1
00:00:00,495 --> 00:00:03,840
Poznajcie niesporczaki - największych twardzieli

2
00:00:03,940 --> 00:00:05,006
w świecie zwierząt.

3
00:00:05,106 --> 00:00:08,081
Te maleńkie, misiowate stworki potrafią 

4
00:00:08,181 --> 00:00:10,123
przeżyć w kosmicznej próżni

5
00:00:10,223 --> 00:00:12,241
pod ciśnieniem 6000 atmosfer

6
00:00:12,341 --> 00:00:15,316
i w zasolonym do przesytu Morzu Martwym.

7
00:00:15,501 --> 00:00:16,867
Można je zamrozić 

8
00:00:16,967 --> 00:00:19,199
do minus 300 stopni Celsjusza

9
00:00:19,456 --> 00:00:22,272
i podgrzać do 150 stopni Celsjusza.

10
00:00:22,671 --> 00:00:24,614
Nic sobie nie robią nawet z tego

11
00:00:24,714 --> 00:00:26,934
że ktoś wystrzeli je w piasek tak 

12
00:00:27,034 --> 00:00:29,124
że uderzą weń z prędkością 

13
00:00:29,224 --> 00:00:32,510
ponad 2600 km na godzinę.

14
00:00:33,024 --> 00:00:34,376
Pod względem odporności 

15
00:00:34,476 --> 00:00:35,711
mogą się z nimi równać

16
00:00:35,812 --> 00:00:38,143
 chyba tylko niektóre wrotki i nicienie.

17
00:00:38,656 --> 00:00:41,039
W tym filmie pokażę ci mniej ekstremalne

18
00:00:41,139 --> 00:00:42,863
przykłady tolerancji gatunków 

19
00:00:42,963 --> 00:00:45,473
na różne czynniki środowiskowe.

20
00:00:56,854 --> 00:00:58,893
Jeśli podlewasz kwiaty w domu

21
00:00:58,993 --> 00:01:02,135
może zastanowiło cię kiedyś, że sprawiedliwie

22
00:01:02,235 --> 00:01:04,873
wlewasz tyle samo każdemu na podstawkę

23
00:01:04,973 --> 00:01:07,899
a za kilka dni jednemu wciąż woda tam stoi

24
00:01:07,999 --> 00:01:10,398
a u drugiego sucho jak na pustyni.

25
00:01:10,498 --> 00:01:13,503
To tylko przykład pokazujący, że wśród roślin

26
00:01:13,603 --> 00:01:16,490
i zwierząt spotyka się rozmaite preferencje 

27
00:01:16,590 --> 00:01:19,477
i to, co jednemu wystarczy, drugiemu będzie 

28
00:01:19,577 --> 00:01:22,174
zdecydowanie za mało do funkcjonowania.

29
00:01:22,433 --> 00:01:24,686
Różnice w wymaganiach środowiskowych

30
00:01:24,786 --> 00:01:27,039
różnych gatunków roślin czy zwierząt

31
00:01:27,139 --> 00:01:28,576
są naprawdę ogromne.

32
00:01:28,676 --> 00:01:31,304
Kaktus świetnie poradzi sobie na pustyni 

33
00:01:31,404 --> 00:01:33,183
zaś na bagnie zginie marnie.

34
00:01:33,372 --> 00:01:36,256
Z pałką wodną będzie dokładnie odwrotnie.

35
00:01:36,356 --> 00:01:38,560
A woda to przecież nie wszystko.

36
00:01:38,660 --> 00:01:41,332
Żeby organizm mógł przeżyć, rozwijać się

37
00:01:41,432 --> 00:01:43,423
i rozmnażać w danym środowisku

38
00:01:43,680 --> 00:01:46,304
Potrzebna mu też odpowiednia temperatura

39
00:01:46,404 --> 00:01:48,577
ilość słońca, gleba o dobranym pH 

40
00:01:48,677 --> 00:01:51,051
i zasobności, i jeszcze wiele innych 

41
00:01:51,151 --> 00:01:52,638
czynników abiotycznych.

42
00:01:52,992 --> 00:01:55,525
Do tego dochodzą czynniki biotyczne:

43
00:01:55,625 --> 00:01:58,015
konkurencja, obecność drapieżników

44
00:01:58,115 --> 00:01:59,552
czy dostępność pokarmu.

