1
00:00:00,256 --> 00:00:03,328
Ludzie mogą się rozmnażać wyłącznie płciowo

2
00:00:03,428 --> 00:00:05,771
czyli każdy nowy człowiek powstaje 

3
00:00:05,871 --> 00:00:07,804
z połączenia jaja i plemnika.

4
00:00:07,936 --> 00:00:11,008
Jednak wiele gatunków zwierząt może wybierać

5
00:00:11,264 --> 00:00:13,312
czy chce tworzyć kopie samych siebie

6
00:00:13,568 --> 00:00:15,418
czy też utracić indywidualność 

7
00:00:15,518 --> 00:00:17,502
na rzecz zabezpieczenia potomstwa 

8
00:00:17,602 --> 00:00:19,882
przed skutkami niekorzystnych mutacji.

9
00:00:20,224 --> 00:00:23,045
Do zwierząt, które mogą się rozmnażać 

10
00:00:23,145 --> 00:00:26,143
bez udziału samców, należą między innymi 

11
00:00:26,243 --> 00:00:29,089
pospolite u nas mszyce, a także warany 

12
00:00:29,189 --> 00:00:31,960
z Komodo, meksykańskie kuzynki gupików

13
00:00:32,060 --> 00:00:34,428
czy niektóre gatunki salamander.

14
00:00:34,816 --> 00:00:36,655
Co ciekawe, choć nowe osobniki 

15
00:00:36,755 --> 00:00:38,655
są wiernymi kopiami swoich matek

16
00:00:39,168 --> 00:00:41,728
w procesie rozmnażania samce są pożądane

17
00:00:41,984 --> 00:00:45,464
bo dają impuls rozwojowy komórkom jajowym.

18
00:00:45,824 --> 00:00:48,619
Skąd jednak brać panów, skoro w wyniku 

19
00:00:48,719 --> 00:00:51,806
klonowania gatunek tworzą wyłącznie samice?

20
00:00:52,224 --> 00:00:54,237
Ano z gatunków pokrewnych 

21
00:00:54,337 --> 00:00:56,508
które nadal mają dwie płcie.

22
00:00:56,832 --> 00:00:58,923
Ten film jest o tym, jak wygląda 

23
00:00:59,023 --> 00:01:01,439
tworzenie komórek rozrodczych u ludzi.

24
00:01:12,192 --> 00:01:15,008
W innym filmie tej playlisty mówiliśmy o tym

25
00:01:15,264 --> 00:01:17,710
że komórek w naszym organizmie przybywa

26
00:01:17,810 --> 00:01:20,895
dzięki podziałom, i że są to podziały mitotyczne.

27
00:01:21,408 --> 00:01:23,662
Mitoza przypomina trochę kserowanie 

28
00:01:23,762 --> 00:01:25,411
zadrukowanej kartki.

29
00:01:25,760 --> 00:01:28,693
Takie wierne kopiowanie pozwala szybko i łatwo

30
00:01:28,793 --> 00:01:30,623
produkować identyczne komórki

31
00:01:30,880 --> 00:01:33,745
a w przypadku bakterii, protistów, czy innych

32
00:01:33,845 --> 00:01:36,530
organizmów rozmnażających się przez podział

33
00:01:36,630 --> 00:01:38,473
powstaje potomstwo wyposażone 

34
00:01:38,573 --> 00:01:41,373
w takie same cechy jak organizm macierzysty.

35
00:01:42,144 --> 00:01:44,704
Aby zwiększyć swoje szanse na przetrwanie

36
00:01:44,960 --> 00:01:46,382
osobniki danego gatunku 

37
00:01:46,482 --> 00:01:48,222
muszą mieć możliwość mieszania

38
00:01:48,322 --> 00:01:50,174
swojego materiału genetycznego.

39
00:01:50,274 --> 00:01:51,712
Dlaczego?

