1
00:00:02,689 --> 00:00:05,815
Pierwiastek chemiczny można porównać

2
00:00:05,915 --> 00:00:07,495
do kartonu pisaków.

3
00:00:07,596 --> 00:00:11,264
Pojedynczy pisak to odpowiednik atomu.

4
00:00:11,453 --> 00:00:13,980
Możemy nim rysować, podobnie jak

5
00:00:14,080 --> 00:00:16,997
rysowalibyśmy pęczkiem takich pisaków.

6
00:00:17,098 --> 00:00:19,713
Ale pojedynczy pisak też składa się

7
00:00:19,813 --> 00:00:21,095
z kilku elementów:

8
00:00:21,196 --> 00:00:24,381
rysika, rdzenia, obudowy, nakładki.

9
00:00:24,554 --> 00:00:26,726
Jeśli go jednak rozłożymy

10
00:00:26,826 --> 00:00:30,066
nie da się już nim niczego narysować.

11
00:00:30,167 --> 00:00:31,288
Podobnie atomy.

12
00:00:31,388 --> 00:00:34,072
Też są zbudowane z kilku elementów,

13
00:00:34,173 --> 00:00:36,158
ale dopiero w całości

14
00:00:36,258 --> 00:00:39,168
zyskują właściwości pierwiastka.

15
00:00:50,832 --> 00:00:53,572
Każdy atom składa się z jądra

16
00:00:53,672 --> 00:00:56,319
i otaczających go elektronów.

17
00:00:56,420 --> 00:00:59,035
W jądrze są dwa rodzaje cząstek:

18
00:00:59,135 --> 00:01:00,759
dodatnie protony

19
00:01:00,859 --> 00:01:04,255
i neutrony, które nie mają ładunku.

20
00:01:04,395 --> 00:01:07,783
Pierwszy pierwiastek w układzie okresowym

21
00:01:07,883 --> 00:01:11,522
czyli wodór, ma w jądrze tylko jeden proton.

22
00:01:11,623 --> 00:01:14,240
Drugi, hel, ma dwa.

23
00:01:14,340 --> 00:01:15,987
Każdy kolejny pierwiastek

24
00:01:16,087 --> 00:01:19,615
ma o 1 proton więcej od poprzednika.

25
00:01:20,161 --> 00:01:24,347
Liczbę protonów w jądrze pierwiastka

26
00:01:24,447 --> 00:01:27,932
możemy odczytać z układu okresowego.

27
00:01:28,032 --> 00:01:30,919
Określamy ją symbolem Z

28
00:01:31,019 --> 00:01:34,208
i nazywamy liczbą atomową.

29
00:01:34,994 --> 00:01:38,994
Jest to zarazem liczba porządkowa pierwiastka

30
00:01:39,094 --> 00:01:42,708
określająca jego miejsce w układzie.

31
00:01:43,563 --> 00:01:45,424
Teraz zatrzymaj lekcję

32
00:01:45,524 --> 00:01:48,799
i spróbuj odczytać z układu okresowego,

33
00:01:48,900 --> 00:01:52,570
ile protonów znajduje się w jądrze atomu węgla.

34
00:01:54,766 --> 00:01:58,550
Atom węgla jest szósty w układzie okresowym,

35
00:01:58,650 --> 00:02:01,838
a więc jego liczba atomowa wynosi 6,

36
00:02:01,939 --> 00:02:04,672
czyli ma 6 protonów w jądrze.

37
00:02:06,172 --> 00:02:09,010
A teraz odczytaj z układu okresowego

38
00:02:09,110 --> 00:02:12,571
nazwę i symbol pierwiastka, którego atomy

39
00:02:12,671 --> 00:02:15,097
mają w jądrze 8 protonów.

40
00:02:17,587 --> 00:02:23,104
8 protonów w jądrze ma tlen. Jego symbol to O.

41
00:02:26,360 --> 00:02:29,537
Każde jądro atomu otaczają elektrony,

42
00:02:29,637 --> 00:02:32,832
czyli cząstki o ładunku ujemnym.

43
00:02:32,932 --> 00:02:36,859
Ponieważ atom jest elektrycznie obojętny,

44
00:02:36,959 --> 00:02:40,181
liczba ładunków dodatnich, czyli protonów

45
00:02:40,281 --> 00:02:43,021
musi być taka sama jak liczba ładunków

46
00:02:43,121 --> 00:02:45,888
ujemnych, czyli elektronów.

47
00:02:46,265 --> 00:02:50,193
Znając liczbę atomową, znamy zarówno liczbę

48
00:02:50,293 --> 00:02:53,125
protonów jak i elektronów.

49
00:02:54,465 --> 00:02:58,785
Masa elektronów jest tak mała, że praktycznie

50
00:02:58,885 --> 00:03:01,148
nie wpływa na masę pierwiastka.

51
00:03:01,248 --> 00:03:03,296
Dlatego ją pomijamy.

52
00:03:03,599 --> 00:03:06,509
Nie możemy jednak pominąć masy neutronów,

53
00:03:06,609 --> 00:03:10,208
które są obecne w jądrze pierwiastka.