45
00:01:59,694 --> 00:02:01,667
Wszystkie wymagania organizmu

46
00:02:01,767 --> 00:02:04,229
jego potrzeby biotyczne i abiotyczne

47
00:02:04,329 --> 00:02:06,590
wraz z miejscem jego występowania

48
00:02:06,690 --> 00:02:09,276
określamy jako niszę ekologiczną.

49
00:02:09,393 --> 00:02:11,758
Rzecz jasna, nie zawsze trafia się 

50
00:02:11,858 --> 00:02:13,119
na warunki idealne.

51
00:02:13,219 --> 00:02:15,542
Rzadko kiedy jakiś organizm ma zawsze 

52
00:02:15,642 --> 00:02:17,215
wszystkiego pod dostatkiem

53
00:02:17,315 --> 00:02:19,008
i na niczym mu nie zbywa.

54
00:02:19,108 --> 00:02:21,515
Zwykle przynajmniej przez jakiś czas

55
00:02:21,615 --> 00:02:23,563
jego środowisko życia odbiega 

56
00:02:23,663 --> 00:02:25,115
od pożądanego optimum.

57
00:02:25,215 --> 00:02:26,289
Jest za zimno

58
00:02:26,389 --> 00:02:27,619
albo za gorąco.

59
00:02:27,719 --> 00:02:29,760
Za mokro, albo za sucho.

60
00:02:29,927 --> 00:02:32,614
Ale jak bardzo może odbiec, żeby dało się 

61
00:02:32,714 --> 00:02:34,879
w nim jeszcze organizmowi przeżyć?

62
00:02:35,011 --> 00:02:37,084
O tym po orzeszku.

63
00:02:41,438 --> 00:02:43,139
Każdy organizm ma zdolność 

64
00:02:43,239 --> 00:02:45,214
przystosowania się do zmiennych 

65
00:02:45,314 --> 00:02:46,561
warunków środowiska.

66
00:02:46,661 --> 00:02:49,472
Nazywamy to jego tolerancją ekologiczną.

67
00:02:49,600 --> 00:02:52,395
Różne organizmy różnie reagują na zmiany 

68
00:02:52,495 --> 00:02:54,582
rozmaitych czynników niezbędnych 

69
00:02:54,682 --> 00:02:57,150
dla ich wzrostu, rozwoju i prokreacji.

70
00:02:57,605 --> 00:02:59,409
Można mieć wysoką tolerancję 

71
00:02:59,509 --> 00:03:01,903
na zmiany temperatury, ale na przykład 

72
00:03:02,003 --> 00:03:04,525
bardzo niewielką na zmiany odczynu gleby.

73
00:03:04,625 --> 00:03:06,365
Dobrym przykładem są wrzosy.

74
00:03:06,468 --> 00:03:09,243
Znajdziesz je w lasach klimatu umiarkowanego

75
00:03:09,343 --> 00:03:11,605
 ale i w zimnej syberyjskiej tajdze.

76
00:03:11,724 --> 00:03:13,899
Za to wszędzie gleba, w której rosną

77
00:03:13,999 --> 00:03:15,087
musi być kwaśna.

78
00:03:15,187 --> 00:03:17,632
Pamiętasz z chemii, jakie to pH?

79
00:03:20,524 --> 00:03:22,496
Brawo! Poniżej 7.

80
00:03:22,610 --> 00:03:25,527
Inaczej zachowują się organizmy, które żyją 

81
00:03:25,627 --> 00:03:27,617
w stałym, niezmiennym otoczeniu

82
00:03:27,717 --> 00:03:29,150
na przykład tasiemiec.

83
00:03:29,311 --> 00:03:31,446
Jemu wystarczy zakotwiczyć się 

84
00:03:31,546 --> 00:03:34,527
w ściankach jelita i ma komfort przez lata.

85
00:03:34,643 --> 00:03:36,532
No, chyba że gospodarz postanowi

86
00:03:36,632 --> 00:03:37,855
się go pozbyć lekami.

87
00:03:37,955 --> 00:03:40,537
Wyspecjalizowane pasożyty mają z reguły

88
00:03:40,637 --> 00:03:42,518
wąski zakres tolerancji.

89
00:03:42,622 --> 00:03:45,536
Takie organizmy nazywamy stenobiontami.