40
00:01:51,872 --> 00:01:54,227
Bo jeśli organizm potomny dostanie 

41
00:01:54,327 --> 00:01:56,976
część genów od jednego rodzica, a część 

42
00:01:57,076 --> 00:01:59,656
od drugiego, to będzie miał inne cechy 

43
00:01:59,756 --> 00:02:01,355
niż każde z nich osobno.

44
00:02:01,600 --> 00:02:04,005
Cechy te mogą okazać się przydatne 

45
00:02:04,105 --> 00:02:06,881
i ułatwiać przeżycie mającym je osobnikom

46
00:02:06,981 --> 00:02:08,263
w nowym środowisku.

47
00:02:08,598 --> 00:02:11,647
Najskuteczniejszą metodą mieszania genów

48
00:02:11,747 --> 00:02:13,634
jest rozmnażanie płciowe.

49
00:02:13,888 --> 00:02:16,052
Jak pamiętasz z siódmej klasy 

50
00:02:16,152 --> 00:02:19,225
do takiego sposobu rozmnażania potrzebujemy

51
00:02:19,325 --> 00:02:21,784
gamet: komórki jajowej i plemnika.

52
00:02:22,080 --> 00:02:24,896
Gamety łączą się ze sobą dając zygotę

53
00:02:25,152 --> 00:02:27,241
a ta, w wyniku wielu podziałów 

54
00:02:27,341 --> 00:02:30,258
i różnicowania komórek, daje nowy organizm.

55
00:02:30,528 --> 00:02:33,199
Ale jak połączyć dwie komórki rozrodcze 

56
00:02:33,299 --> 00:02:35,648
aby zygota i powstały z niej potomek

57
00:02:35,748 --> 00:02:38,691
znów miał tyle samo chromosomów, co rodzice?

58
00:02:39,232 --> 00:02:41,536
Najlepszym i jedynym rozwiązaniem jest

59
00:02:41,792 --> 00:02:44,102
by każdy z rodziców dał potomstwu 

60
00:02:44,202 --> 00:02:45,887
tylko połowę swojego DNA.

61
00:02:46,400 --> 00:02:48,526
Służy do tego proces zwany mejozą.

62
00:02:48,626 --> 00:02:51,701
Opowiem Ci o nim, gdy schrupiesz orzeszka.

63
00:02:53,824 --> 00:02:56,640
Mejoza zachodzi tylko w komórkach rozrodczych

64
00:02:56,896 --> 00:02:59,968
a jej wynikiem są komórki jajowe i plemniki.

65
00:03:00,224 --> 00:03:02,748
Jest to dwuetapowy podział, w którym 

66
00:03:02,848 --> 00:03:05,600
z jednej komórki powstają cztery komórki 

67
00:03:05,700 --> 00:03:08,313
potomne i każda z nich ma tylko połowę 

68
00:03:08,413 --> 00:03:11,235
wyjściowego materiału genetycznego, czyli 

69
00:03:11,335 --> 00:03:14,188
w przypadku człowieka 23 chromosomy.

70
00:03:14,560 --> 00:03:17,632
O takiej komórce mówimy, że jest haploidalna.

71
00:03:17,888 --> 00:03:19,880
W pierwszym etapie podziału 

72
00:03:19,980 --> 00:03:22,286
chromosomy zwijają się chromatydy

73
00:03:22,386 --> 00:03:25,472
a ich materiał genetyczny ulega duplikacji.

74
00:03:25,824 --> 00:03:28,527
Chromosomy z tej samej pary zbliżają się 

75
00:03:28,627 --> 00:03:31,213
do siebie tak bardzo, że mogą wymieniać 

76
00:03:31,313 --> 00:03:32,337
między sobą DNA.

77
00:03:32,480 --> 00:03:34,528
To istotny etap mieszania genów

78
00:03:34,668 --> 00:03:36,758
tak ważny dla ewolucji.

79
00:03:36,858 --> 00:03:38,314
Dopiero po tej wymianie 

80
00:03:38,414 --> 00:03:40,113
chromosomy przemieszczają się 

81
00:03:40,213 --> 00:03:41,565
do środka komórki

82
00:03:41,722 --> 00:03:43,644
i zostają wyłapane przez nitki

83
00:03:43,744 --> 00:03:45,535
wrzeciona kariokinetycznego.

