04:25,215 --> 00:04:26,339
Wróćmy na chwilę

120
00:04:26,339 --> 00:04:28,587
do termoregulacji i pocenia się.

121
00:04:28,799 --> 00:04:31,362
To dzięki potowi możemy schładzać ciało

122
00:04:31,462 --> 00:04:33,484
nawet, gdy temperatura na zewnątrz

123
00:04:33,494 --> 00:04:36,467
jest wyższa niż 36 stopni Celsjusza.

124
00:04:36,635 --> 00:04:37,701
Warunkiem jest

125
00:04:37,701 --> 00:04:39,442
odpowiednia niska wilgotność

126
00:04:39,442 --> 00:04:41,255
ale to już temat na inny film.

127
00:04:41,343 --> 00:04:43,469
Wiadomo, że latem w trakcie wysiłku

128
00:04:43,569 --> 00:04:45,275
człowiek może tracić z potem

129
00:04:45,375 --> 00:04:47,175
nawet litr wody na godzinę.

130
00:04:47,487 --> 00:04:50,403
A gdy i wysiłek i upał są ekstremalne

131
00:04:50,559 --> 00:04:52,302
ta utrata może przekraczać

132
00:04:52,302 --> 00:04:53,575
2 litry na godzinę.

133
00:04:53,887 --> 00:04:55,088
To dużo, zważywszy

134
00:04:55,188 --> 00:04:59,307
że przeciętnie tracimy 1,2 litra w dobę

135
00:04:59,775 --> 00:05:01,475
i to już biorąc pod uwagę

136
00:05:01,475 --> 00:05:02,835
wodę w moczu i kale.

137
00:05:02,903 --> 00:05:04,403
Skąd tyle brać

138
00:05:04,403 --> 00:05:06,525
skoro w naszych żyłach krąży na ogół

139
00:05:06,525 --> 00:05:08,471
niewiele więcej niż 5 litrów krwi

140
00:05:08,571 --> 00:05:11,183
a połowa z tego nawet nie jest płynna?

141
00:05:11,505 --> 00:05:12,265
Z tkanek.

142
00:05:12,265 --> 00:05:13,983
W końcu przynajmniej w połowie

143
00:05:13,983 --> 00:05:15,309
składamy się z wody.

144
00:05:15,391 --> 00:05:16,658
Tak się jednak składa

145
00:05:16,658 --> 00:05:18,547
że jest ona niezbędna w środku.

146
00:05:18,719 --> 00:05:21,719
Już utrata 1% wody wewnątrzkomórkowej

147
00:05:21,819 --> 00:05:23,519
wywołuje silne pragnienie

148
00:05:23,519 --> 00:05:26,443
suchość w ustach i utrudnienie połykania.

149
00:05:26,655 --> 00:05:29,297
Jeśli nie nadążymy z uzupełnieniem strat

150
00:05:29,397 --> 00:05:31,438
czyli niewystarczająco dużo pijemy

151
00:05:31,538 --> 00:05:33,579
nerki zmniejszają wytwarzanie moczu

152
00:05:33,679 --> 00:05:35,157
przez co nie mogą usuwać

153
00:05:35,157 --> 00:05:36,447
toksyn z organizmu.

154
00:05:36,639 --> 00:05:38,631
Zaczynamy się zatruwać od środka.

155
00:05:38,943 --> 00:05:40,266
Pojawia się gorączka

156
00:05:40,266 --> 00:05:41,987
i zaburzenia elektrolitowe

157
00:05:42,087 --> 00:05:43,574
spada objętość osocza

158
00:05:43,574 --> 00:05:45,131
i dopływ krwi do skóry

159
00:05:45,343 --> 00:05:46,567
choć rośnie tętno.

160
00:05:46,719 --> 00:05:48,516
Przez to przestajemy się pocić

161
00:05:48,516 --> 00:05:50,707
a temperatura ciała gwałtownie wzrasta

162
00:05:50,707 --> 00:05:52,143
prowadząc do wstrząsu.

163
00:05:52,667 --> 00:05:54,384
Nerki przestają pracować

164
00:05:54,384 --> 00:05:55,923
gdy stracimy z potem

165
00:05:55,923 --> 00:05:58,187
ponad 4 litry wody i elektrolitów.

166
00:05:58,455 --> 00:06:01,162
Utrata 12-15 litrów wody

167
00:06:01,162 --> 00:06:02,374
prowadzi do śmierci

168
00:06:02,374 --> 00:06:04,356
nawet wcześniej zdrowych dorosłych

169
00:06:04,356 --> 00:06:05,113
w pełni sił.

170
00:06:05,113 --> 00:06:06,426
Dlatego tak ważne jest

171
00:06:06,426 --> 00:06:08,209
żeby w upalne dni pić dużo wody

172
00:06:08,209 --> 00:06:09,697
i niesłodzonych napojów.

