1
00:00:00,256 --> 00:00:02,389
Gdy spacerujesz po lesie lub łące

2
00:00:02,489 --> 00:00:04,506
być może podziwiasz różnorodność

3
00:00:04,606 --> 00:00:06,143
toczącego się tam życia.

4
00:00:06,393 --> 00:00:07,413
Drzewa...

5
00:00:07,513 --> 00:00:08,348
Krzewy...

6
00:00:08,448 --> 00:00:09,372
Trawy...

7
00:00:09,472 --> 00:00:10,396
Kwiaty...

8
00:00:10,496 --> 00:00:12,800
Uwijające się wśród nich owady...

9
00:00:13,061 --> 00:00:14,827
Świergoczące ptaki...

10
00:00:15,104 --> 00:00:16,896
Może i jakiś lis albo dzik

11
00:00:17,152 --> 00:00:18,554
przemknie ukradkiem.

12
00:00:18,688 --> 00:00:21,054
Ale czy wiesz że pod powierzchnią ziemi 

13
00:00:21,154 --> 00:00:22,866
życie jest bardziej różnorodne

14
00:00:22,966 --> 00:00:24,063
niż na powierzchni?

15
00:00:24,320 --> 00:00:26,561
Wyliczono, że w glebach świata

16
00:00:26,880 --> 00:00:29,965
żyje ponad 1/4 wszystkich znanych gatunków

17
00:00:30,208 --> 00:00:32,000
a pewnie drugie tyle takich

18
00:00:32,256 --> 00:00:33,536
których jeszcze nie znamy.

19
00:00:33,792 --> 00:00:36,096
To dzięki ich pracy to, co na powierzchni

20
00:00:36,205 --> 00:00:38,400
znajduje dogodne warunki rozwoju.

21
00:00:38,656 --> 00:00:41,524
Pomyśl, że stworzenia żyjące w glebie 

22
00:00:41,624 --> 00:00:44,058
o powierzchni piłkarskiego boiska

23
00:00:44,158 --> 00:00:46,976
przez rok produkują materię organiczną

24
00:00:47,076 --> 00:00:48,638
równą masie 10 słoni.

25
00:00:48,896 --> 00:00:52,284
O słoniach, robaczkach i ich powiązaniach

26
00:00:52,384 --> 00:00:53,759
 będzie ten film.

27
00:01:04,512 --> 00:01:06,742
Pojęcie ekosystemu na pewno nie raz

28
00:01:06,842 --> 00:01:08,095
obiło Ci się o uszy.

29
00:01:08,352 --> 00:01:10,656
To zbiór wszystkich żywych organizmów

30
00:01:10,912 --> 00:01:12,448
i nieożywionych elementów

31
00:01:12,960 --> 00:01:14,507
stabilnie funkcjonujących 

32
00:01:14,607 --> 00:01:16,031
w określonej przestrzeni

33
00:01:16,288 --> 00:01:18,336
i wpływających na siebie nawzajem.

34
00:01:18,592 --> 00:01:19,722
A teraz pomyśl:

35
00:01:19,872 --> 00:01:22,432
Jaki ekosystem będzie bardziej stabilny?

36
00:01:22,688 --> 00:01:25,248
Taki złożony z organizmów jednego rodzaju

37
00:01:25,504 --> 00:01:28,320
funkcjonujących w niezróżnicowanym otoczeniu

38
00:01:28,576 --> 00:01:30,574
czy taki, w którym organizmy są 

39
00:01:30,674 --> 00:01:33,106
bardzo różnorodne, podobnie jak środowisko

40
00:01:33,206 --> 00:01:34,364
w którym żyją?

41
00:01:34,464 --> 00:01:37,001
Odpowiedź nie jest oczywista na pierwszy 

42
00:01:37,101 --> 00:01:39,715
rzut oka, bo przecież w idealnych warunkach

43
00:01:39,815 --> 00:01:41,279
brak konkurencji to raj.

44
00:01:41,397 --> 00:01:43,189
Spójrz na pole kukurydzy.

45
00:01:43,424 --> 00:01:46,554
Jak okiem sięgnąć nic, tylko kaczany.