84
00:03:45,792 --> 00:03:48,398
W tym etapie mejozy, podczas przeciągania 

85
00:03:48,498 --> 00:03:50,195
do biegunów komórki wędrują 

86
00:03:50,295 --> 00:03:52,629
całe chromosomy, siostrzane chromatydy 

87
00:03:52,729 --> 00:03:54,239
pozostają nierozdzielone.

88
00:03:54,752 --> 00:03:56,674
To oznacza, że każda z powstałych 

89
00:03:56,774 --> 00:03:59,799
teraz komórek ma tylko połowę chromosomów:

90
00:03:59,899 --> 00:04:04,662
23 zamiast 46, przy tym podział następuje 

91
00:04:04,762 --> 00:04:07,233
losowo, a każda komórka dostaje 

92
00:04:07,333 --> 00:04:10,409
po jednym chromosomie z każdej z 23 

93
00:04:10,509 --> 00:04:12,286
wymieszanych genetycznie par

94
00:04:12,463 --> 00:04:14,617
to zaś sprawia, że otrzymujemy 

95
00:04:14,717 --> 00:04:16,764
niezwykłe zróżnicowanie.

96
00:04:17,024 --> 00:04:19,913
Matematyk policzyłby, że teoretycznie 

97
00:04:20,013 --> 00:04:24,014
może to być 2 do 23, czyli jakieś 8 milionów 

98
00:04:24,114 --> 00:04:26,015
różnych zestawów genów.

99
00:04:26,239 --> 00:04:28,031
Imponujące, prawda?

100
00:04:28,799 --> 00:04:31,871
Ochłońmy i czas na drugi etap mejozy.

101
00:04:32,383 --> 00:04:34,490
Rozgryziemy go po orzeszku.

102
00:04:38,527 --> 00:04:40,063
Czas na drugi podział.

103
00:04:40,319 --> 00:04:42,623
Ten już zupełnie przypomina mitozę.

104
00:04:43,135 --> 00:04:45,326
Nitki wrzeciona kariokinetycznego 

105
00:04:45,426 --> 00:04:48,095
rozdzielają siostrzane chromatydy i ciągną

106
00:04:48,195 --> 00:04:49,677
po jednej z każdej pary 

107
00:04:49,777 --> 00:04:51,837
do przeciwnych biegunów komórki.

108
00:04:52,351 --> 00:04:53,794
Przy każdym biegunie 

109
00:04:53,894 --> 00:04:56,190
gromadzą się zatem 23 chromatydy.

110
00:04:56,447 --> 00:04:58,495
Połowa materiału genetycznego

111
00:04:58,751 --> 00:05:00,739
który miała komórka wyjściowa.

112
00:05:01,055 --> 00:05:03,491
Gdy podział się zakończy, z jednej

113
00:05:03,591 --> 00:05:06,051
komórki wyjściowej dostajemy zatem 

114
00:05:06,151 --> 00:05:09,342
4 komórki potomne. W każdej jest tylko połowa

115
00:05:09,442 --> 00:05:12,139
materiału genetycznego oryginału.

116
00:05:13,087 --> 00:05:15,796
Dzięki takim podziałom haploidalna komórka

117
00:05:15,896 --> 00:05:18,450
jajowa po połączeniu z haploidalnym 

118
00:05:18,550 --> 00:05:21,483
plemnikiem da diploidalną zygotę

119
00:05:21,583 --> 00:05:23,999
która ma właściwą dla człowieka liczbę 

120
00:05:24,099 --> 00:05:27,089
46 chromosomów i może rozwijać się

121
00:05:27,189 --> 00:05:28,763
 w nowy organizm.

122
00:05:28,959 --> 00:05:32,287
Diploidalną komórkę określamy jako 2n

123
00:05:32,543 --> 00:05:34,335
bo ma dwa komplety chromosomów

124
00:05:34,591 --> 00:05:36,485
od mamy i taty.