90
00:03:45,636 --> 00:03:48,558
Zupełnie inne, szerokie spektrum tolerancji 

91
00:03:48,658 --> 00:03:50,787
na wiele czynników środowiskowych

92
00:03:50,887 --> 00:03:53,471
będą miały gołębie, trawy czy bakterie.

93
00:03:53,729 --> 00:03:55,066
Te organizmy znajdziesz 

94
00:03:55,166 --> 00:03:56,453
na różnych kontynentach 

95
00:03:56,553 --> 00:03:58,526
i w różnych strefach klimatycznych.

96
00:03:58,684 --> 00:04:01,152
Określamy je mianem eurybiontów.

97
00:04:01,265 --> 00:04:02,432
Ale, ale...

98
00:04:02,532 --> 00:04:04,320
Czy bycie eurybiontem oznacza 

99
00:04:04,420 --> 00:04:06,270
szeroką tolerancję na wszystko?

100
00:04:06,370 --> 00:04:07,653
Jak myślisz?

101
00:04:08,149 --> 00:04:09,600
Oczywiście, że nie.

102
00:04:09,778 --> 00:04:12,255
Każdy czynnik biotyczny czy abiotyczny

103
00:04:12,355 --> 00:04:15,231
rozpatrywany jest dla danego gatunku osobno.

104
00:04:15,449 --> 00:04:17,781
Można mieć więc dużą tolerancję 

105
00:04:17,881 --> 00:04:19,070
dla nasłonecznienia

106
00:04:19,170 --> 00:04:21,631
ale bardzo wąską na niskie temperatury.

107
00:04:21,887 --> 00:04:23,830
Albo można tolerować obecność 

108
00:04:23,930 --> 00:04:26,156
pasożytów skórnych, ale źle znosić 

109
00:04:26,256 --> 00:04:28,798
nawet krótkotrwały niedobór pożywienia.

110
00:04:29,311 --> 00:04:31,339
Powiedzmy, że dla kogoś optimum 

111
00:04:31,439 --> 00:04:33,662
temperatury to 25 stopni Celsjusza.

112
00:04:33,819 --> 00:04:36,526
To przecież nie oznacza że nie przeżyje 

113
00:04:36,626 --> 00:04:38,782
w plus 40 czy plus 16 stopniach.

114
00:04:38,955 --> 00:04:41,599
Będzie mu co najwyżej mniej komfortowo.

115
00:04:41,699 --> 00:04:46,207
Ale czy przeżyje w plus 55 albo w minus 20?

116
00:04:46,360 --> 00:04:49,051
Granice jakiegoś parametru, poza którymi

117
00:04:49,151 --> 00:04:50,814
organizm nie może przeżyć

118
00:04:50,914 --> 00:04:52,607
to jego zakres tolerancji.

119
00:04:52,762 --> 00:04:55,342
Z jednej strony mamy tolerowane minimum

120
00:04:55,442 --> 00:04:57,432
jakiegoś czynnika, a z drugiej 

121
00:04:57,532 --> 00:04:58,965
akceptowalne maksimum.

122
00:04:59,065 --> 00:05:02,079
Ich określenie jest dosyć proste, choć okrutne.

123
00:05:02,331 --> 00:05:04,895
Wystarczy sprawdzić, kiedy organizm ginie.

124
00:05:04,995 --> 00:05:07,455
Przetrwanie to jednak nie komfort życia.

125
00:05:07,624 --> 00:05:10,271
O tym komforcie więcej po orzeszku.

126
00:05:14,038 --> 00:05:16,486
Przed orzeszkiem mówiliśmy, jak sprawdzić

127
00:05:16,586 --> 00:05:19,278
zakres tolerancji organizmu na jakiś czynnik.

128
00:05:19,501 --> 00:05:21,229
Trudniej wykazać, jaka wartość 

129
00:05:21,329 --> 00:05:23,409
danego parametru jest dla konkretnego 

130
00:05:23,509 --> 00:05:24,606
organizmu optymalna.

131
00:05:24,794 --> 00:05:26,932
Weźmy bałtyckiego dorsza.

132
00:05:27,049 --> 00:05:30,424
Ta ryba w dorosłym życiu toleruje temperatury

133
00:05:30,524 --> 00:05:33,822
od minus półtora do plus 20 stopni Celsjusza

134
00:05:34,155 --> 00:05:36,603
ale rozmnaża się tylko, gdy woda ma 

135
00:05:36,703 --> 00:05:38,942
od jednego do 8 stopni Celsjusza.