46
00:01:47,008 --> 00:01:49,249
Rolnik dba, by miały komfort.

47
00:01:49,568 --> 00:01:52,896
Nawozi, nawadnia i spulchnia glebę.

48
00:01:52,996 --> 00:01:55,013
Niszczy chwasty i szkodniki.

49
00:01:55,219 --> 00:01:57,360
W zamian oczekuje wysokich plonów.

50
00:01:57,504 --> 00:02:00,793
Dostaje je, o ile nic nie zakłóca równowagi 

51
00:02:00,893 --> 00:02:03,904
takiego pola, ale wystarczy awaria studni

52
00:02:04,004 --> 00:02:06,408
albo szkodnik odporny na opryski 

53
00:02:06,508 --> 00:02:08,381
i cały ekosystem się wali.

54
00:02:08,481 --> 00:02:10,935
Zostaje goła, wyjałowiona ziemia.

55
00:02:11,328 --> 00:02:13,888
A że w naturze rzadko kiedy panują optymalne

56
00:02:14,400 --> 00:02:17,034
i do tego stabilne warunki, większe szanse 

57
00:02:17,134 --> 00:02:19,519
przetrwania mają zbiorowości różnorodne

58
00:02:20,032 --> 00:02:22,336
w których zmiana, albo usunięcie jednego

59
00:02:22,592 --> 00:02:24,128
czy nawet kilku elementów

60
00:02:24,384 --> 00:02:26,688
nie będzie oznaczać od razu katastrofy.

61
00:02:26,944 --> 00:02:28,943
Owszem, taka zmiana będzie 

62
00:02:29,043 --> 00:02:32,435
dla wszystkich istot stresująca, ale są szanse

63
00:02:32,535 --> 00:02:34,003
 na ich przetrwanie.

64
00:02:36,416 --> 00:02:38,225
Na przykładzie pola kukurydzy 

65
00:02:38,325 --> 00:02:40,766
możemy pokazać, jak różnią się ekosystemy

66
00:02:40,866 --> 00:02:42,303
sztuczne od naturalnych.

67
00:02:42,560 --> 00:02:44,590
W tych pierwszych bioróżnorodność

68
00:02:44,690 --> 00:02:46,922
jest niewielka, a potrzeby organizmów

69
00:02:47,022 --> 00:02:49,115
są zaspokajane niejako z zewnątrz.

70
00:02:49,216 --> 00:02:50,994
W tych drugich można dostrzec

71
00:02:51,094 --> 00:02:53,578
że różnorodność gatunkowa, czyli bogactwo

72
00:02:53,678 --> 00:02:55,406
różnych form współbytujących 

73
00:02:55,506 --> 00:02:57,801
na danym obszarze, daje każdej z nich 

74
00:02:57,901 --> 00:03:00,007
większe szanse na dostosowanie się 

75
00:03:00,107 --> 00:03:01,633
do ewentualnych zakłóceń.

76
00:03:01,760 --> 00:03:04,168
Skoro mowa o różnych ekosystemach

77
00:03:04,268 --> 00:03:06,403
łatwo zauważyć, że wśród nich 

78
00:03:06,503 --> 00:03:08,315
też mamy bioróżnorodność.

79
00:03:08,416 --> 00:03:12,367
 Na Ziemi są przecież wielkie lasy, pustynie

80
00:03:12,467 --> 00:03:15,327
sawanny, rzeki, jeziora i morza.

81
00:03:15,584 --> 00:03:18,144
Każde to inny naturalny ekosystem.

82
00:03:18,400 --> 00:03:20,571
W każdym egzystuje inna zbiorowość 

83
00:03:20,671 --> 00:03:23,173
organizmów przystosowanych do określonego

84
00:03:23,273 --> 00:03:26,079
biotopu, czyli nieożywionych części przyrody.

85
00:03:26,336 --> 00:03:28,293
Niektóre są niezwykle bogate

86
00:03:28,393 --> 00:03:29,919
 jak amazońska dżungla

87
00:03:30,176 --> 00:03:33,780
inne wręcz ascetyczne, jak pustynia Gobi.