125
00:05:36,643 --> 00:05:37,819
Pamiętaj!

126
00:05:37,919 --> 00:05:39,627
Jedynie komórki rozrodcze 

127
00:05:39,727 --> 00:05:41,502
określamy jako haploidalne.

128
00:05:41,759 --> 00:05:44,319
Wszystkie pozostałe komórki somatyczne

129
00:05:44,575 --> 00:05:46,412
nazywamy diploidalnymi.

130
00:05:48,927 --> 00:05:51,487
Mejoza służy zatem dwóm celom:

131
00:05:51,743 --> 00:05:54,047
wymieszaniu materiału genetycznego

132
00:05:54,303 --> 00:05:56,607
oraz zachowaniu w kolejnych pokoleniach

133
00:05:57,119 --> 00:05:58,911
pierwotnej liczby chromosomów

134
00:05:59,167 --> 00:06:01,668
właściwej dla danego gatunku.

135
00:06:01,983 --> 00:06:04,543
O konsekwencjach nieprawidłowych podziałów

136
00:06:04,799 --> 00:06:06,591
czyli o chorobach genetycznych

137
00:06:06,847 --> 00:06:09,463
opowiadamy w innym filmie tej playlisty.

138
00:06:10,687 --> 00:06:12,284
Przyszedł czas na Ciebie.

139
00:06:12,479 --> 00:06:13,965
Powiedz co to znaczy 

140
00:06:14,065 --> 00:06:16,063
że komórka jest haploidalna?

141
00:06:19,135 --> 00:06:21,270
To znaczy że ma po jednym chromosomie

142
00:06:21,370 --> 00:06:22,974
homologicznym z każdej pary.

143
00:06:23,231 --> 00:06:26,303
U człowieka oznacza to 23 chromosomy.

144
00:06:27,583 --> 00:06:29,714
A jak zapisujemy taki zestaw?

145
00:06:32,447 --> 00:06:34,239
1 n. Brawo!

146
00:06:38,591 --> 00:06:41,591
Mejoza to sposób podziału komórki, w którym 

147
00:06:41,691 --> 00:06:44,571
z jednej wyjściowej powstają cztery potomne

148
00:06:44,671 --> 00:06:47,601
a każda z nich ma tylko połowę chromosomów.

149
00:06:48,063 --> 00:06:49,570
Mejoza to proces tworzenia

150
00:06:49,670 --> 00:06:50,878
 komórek rozrodczych.

151
00:06:51,391 --> 00:06:54,463
Jej efektem są komórki jajowe i plemniki.

152
00:06:54,975 --> 00:06:56,600
Przebiega w dwóch etapach.

153
00:06:56,767 --> 00:06:59,000
W pierwszym DNA ulega duplikacji 

154
00:06:59,100 --> 00:07:01,886
a komórki potomne dostają całe chromosomy

155
00:07:02,143 --> 00:07:03,217
po jednym z pary 

156
00:07:03,317 --> 00:07:05,052
chromosomów homologicznych.

157
00:07:05,983 --> 00:07:07,964
W drugim dochodzi do rozdziału chromatyd 

158
00:07:08,064 --> 00:07:09,431
do komórek potomnych.

159
00:07:09,823 --> 00:07:12,127
Dzięki redukcji materiału genetycznego

160
00:07:12,383 --> 00:07:14,829
organizm powstały z połączenia komórek 

161
00:07:14,929 --> 00:07:16,877
rozrodczych ma taką samą liczbę 

162
00:07:16,977 --> 00:07:19,551
chromosomów jak organizmy rodzicielskie.

163
00:07:23,647 --> 00:07:26,422
Wiesz już, jak powstają komórki rozrodcze.

164
00:07:26,719 --> 00:07:28,255
A jakie są tego konsekwencje?

165
00:07:28,767 --> 00:07:32,837
Tego dowiesz się z innych filmów tej playlisty.