173
00:06:09,697 --> 00:06:10,500
Nawet wtedy

174
00:06:10,500 --> 00:06:12,437
gdy już nie odczuwamy pragnienia.

175
00:06:12,735 --> 00:06:14,642
Pamiętaj, gdy się silnie pocisz

176
00:06:14,742 --> 00:06:15,642
musisz wypijać

177
00:06:15,642 --> 00:06:17,443
przynajmniej litr w godzinę.

178
00:06:17,599 --> 00:06:20,003
Podziękują Ci za to także twoje nerki.

179
00:06:20,159 --> 00:06:22,151
Opowiadamy o nich w innym filmie.

180
00:06:22,463 --> 00:06:23,952
Bo dzięki wypitym płynom

181
00:06:24,052 --> 00:06:26,503
mogą skutecznie usuwać z ciała toksyny.

182
00:06:26,815 --> 00:06:27,830
O tym dowiesz się

183
00:06:27,830 --> 00:06:29,263
gdy schrupiesz orzeszka.

184
00:06:32,247 --> 00:06:34,105
Nerki oczyszczają organizm

185
00:06:34,205 --> 00:06:35,884
i zapewniają równowagę

186
00:06:35,884 --> 00:06:37,411
wodno–elektrolitową.

187
00:06:37,567 --> 00:06:38,916
Gdy pewnych substancji

188
00:06:38,916 --> 00:06:40,448
jest w organizmie za dużo

189
00:06:40,548 --> 00:06:42,731
w nerkach przeważają procesy filtracji

190
00:06:42,943 --> 00:06:44,679
czyli ich usuwania do moczu.

191
00:06:44,991 --> 00:06:46,062
Gdy za mało

192
00:06:46,062 --> 00:06:48,341
intensywniej przebiega odzyskiwanie

193
00:06:48,441 --> 00:06:50,818
danego składnika z kanalika nerkowego

194
00:06:50,918 --> 00:06:52,147
do osocza krwi.

195
00:06:52,415 --> 00:06:54,307
Tak dzieje się z elektrolitami

196
00:06:54,463 --> 00:06:56,355
takimi jak sód i potas

197
00:06:56,511 --> 00:06:58,546
które są wychwytywane lub wydalane

198
00:06:58,646 --> 00:07:00,239
zależnie od ich stężenia.

199
00:07:00,351 --> 00:07:01,871
Wszystko po to, by we krwi

200
00:07:01,971 --> 00:07:04,035
zawsze było ich tyle, ile potrzeba

201
00:07:04,191 --> 00:07:06,183
ani mniej, ani więcej.

202
00:07:06,495 --> 00:07:08,289
By skutecznie wydalać toksyny

203
00:07:08,389 --> 00:07:09,701
trzeba je rozpuścić.

204
00:07:10,079 --> 00:07:11,441
Nerki potrzebują wody

205
00:07:11,441 --> 00:07:12,739
jak płuca powietrza.

206
00:07:12,895 --> 00:07:14,444
Najmniejsza ilość potrzebna

207
00:07:14,444 --> 00:07:15,845
do w miarę skutecznego

208
00:07:15,845 --> 00:07:17,691
usunięcia zbędnych substancji

209
00:07:17,915 --> 00:07:20,419
to około 600 militrów na dobę.

210
00:07:20,821 --> 00:07:21,815
Biorąc pod uwagę

211
00:07:21,815 --> 00:07:23,545
że część z tego, co wypijamy

212
00:07:23,545 --> 00:07:24,775
tracimy z potem

213
00:07:24,927 --> 00:07:27,212
część jest wychuchiwana z płuc

214
00:07:27,212 --> 00:07:28,355
jako para wodna

215
00:07:28,511 --> 00:07:30,403
a część ląduje w stolcu

216
00:07:30,409 --> 00:07:32,195
trzeba codziennie wlać w siebie

217
00:07:32,195 --> 00:07:33,373
jakieś półtora litra

218
00:07:33,473 --> 00:07:35,311
czyli dużą butelkę mineralnej.

219
00:07:35,679 --> 00:07:37,734
Pamiętaj, że sporą część z tego

220
00:07:37,734 --> 00:07:38,795
zapewne zjadasz.

221
00:07:39,263 --> 00:07:41,318
W końcu zupy, kefiry, galaretki

222
00:07:41,318 --> 00:07:42,379
to głównie woda.

223
00:07:42,591 --> 00:07:43,715
Tak samo warzywa.

224
00:07:43,871 --> 00:07:47,755
W zielonym groszku stanowi ona aż 96%.

225
00:07:48,223 --> 00:07:49,776
Składnikiem, który na ogół

226
00:07:49,776 --> 00:07:52,519
odzyskiwany jest w 100% jest glukoza.