88
00:03:34,016 --> 00:03:36,704
Najwyższą bioróżnorodność mają ekosystemy

89
00:03:36,804 --> 00:03:38,623
 bogate w składniki odżywcze

90
00:03:38,880 --> 00:03:40,672
o zrównoważonym klimacie

91
00:03:40,772 --> 00:03:42,464
z umiarkowaną temperaturą

92
00:03:42,720 --> 00:03:45,024
rozłożonymi w ciągu roku opadami

93
00:03:45,165 --> 00:03:46,828
i dobrym nasłonecznieniem.

94
00:03:47,584 --> 00:03:49,120
Różnorodność ekosystemów

95
00:03:49,376 --> 00:03:51,715
stanowi podstawę naszej egzystencji.

96
00:03:51,936 --> 00:03:54,678
Są one źródłem żywności, czystej wody

97
00:03:54,778 --> 00:03:57,319
tlenu w powietrzu, którym oddychamy

98
00:03:57,419 --> 00:04:00,337
dają schronienie i leki, chronią ziemię 

99
00:04:00,437 --> 00:04:02,827
przed erozją, a nas przed suszami

100
00:04:02,927 --> 00:04:04,990
powodziami i falami tsunami.

101
00:04:05,248 --> 00:04:08,048
Żeby wypełniać te wszystkie i wiele jeszcze

102
00:04:08,148 --> 00:04:10,898
innych funkcji, ekosystem powinien być duży

103
00:04:10,998 --> 00:04:13,865
bo to wzmacnia jego odporność na zakłócenia.

104
00:04:14,208 --> 00:04:16,883
Człowiek dla swoich potrzeb często tworzy 

105
00:04:16,983 --> 00:04:19,543
sztuczne ekosystemy, bo jest jej łatwiej 

106
00:04:19,643 --> 00:04:21,344
eksploatować i kontrolować.

107
00:04:21,631 --> 00:04:23,629
W ten sposób zmniejsza jednak

108
00:04:23,729 --> 00:04:26,313
bioróżnorodność, a to na dłuższą metę 

109
00:04:26,413 --> 00:04:28,835
podkopuje zdrowe fundamenty świata.

110
00:04:31,359 --> 00:04:33,476
Poza omówioną już różnorodnością 

111
00:04:33,576 --> 00:04:35,709
ekosystemów i gatunkową w obrębie 

112
00:04:35,809 --> 00:04:38,007
każdego z nich, jest jeszcze jeden 

113
00:04:38,107 --> 00:04:39,780
można powiedzieć najniższy 

114
00:04:39,880 --> 00:04:41,340
poziom bioróżnorodności:

115
00:04:41,855 --> 00:04:44,321
zróżnicowanie w obrębie osobników 

116
00:04:44,421 --> 00:04:45,505
jednego gatunku.

117
00:04:45,605 --> 00:04:47,739
Możesz je obserwować na co dzień.

118
00:04:47,839 --> 00:04:51,754
Na ulicy, w sklepie, w szkole,... wszędzie tam

119
00:04:51,854 --> 00:04:55,202
są przedstawiciele Homo sapiens, a każdy

120
00:04:55,302 --> 00:04:58,564
jest inny: wysocy, niscy, grubi, chudzi

121
00:04:58,664 --> 00:05:01,322
o brązowych i niebieskich oczach

122
00:05:01,422 --> 00:05:03,613
jasnej i ciemnej karnacji.

123
00:05:03,871 --> 00:05:07,455
Te różnice to efekt zmienności genetycznej.

124
00:05:07,711 --> 00:05:10,793
Podobne zróżnicowanie spotykamy u innych

125
00:05:10,893 --> 00:05:14,366
gatunków, zarówno dzikich, jak i hodowlanych.

126
00:05:14,879 --> 00:05:17,162
Każdy gatunek ma pewną pulę genów

127
00:05:17,262 --> 00:05:19,707
na którą składają się zestawy obecne

128
00:05:19,807 --> 00:05:22,302
u wszystkich osobników tegoż gatunku.

