1
00:00:02,571 --> 00:00:04,864
Lubisz układać puzzle?

2
00:00:04,964 --> 00:00:08,960
Jeśli tak to wiesz, że najtrudniej jest zacząć.

3
00:00:09,060 --> 00:00:12,509
Trzeba znaleźć jakiś charakterystyczny element

4
00:00:12,609 --> 00:00:16,384
albo kilka i dalej układać wokół nich.

5
00:00:16,725 --> 00:00:19,200
Podobnie było z pierwiastkami.

6
00:00:19,316 --> 00:00:21,282
Próbowano je grupować

7
00:00:21,382 --> 00:00:23,807
w trójki, szóstki i ósemki.

8
00:00:23,908 --> 00:00:27,133
Jeden z pierwowzorów układu okresowego,

9
00:00:27,233 --> 00:00:30,930
dzieło francuskiego geologa de Chancourtois,

10
00:00:31,030 --> 00:00:33,280
miał nawet postać spirali.

11
00:00:34,025 --> 00:00:37,085
Właściwy sposób układania znalazł jednak

12
00:00:37,185 --> 00:00:40,351
dopiero rosyjski chemik Dymitr Mendelejew

13
00:00:40,451 --> 00:00:41,673
i to jego pomysł

14
00:00:41,773 --> 00:00:44,006
na układ okresowy pierwiastków

15
00:00:44,106 --> 00:00:46,078
znamy dziś z podręczników.

16
00:00:46,366 --> 00:00:48,423
Wszystkie kawałki układanki

17
00:00:48,523 --> 00:00:50,944
pasują w nim do siebie jak ulał.

18
00:01:05,778 --> 00:01:09,894
Każdy atom składa się z jądra i otaczających go

19
00:01:09,994 --> 00:01:11,917
powłok z elektronami.

20
00:01:12,146 --> 00:01:15,008
Elektrony mają ładunek ujemny.

21
00:01:15,235 --> 00:01:18,080
W jądrze są dwa rodzaje cząstek:

22
00:01:18,180 --> 00:01:19,896
dodatnie protony

23
00:01:19,996 --> 00:01:23,581
i neutrony, które nie mają ładunku.

24
00:01:24,309 --> 00:01:26,310
Ponieważ atom jako całość

25
00:01:26,410 --> 00:01:28,575
jest elektrycznie obojętny,

26
00:01:28,676 --> 00:01:31,860
liczba ładunków dodatnich, czyli protonów

27
00:01:31,960 --> 00:01:35,049
musi być taka sama, jak liczba ładunków

28
00:01:35,149 --> 00:01:38,446
ujemnych, czyli elektronów.

29
00:01:38,546 --> 00:01:41,688
W atomach o dużych i ciężkich jądrach

30
00:01:41,788 --> 00:01:45,984
złożonych z bardzo wielu neutronów i protonów

31
00:01:46,293 --> 00:01:49,439
trzeba wielu elektronów, by zrównoważyć

32
00:01:49,539 --> 00:01:51,616
ich dodatni ładunek.

33
00:01:51,934 --> 00:01:54,876
Tymczasem każda z powłok elektronowych

34
00:01:54,976 --> 00:01:57,213
ma ograniczoną pojemność.

35
00:01:57,313 --> 00:02:00,832
Mieści tylko określoną liczbę elektronów.

36
00:02:01,250 --> 00:02:05,054
Stąd im więcej elektronów, tym więcej powłok

37
00:02:05,154 --> 00:02:07,953
atom potrzebuje, aby je pomieścić.

38
00:02:08,053 --> 00:02:10,091
Wszystkie powłoki atomu

39
00:02:10,191 --> 00:02:13,632
razem tworzą jego chmurę elektronową.

40
00:02:14,000 --> 00:02:17,459
Liczba powłok wyznacza dla każdego atomu

41
00:02:17,559 --> 00:02:20,032
jego miejsce w układzie okresowym.

42
00:02:20,132 --> 00:02:22,336
Jest to numer okresu.

43
00:02:22,972 --> 00:02:25,695
Pierwiastki których atomy mają

44
00:02:25,795 --> 00:02:27,445
tylko jedną powłokę

45
00:02:27,561 --> 00:02:30,016
leżą w pierwszym okresie.

46
00:02:30,285 --> 00:02:32,809
Drugi okres zarezerwowany jest

47
00:02:32,909 --> 00:02:35,383
dla pierwiastków, których atomy

48
00:02:35,483 --> 00:02:36,927
mają dwie powłoki.

49
00:02:37,535 --> 00:02:39,830
Atomy pierwiastków leżących

50
00:02:39,930 --> 00:02:42,560
w trzecim okresie mają 3 powłoki

51
00:02:42,660 --> 00:02:43,840
i tak dalej.

52
00:02:44,599 --> 00:02:47,677
Czy potrafisz odczytać z układu okresowego,

53
00:02:47,777 --> 00:02:50,240
ile powłok ma atom wapnia?

54
00:02:52,773 --> 00:02:55,872
Wapń leży w czwartym okresie

55
00:02:55,972 --> 00:02:59,968
zatem jego chmura elektronowa ma 4 powłoki.

56
00:03:04,508 --> 00:03:07,291
Wcześniej porządkowaliśmy pierwiastki

57
00:03:07,391 --> 00:03:09,676
w układzie okresowym ze względu

58
00:03:09,776 --> 00:03:12,037
na liczbę powłok elektronowych.

59
00:03:12,523 --> 00:03:15,840
W ten sposób podzieliliśmy je na okresy.

60
00:03:16,901 --> 00:03:19,126
W każdym okresie mamy jednak

61
00:03:19,226 --> 00:03:20,667
wiele pierwiastków.