136
00:05:39,291 --> 00:05:40,991
I to jest dla dorsza punkt

137
00:05:41,091 --> 00:05:42,271
a raczej zakres

138
00:05:42,371 --> 00:05:44,232
optimum temperaturowego.

139
00:05:44,584 --> 00:05:47,345
Dla wielu organizmów rozmnażanie zachodzi

140
00:05:47,445 --> 00:05:50,206
właśnie w okolicy środowiskowego optimum.

141
00:05:50,306 --> 00:05:51,326
To logiczne.

142
00:05:51,426 --> 00:05:54,213
Produkcja gamet, jaj, nasion, ich rozwój

143
00:05:54,313 --> 00:05:56,908
rozprzestrzenianie, ewentualna opieka 

144
00:05:57,008 --> 00:05:59,674
nad potomstwem,... to wszystko niemały 

145
00:05:59,774 --> 00:06:01,213
wydatek energetyczny.

146
00:06:01,454 --> 00:06:04,238
Trudno byłoby do tego wydatkować energię

147
00:06:04,338 --> 00:06:07,477
na konieczne adaptacje do zmian w środowisku.

148
00:06:11,141 --> 00:06:14,271
Ostatnio dużo mówi się o ociepleniu klimatu.

149
00:06:14,371 --> 00:06:15,969
Wiemy, że w dziejach Ziemi

150
00:06:16,069 --> 00:06:18,110
 jej klimat ulegał wielu zmianom.

151
00:06:18,367 --> 00:06:20,927
Jedne gatunki tych zmian nie udźwignęły

152
00:06:21,027 --> 00:06:23,213
nie przeżyły zmieniających się warunków.

153
00:06:23,313 --> 00:06:26,733
Inne zaadaptowały się i wręcz rozkwitły.

154
00:06:26,833 --> 00:06:29,631
Wziąwszy pod uwagę dietę, jak myślisz

155
00:06:29,731 --> 00:06:32,035
jakiemu gatunkowi łatwiej zmienić 

156
00:06:32,135 --> 00:06:33,470
wymagania pokarmowe?

157
00:06:33,570 --> 00:06:35,530
Takiemu który zje, co wpadnie mu 

158
00:06:35,630 --> 00:06:36,798
do paszczy, jak dzik

159
00:06:36,898 --> 00:06:39,113
czy takiemu, który jest bardzo wybredny

160
00:06:39,213 --> 00:06:40,382
 jak panda czy koala?

161
00:06:43,251 --> 00:06:46,395
Masz rację, łatwiej zrezygnować z jakiejś pozycji

162
00:06:46,495 --> 00:06:48,726
w menu, gdy się jest wszystkożercą.

163
00:06:48,910 --> 00:06:51,135
Zawsze można zamieniać brakujący

164
00:06:51,235 --> 00:06:52,671
składnik na coś innego.

165
00:06:52,771 --> 00:06:56,276
Dziki górą! Gorzej z takimi konserwatystami

166
00:06:56,376 --> 00:06:58,558
 jak koliber czy mrówkojad.

167
00:06:58,714 --> 00:07:00,983
Człowiek już dawno zauważył, że gatunki

168
00:07:01,083 --> 00:07:03,242
które tolerują tylko niewielkie zmiany

169
00:07:03,342 --> 00:07:04,957
w zakresie jakiegoś czynnika

170
00:07:05,057 --> 00:07:07,088
mogą być ważnymi wskaźnikami

171
00:07:07,188 --> 00:07:08,543
jakości środowiska.

172
00:07:08,882 --> 00:07:11,188
Niektóre małże czy raki szlachetne 

173
00:07:11,288 --> 00:07:13,948
bywają nawet określane mianem wskaźników 

174
00:07:14,048 --> 00:07:16,978
czystości wód, bo dzięki ich obecności możemy

175
00:07:17,078 --> 00:07:19,806
stwierdzić, czy poziom jakiejś substancji 

176
00:07:19,906 --> 00:07:23,155
nie przekracza ich, wąskiego, zakresu tolerancji.

177
00:07:23,275 --> 00:07:26,463
Takie organizmy nazywamy bioindykatorami.