227
00:07:52,671 --> 00:07:54,278
I tu jednak nerki działają

228
00:07:54,278 --> 00:07:55,591
w sposób inteligentny.

229
00:07:55,903 --> 00:07:57,651
Gdy jej stężenie we krwi

230
00:07:57,751 --> 00:07:59,225
przekracza pewien poziom

231
00:07:59,231 --> 00:08:01,109
zaprzestają odzyskiwania

232
00:08:01,109 --> 00:08:02,803
i cukier pojawia się w moczu.

233
00:08:02,815 --> 00:08:04,083
To ostateczność.

234
00:08:04,161 --> 00:08:05,709
Wcześniej stężenie glukozy

235
00:08:05,809 --> 00:08:07,667
regulują 2 hormony trzustki

236
00:08:07,935 --> 00:08:09,927
insulina i glukagon.

237
00:08:10,239 --> 00:08:11,149
O ich działaniu

238
00:08:11,149 --> 00:08:12,787
dowiesz się z innego filmu.

239
00:08:15,927 --> 00:08:17,820
Opowiedziałam Ci tylko o kilku

240
00:08:17,920 --> 00:08:20,267
podstawowych mechanizmach homeostazy

241
00:08:20,479 --> 00:08:22,129
i o najważniejszych układach

242
00:08:22,159 --> 00:08:23,951
które są za nie odpowiedzialne.

243
00:08:24,063 --> 00:08:25,480
Tak naprawdę homeostaza

244
00:08:25,480 --> 00:08:28,259
to niezwykle skomplikowana sieć zależności

245
00:08:28,415 --> 00:08:30,896
i wystarczy usunąć z niej 1 klocek

246
00:08:30,896 --> 00:08:32,150
by jak w grze Jenga

247
00:08:32,150 --> 00:08:33,735
zawaliła się cała wieża.

248
00:08:34,047 --> 00:08:35,549
Na szczęście nasze ciało

249
00:08:35,549 --> 00:08:37,246
ma naprawdę niewiarygodne

250
00:08:37,246 --> 00:08:39,011
zdolności ekwilibrystyczne

251
00:08:39,167 --> 00:08:40,783
i niczym zawodowy akrobata

252
00:08:40,783 --> 00:08:42,163
potrafi jechać po linie

253
00:08:42,163 --> 00:08:43,503
na monocyklu do tyłu

254
00:08:43,519 --> 00:08:45,306
żonglując przy tym piłeczkami

255
00:08:45,406 --> 00:08:47,251
i recytując „Pana Tadeusza”.

256
00:08:47,615 --> 00:08:50,119
Nie nadużywajmy jednak jego zdolności!

257
00:08:50,431 --> 00:08:52,879
Ekstremalnych odchyleń od stanu równowagi

258
00:08:52,979 --> 00:08:54,615
może bowiem nie przetrwać.

259
00:08:58,423 --> 00:09:00,359
Na koniec pytanie do Ciebie:

260
00:09:00,571 --> 00:09:02,316
jak zwiększyć możliwości

261
00:09:02,416 --> 00:09:04,755
chłodzenia organizmu w upale?

262
00:09:08,407 --> 00:09:09,567
Jeśli mówisz

263
00:09:09,567 --> 00:09:11,377
że pomaga zwiększenie przepływu

264
00:09:11,377 --> 00:09:13,799
powietrza po skórze, czyli wachlowanie się

265
00:09:13,799 --> 00:09:15,281
albo włączenie wiatraczka

266
00:09:15,281 --> 00:09:16,019
masz rację!

267
00:09:20,339 --> 00:09:22,470
Homeostaza to dynamiczna równowaga

268
00:09:22,570 --> 00:09:24,120
wszystkich procesów

269
00:09:24,120 --> 00:09:25,959
metabolicznych w organizmie.

270
00:09:26,427 --> 00:09:28,374
Najważniejszymi parametrami

271
00:09:28,474 --> 00:09:30,211
które określają jej stan

272
00:09:30,367 --> 00:09:32,415
są między innymi temperatura

273
00:09:32,671 --> 00:09:34,330
poziom glukozy we krwi

274
00:09:34,430 --> 00:09:36,555
czy ilość wody w organizmie.

275
00:09:40,407 --> 00:09:42,243
Na dzisiaj to już wszystko.

276
00:09:42,399 --> 00:09:44,346
Obejrzyj nasze pozostałe filmy

277
00:09:44,446 --> 00:09:45,860
z playlisty „homeostaza”

278
00:09:45,960 --> 00:09:47,555
a po więcej materiałów

279
00:09:47,555 --> 00:09:50,635
zajrzyj na naszą stronę pi–stacja.tv