62
00:03:20,768 --> 00:03:24,259
Ich położenie zależy od liczby elektronów

63
00:03:24,359 --> 00:03:26,079
na ostatniej powłoce.

64
00:03:26,454 --> 00:03:29,664
Pierwiastki będące w grupie pierwszej

65
00:03:29,764 --> 00:03:33,248
mają jeden elektron na ostatniej powłoce.

66
00:03:33,779 --> 00:03:37,048
Dla pierwiastków z grupy drugiej liczba

67
00:03:37,148 --> 00:03:40,500
elektronów na ostatniej powłoce wynosi 2.

68
00:03:40,601 --> 00:03:43,583
W grupach od 13. do 18.

69
00:03:43,683 --> 00:03:46,651
liczbę elektronów na ostatniej powłoce

70
00:03:46,751 --> 00:03:48,607
określamy nieco inaczej.

71
00:03:48,708 --> 00:03:51,464
Jest ona równa cyfrze jedności

72
00:03:51,564 --> 00:03:54,542
w numerze grupy, czyli pierwiastki

73
00:03:54,642 --> 00:03:58,233
leżące w 13. grupie mają 3 elektrony

74
00:03:58,333 --> 00:03:59,916
na zewnętrznej powłoce;

75
00:04:00,016 --> 00:04:05,524
pierwiastki w 14. grupie mają 4, w 15. – pięć

76
00:04:05,624 --> 00:04:11,899
w 16. – sześć, w 17. – siedem, a w 18. – osiem.

77
00:04:12,684 --> 00:04:14,737
Wyjątkiem jest tu hel,

78
00:04:14,837 --> 00:04:17,530
który mimo, że jest w 18. grupie

79
00:04:17,631 --> 00:04:21,119
ma tylko 2 elektrony na ostatniej powłoce.

80
00:04:23,034 --> 00:04:25,727
Liczba powłok elektronowych

81
00:04:25,827 --> 00:04:29,237
oraz liczba elektronów na ostatniej powłoce

82
00:04:29,337 --> 00:04:30,857
determinują wszystkie

83
00:04:30,957 --> 00:04:33,406
właściwości chemiczne pierwiastków.

84
00:04:33,507 --> 00:04:36,848
Znajomość tych liczb to podstawa chemii.

85
00:04:40,256 --> 00:04:43,577
Czy potrafisz odczytać z układu okresowego

86
00:04:43,677 --> 00:04:46,593
ile elektronów na zewnętrznej powłoce

87
00:04:46,693 --> 00:04:47,925
ma atom magnezu?

88
00:04:50,299 --> 00:04:52,789
Magnez leży w grupie drugiej.

89
00:04:52,889 --> 00:04:56,481
Ma więc 2 elektrony na zewnętrznej powłoce.

90
00:04:57,818 --> 00:05:01,066
A ile elektronów na zewnętrznej powłoce

91
00:05:01,166 --> 00:05:02,590
ma atom tlenu?

92
00:05:04,911 --> 00:05:09,758
Tlen leży w 16. grupie. Ma więc 6 elektronów

93
00:05:09,858 --> 00:05:12,165
na zewnętrznej powłoce.

94
00:05:12,265 --> 00:05:13,855
Teraz glin.

95
00:05:13,955 --> 00:05:16,965
Spróbuj odczytać z układu okresowego

96
00:05:17,065 --> 00:05:19,999
ile ma elektronów na ostatniej powłoce.

97
00:05:22,426 --> 00:05:25,375
Glin leży w 13. grupie,

98
00:05:25,842 --> 00:05:29,983
więc ma 3 elektrony na zewnętrznej powłoce.

99
00:05:30,083 --> 00:05:31,519
Doskonale.

100
00:05:34,943 --> 00:05:37,813
Z układu okresowego można odczytać

101
00:05:37,913 --> 00:05:40,899
liczbę powłok elektronowych w atomie

102
00:05:40,999 --> 00:05:44,403
danego pierwiastka oraz liczbę elektronów

103
00:05:44,503 --> 00:05:46,622
na jego ostatniej powłoce.

104
00:05:46,723 --> 00:05:49,228
Liczba powłok elektronowych

105
00:05:49,328 --> 00:05:51,742
jest równa numerowi okresu.

106
00:05:52,331 --> 00:05:55,541
Liczba elektronów na ostatniej powłoce

107
00:05:55,641 --> 00:05:59,685
jest równa numerowi grupy dla grup 1. i 2.

108
00:05:59,883 --> 00:06:03,025
i numerowi grupy pomniejszonemu o 10

109
00:06:03,125 --> 00:06:06,078
dla grup od 13. do 18.

110
00:06:06,319 --> 00:06:09,854
Wyjątkiem jest tu hel, który ma 2 elektrony

111
00:06:09,954 --> 00:06:12,850
mimo, że leży w 18. grupie.

112
00:06:13,277 --> 00:06:15,694
Wiesz już, jak położenie pierwiastka

113
00:06:15,794 --> 00:06:17,183
w układzie okresowym

114
00:06:17,284 --> 00:06:19,234
jest powiązane z jego budową.

115
00:06:19,334 --> 00:06:21,572
Jednak ten film nie wyczerpał tematu

116
00:06:21,672 --> 00:06:23,274
jakim jest układ okresowy.

117
00:06:23,375 --> 00:06:24,912
Masz niedługo sprawdzian,

118
00:06:25,012 --> 00:06:28,351
albo po prostu rozbudziliśmy twoją ciekawość?

119
00:06:28,451 --> 00:06:31,181
Koniecznie zajrzyj na pistacja.tv

120
00:06:31,281 --> 00:06:33,337
i uzupełnij swoją wiedzę.