129
00:05:22,559 --> 00:05:24,163
Im większa jest ta pula

130
00:05:24,263 --> 00:05:26,824
tym bardziej zróżnicowane kombinacje 

131
00:05:26,924 --> 00:05:29,463
mogą powstawać w wyniku rozmnażania.

132
00:05:29,727 --> 00:05:32,534
To zróżnicowanie jest niezbędnym warunkiem

133
00:05:32,634 --> 00:05:35,187
przetrwania gatunku, bo zwiększa szanse

134
00:05:35,287 --> 00:05:38,044
na przystosowanie się do zmieniających się

135
00:05:38,144 --> 00:05:39,454
 warunków otoczenia.

136
00:05:39,967 --> 00:05:42,642
Tak działa jedno z podstawowych praw

137
00:05:42,742 --> 00:05:45,342
ewolucji, zwane doborem naturalnym.

138
00:05:46,111 --> 00:05:48,927
Gdy gatunek ma tylko niewielu przedstawicieli

139
00:05:49,183 --> 00:05:50,869
mieszanie genów może zachodzić 

140
00:05:50,969 --> 00:05:52,767
tylko w obrębie niewielkiej puli.

141
00:05:53,292 --> 00:05:55,440
Wszystkie osobniki są ze sobą blisko

142
00:05:55,540 --> 00:05:57,017
spokrewnione genetycznie.

143
00:05:57,119 --> 00:05:58,307
Wszystkie są podobne

144
00:05:58,407 --> 00:06:00,958
narażone na te same choroby, czy pasożyty.

145
00:06:02,653 --> 00:06:04,603
Taka sytuacja często prowadzi 

146
00:06:04,703 --> 00:06:07,470
do wymarcia gatunku, dlatego tak ważne jest

147
00:06:07,570 --> 00:06:10,270
żeby różne zbiorowości tego samego gatunku

148
00:06:10,370 --> 00:06:12,320
mogły się swobodnie krzyżować.

149
00:06:12,479 --> 00:06:15,221
U roślin oznaczać to będzie brak barier 

150
00:06:15,321 --> 00:06:17,854
dla zapylania czy przenoszenia nasion

151
00:06:18,111 --> 00:06:20,190
u zwierząt konieczne są łączniki 

152
00:06:20,290 --> 00:06:22,964
między terytoriami poszczególnych populacji

153
00:06:23,064 --> 00:06:24,641
danego gatunku, tak zwane 

154
00:06:24,741 --> 00:06:26,313
korytarze migracyjne.

155
00:06:29,375 --> 00:06:31,108
Przed orzeszkiem mówiliśmy 

156
00:06:31,208 --> 00:06:33,470
o kilku poziomach bioróżnorodności.

157
00:06:33,727 --> 00:06:36,287
Przyjrzyjmy się jeszcze przez chwilę czynnikom

158
00:06:36,543 --> 00:06:39,359
które na to zróżnicowanie form wpływają.

159
00:06:39,684 --> 00:06:41,612
Organizmy tworzące ekosystem 

160
00:06:41,712 --> 00:06:43,658
oddziałują na siebie nawzajem 

161
00:06:43,758 --> 00:06:45,072
w różnorodny sposób.

162
00:06:45,247 --> 00:06:47,039
Są zjadający i zjadani.

163
00:06:47,295 --> 00:06:51,159
Pierwsi chcieliby jeść często, dużo i smacznie.

164
00:06:51,391 --> 00:06:53,575
Ci drudzy koncentrują się na tym

165
00:06:53,675 --> 00:06:56,766
by jak najdłużej nie stać się czyimś obiadem.

166
00:06:57,023 --> 00:06:59,020
Mamy do czynienia z ewolucyjnym 

167
00:06:59,120 --> 00:07:01,757
wyścigiem zbrojeń i to na wielu poziomach.

168
00:07:01,887 --> 00:07:03,749
Złożoność ekosystemu sprawia 

169
00:07:03,849 --> 00:07:06,238
że każdy znajduje tam coś dla siebie.

170
00:07:06,495 --> 00:07:08,469
Jednakowoż poza zależnościami 

171
00:07:08,569 --> 00:07:10,898
między organizmami żywymi, są i inne

172
00:07:10,998 --> 00:07:13,917
czynniki, oddziałujące na wszystkie gatunki.