178
00:07:26,563 --> 00:07:28,353
Obecność określonych gatunków 

179
00:07:28,453 --> 00:07:30,254
pozwala nawet wyznaczyć zakres 

180
00:07:30,354 --> 00:07:31,837
stężenia danego czynnika.

181
00:07:32,102 --> 00:07:34,589
Na przykład tak zwana skala porostowa

182
00:07:34,689 --> 00:07:36,833
to zestawienie gatunków porostów

183
00:07:36,933 --> 00:07:38,979
których obecność warunkowana jest 

184
00:07:39,079 --> 00:07:41,310
konkretną zawartością tlenków siarki.

185
00:07:41,567 --> 00:07:43,586
Na tej podstawie można określić 

186
00:07:43,686 --> 00:07:45,979
czy i w jakim stopniu powietrze jest 

187
00:07:46,079 --> 00:07:48,228
zanieczyszczone tlenkiem siarki 4.

188
00:07:48,372 --> 00:07:50,603
Wierz mi, są takie miejsca w Polsce 

189
00:07:50,703 --> 00:07:53,265
jak centra dużych miast, czy duże ośrodki 

190
00:07:53,365 --> 00:07:55,737
przemysłowe, w których żadnych gatunków

191
00:07:55,837 --> 00:07:57,181
porostów nie spotkasz.

192
00:07:57,720 --> 00:08:00,399
Takie miejsca bezporostowe są na początku

193
00:08:00,499 --> 00:08:02,046
siedmiostopniowej skali.

194
00:08:02,217 --> 00:08:05,313
Na jej końcu będą tereny, w których spotkasz

195
00:08:05,413 --> 00:08:08,173
gatunki wymagające absolutnej czystości 

196
00:08:08,273 --> 00:08:11,083
powietrza, a to w Polsce bardzo rzadkie.

197
00:08:11,500 --> 00:08:13,012
Zadanie dla Ciebie:

198
00:08:13,112 --> 00:08:15,667
Przeanalizuj skalę porostową i wymień

199
00:08:15,767 --> 00:08:17,406
przynajmniej dwa gatunki

200
00:08:17,506 --> 00:08:20,130
których nie spotkamy na drzewach i kamieniach

201
00:08:20,230 --> 00:08:23,628
jeśli stężenie tlenku siarki 4 przekracza

202
00:08:23,728 --> 00:08:26,622
150 mikrogramów na metr sześcienny.

203
00:08:29,687 --> 00:08:33,006
Na pewno nie znajdzie się wśród nich

204
00:08:33,106 --> 00:08:35,957
tarczownica, mąkla czy płucnik.

205
00:08:40,116 --> 00:08:43,225
Każdy organizm ma określony zakres tolerancji

206
00:08:43,325 --> 00:08:46,504
na biotyczne i abiotyczne czynniki środowiska.

207
00:08:46,604 --> 00:08:49,729
Zakres ten określają skrajne wartości minimum

208
00:08:49,829 --> 00:08:51,966
i maksimum dla danego czynnika.

209
00:08:52,085 --> 00:08:53,740
Pomiędzy nimi znajduje się 

210
00:08:53,840 --> 00:08:55,747
najbardziej komfortowe optimum.

211
00:08:56,063 --> 00:08:58,866
Organizmy o szerokim zakresie tolerancji

212
00:08:58,966 --> 00:09:00,414
nazywamy eurybiontami

213
00:09:00,514 --> 00:09:04,183
te o wąskim zakresie tolerancji - stenobiontami.

214
00:09:04,283 --> 00:09:06,881
Stenobionty mogą być bioindykatorami 

215
00:09:06,981 --> 00:09:09,723
czyli wskaźnikami czystości środowiska.

216
00:09:09,854 --> 00:09:11,683
Przykładem bioindykatora 

217
00:09:11,783 --> 00:09:14,364
dla czystości powietrza są porosty.

218
00:09:16,764 --> 00:09:18,967
Mam nadzieję, że ten film trafił 

219
00:09:19,067 --> 00:09:21,406
w twoje optimum przyswajania wiedzy

220
00:09:21,506 --> 00:09:24,223
Jeśli tak, zostań pistacjo-indykatorem.

221
00:09:24,323 --> 00:09:26,203
Daj nam łapkę w górę!