54
00:03:11,462 --> 00:03:15,233
Masa pojedynczego neutronu jest zbliżona

55
00:03:15,333 --> 00:03:18,355
do masy pojedynczego protonu.

56
00:03:18,455 --> 00:03:21,559
Dlatego właśnie masę pierwiastka określamy

57
00:03:21,659 --> 00:03:24,308
sumą mas wszystkich cząstek

58
00:03:24,408 --> 00:03:28,639
obecnych w jądrze, czyli protonów i neutronów.

59
00:03:29,203 --> 00:03:32,114
Nazywamy ją liczbą masową

60
00:03:32,214 --> 00:03:34,783
i określamy symbolem A.

61
00:03:35,530 --> 00:03:38,548
Nie w każdym układzie jest ona zapisana,

62
00:03:38,648 --> 00:03:41,427
ale zwykle umieszcza się ją w górnej części

63
00:03:41,527 --> 00:03:44,512
symbolu pierwiastka po lewej stronie.

64
00:03:46,647 --> 00:03:48,956
Jak obliczyć liczbę neutronów

65
00:03:49,056 --> 00:03:51,679
w jądrze atomu danego pierwiastka?

66
00:03:52,550 --> 00:03:56,701
Skoro liczba masowa A to suma protonów

67
00:03:56,801 --> 00:03:59,811
i neutronów, a liczba atomowa Z

68
00:03:59,911 --> 00:04:02,073
jest liczbą protonów

69
00:04:02,173 --> 00:04:04,888
to wystarczy odjąć Z od A

70
00:04:05,012 --> 00:04:08,062
i otrzymamy liczbę neutronów.

71
00:04:08,912 --> 00:04:11,836
Liczba neutronów w jądrze atomu danego

72
00:04:11,936 --> 00:04:16,382
pierwiastka może być różna od liczby protonów.

73
00:04:19,307 --> 00:04:21,375
Odpowiedz samodzielnie:

74
00:04:22,337 --> 00:04:24,958
z jakich cząstek zbudowane jest

75
00:04:25,058 --> 00:04:26,237
jądro atomowe?

76
00:04:28,762 --> 00:04:32,639
Jądro atomowe składa się dodatnich protonów

77
00:04:32,739 --> 00:04:37,503
i neutronów, które nie mają ładunku.

78
00:04:37,801 --> 00:04:40,575
O czym mówi nam liczba Z?

79
00:04:44,010 --> 00:04:46,422
Liczba atomowa Z informuje

80
00:04:46,522 --> 00:04:50,302
o miejscu pierwiastka w układzie okresowym

81
00:04:50,403 --> 00:04:53,049
oraz jednocześnie o liczbie protonów

82
00:04:53,149 --> 00:04:56,358
w jądrze i liczbie elektronów.

83
00:04:58,765 --> 00:05:02,335
Jakie informacje podaje liczba A?

84
00:05:04,684 --> 00:05:08,017
Liczba masowa A podaje informacje

85
00:05:08,117 --> 00:05:11,123
o sumarycznej liczbie protonów i neutronów

86
00:05:11,223 --> 00:05:12,882
w jądrze.

87
00:05:13,691 --> 00:05:17,439
Jak obliczamy liczbę neutronów w jądrze?

88
00:05:19,877 --> 00:05:23,164
Aby obliczyć liczbę neutronów w jądrze

89
00:05:23,264 --> 00:05:26,307
należy od liczby masowej A

90
00:05:26,407 --> 00:05:29,727
odjąć liczbę atomową Z.

91
00:05:38,104 --> 00:05:41,335
Atom pierwiastka składa się z jądra

92
00:05:41,435 --> 00:05:44,574
i krążących wokół niego elektronów.

93
00:05:44,675 --> 00:05:49,439
Jądro atomu składa się z neutronów i protonów.

94
00:05:50,232 --> 00:05:54,435
Liczba atomowa Z określa liczbę protonów

95
00:05:54,535 --> 00:05:56,647
w jądrze atomu pierwiastka.

96
00:05:56,747 --> 00:06:00,447
Liczba ta jest równa liczbie elektronów.

97
00:06:01,051 --> 00:06:05,179
Liczba masowa A określa, ile w sumie protonów

98
00:06:05,279 --> 00:06:09,407
i neutronów jest w jądrze danego pierwiastka.

99
00:06:11,980 --> 00:06:14,408
Wiesz już sporo o budowie atomu

100
00:06:14,508 --> 00:06:17,273
i o jego miejscu w układzie okresowym

101
00:06:17,373 --> 00:06:18,871
ale to nie wszystko.

102
00:06:18,973 --> 00:06:20,513
Więcej dowiesz się

103
00:06:20,613 --> 00:06:23,074
odwiedzając stronę pistacja.tv

104
00:06:23,336 --> 00:06:25,425
A jeśli podobało ci się

105
00:06:25,532 --> 00:06:27,095
będzie mi niezmiernie miło

106
00:06:27,195 --> 00:06:29,053
jeśli polubisz ten film.