173
00:07:14,278 --> 00:07:17,845
Są nimi: temperatura, nasłonecznienie, wiatry

174
00:07:17,945 --> 00:07:20,738
opady... Ogólnie możemy je określić 

175
00:07:20,838 --> 00:07:22,877
jako czynniki klimatyczne.

176
00:07:23,162 --> 00:07:25,695
Przyglądając się różnorodności gatunków

177
00:07:25,951 --> 00:07:28,154
w różnych strefach klimatycznych

178
00:07:28,254 --> 00:07:30,830
zauważymy, że największe zróżnicowanie

179
00:07:30,930 --> 00:07:33,928
i bogactwo form znajdziemy w okolicy równika

180
00:07:34,028 --> 00:07:36,815
i w strefach podzwrotnikowych, a więc tam

181
00:07:36,915 --> 00:07:39,561
gdzie temperatura i poziom wilgotności 

182
00:07:39,661 --> 00:07:42,075
sprzyjają rozkwitowi flory i fauny.

183
00:07:42,591 --> 00:07:45,259
W sąsiedztwie biegunów raczej nie spotkamy

184
00:07:45,359 --> 00:07:46,488
zbyt wielu gatunków

185
00:07:46,588 --> 00:07:48,221
czy złożonych ekosystemów.

186
00:07:48,479 --> 00:07:51,295
Podobnie wysokość nad i pod poziomem morza

187
00:07:51,395 --> 00:07:54,623
wpływa na obecność różnych form życia.

188
00:07:55,135 --> 00:07:58,051
Są szczyty i głębiny, gdzie nie spotkasz 

189
00:07:58,151 --> 00:08:00,583
nic żywego, poza kilkoma gatunkami 

190
00:08:00,683 --> 00:08:01,790
mikroorganizmów.

191
00:08:02,559 --> 00:08:05,671
Jeśli nas uważnie oglądasz, bez problemu

192
00:08:05,771 --> 00:08:08,883
wymienisz trzy poziomy bioróżnorodności.

193
00:08:11,775 --> 00:08:14,335
Genetyczna, czyli wewnątrzgatunkowa

194
00:08:14,847 --> 00:08:16,895
gatunkowa w ramach ekosystemu

195
00:08:17,252 --> 00:08:18,773
i ekosystemowa.

196
00:08:19,455 --> 00:08:21,759
To może jeszcze wymienisz pięć korzyści

197
00:08:22,015 --> 00:08:24,575
jakie mamy dzięki różnorodności biologicznej?

198
00:08:27,647 --> 00:08:31,102
To między innymi: zdrowa, naturalna żywność

199
00:08:31,202 --> 00:08:33,954
surowce na domy, narzędzia, ubrania

200
00:08:34,054 --> 00:08:35,258
leki i kosmetyki

201
00:08:35,358 --> 00:08:38,029
oczyszczanie i magazynowanie wody 

202
00:08:38,129 --> 00:08:41,697
(ochrona przed suszami), ochrona przed erozją

203
00:08:41,797 --> 00:08:44,406
powodziami i falami tsunami.

204
00:08:49,151 --> 00:08:51,587
Różnorodność biologiczna to bogactwo

205
00:08:51,687 --> 00:08:53,985
form życia zamieszkujących Ziemię.

206
00:08:54,271 --> 00:08:56,904
W jej obrębie możemy wyróżnić: 

207
00:08:57,004 --> 00:08:59,068
różnorodność ekosystemową

208
00:08:59,168 --> 00:09:01,058
różnorodność gatunkową 

209
00:09:01,158 --> 00:09:03,358
i różnorodność genetyczną.

210
00:09:06,854 --> 00:09:09,498
Tym filmem chcieliśmy Ci uświadomić

211
00:09:09,598 --> 00:09:11,934
jak ważna jest bioróżnorodność.

212
00:09:12,191 --> 00:09:14,204
Ty też możesz pomóc ją zachować.

213
00:09:14,488 --> 00:09:18,987
Jak? Dowiesz się z innych filmów tej playlisty.