1
00:00:00,179 --> 00:00:02,125
To będzie krótka historia 

2
00:00:02,225 --> 00:00:04,095
o chłopcu imieniem Linus.

3
00:00:04,286 --> 00:00:06,106
Kiedy Linus miał 13 lat

4
00:00:06,206 --> 00:00:09,115
jego kolega z sąsiedztwa zaprosił go 

5
00:00:09,215 --> 00:00:12,205
do obejrzenia chemicznego laboratorium

6
00:00:12,305 --> 00:00:15,101
jakie urządził we własnej sypialni.

7
00:00:15,390 --> 00:00:17,980
Doświadczenia, które przeprowadzał 

8
00:00:18,080 --> 00:00:20,394
tak zafascynowały młodego Linusa

9
00:00:20,494 --> 00:00:22,782
że postanowił zostać chemikiem.

10
00:00:23,552 --> 00:00:26,184
Już jako ważny profesor stworzył

11
00:00:26,284 --> 00:00:29,369
między innymi skalę elektroujemności, 

12
00:00:29,469 --> 00:00:32,637
zwaną od jego nazwiska skalą Paulinga, 

13
00:00:32,737 --> 00:00:36,123
o której więcej dowiesz się z tej lekcji.

14
00:00:46,466 --> 00:00:49,318
Wiesz już, że atomy każdego pierwiastka

15
00:00:49,418 --> 00:00:50,806
składają się z jądra

16
00:00:50,906 --> 00:00:53,460
i krążących wokół niego elektronów.

17
00:00:54,076 --> 00:00:57,029
Okazuje się jednak, że elektrony te 

18
00:00:57,129 --> 00:01:00,415
są przyciągane przez jądra z różną siłą.

19
00:01:00,766 --> 00:01:03,757
Atomy niektórych pierwiastków bardzo pilnują 

20
00:01:03,857 --> 00:01:05,023
swoich elektronów.

21
00:01:05,123 --> 00:01:07,267
Zachowują się jak skąpcy. 

22
00:01:07,367 --> 00:01:09,147
Nie chcą nikomu nic dać.

23
00:01:09,247 --> 00:01:12,516
Ba! Są tak łase na elektrony, że nie tylko 

24
00:01:12,616 --> 00:01:14,867
mocno trzymają swoje, ale też 

25
00:01:14,967 --> 00:01:16,797
chętnie zabierają cudze.

26
00:01:17,680 --> 00:01:20,384
Są też pierwiastki utracjusze

27
00:01:20,484 --> 00:01:22,944
które słabo pilnują swoich elektronów.

28
00:01:23,047 --> 00:01:26,272
Chętnie oddają część z nich innym.

29
00:01:26,487 --> 00:01:27,977
O takich pierwiastkach

30
00:01:28,077 --> 00:01:30,847
które silnie przyciągają elektrony mówimy

31
00:01:30,947 --> 00:01:32,927
że mają dużą elektroujemność.

32
00:01:33,261 --> 00:01:36,768
O tych, które przyciągają elektrony słabo

33
00:01:36,868 --> 00:01:39,328
że mają małą elektroujemność.

34
00:01:39,537 --> 00:01:42,547
Pojęcie elektroujemności rozumiemy więc

35
00:01:42,647 --> 00:01:45,607
jako zdolność atomu danego pierwiastka 

36
00:01:45,707 --> 00:01:47,775
do przyciągania elektronów.

37
00:01:51,921 --> 00:01:54,944
Popatrzmy na tablicę układu okresowego.

38
00:01:55,319 --> 00:01:58,562
W górnym rogu każdego kafelka zaznaczone są

39
00:01:58,662 --> 00:02:01,599
wartości elektroujemności pierwiastków.

40
00:02:01,977 --> 00:02:05,435
Widzimy, że najmniejszą elektroujemność 

41
00:02:05,535 --> 00:02:06,975
mają cez i frans.

42
00:02:07,280 --> 00:02:10,048
Ma ona wartość 7/10.

43
00:02:10,148 --> 00:02:14,400
Największą natomiast ma fluor. Jej wartość to 4.

44
00:02:15,006 --> 00:02:17,360
Zobaczmy teraz, jak rozkłada się 

45
00:02:17,460 --> 00:02:20,543
elektroujemność w całym układzie okresowym.

46
00:02:20,828 --> 00:02:23,551
Cez i frans znajdują się w lewym 

47
00:02:23,651 --> 00:02:25,652
dolnym narożniku układu. 

48
00:02:25,752 --> 00:02:28,223
Fluor dokładnie po przekątnej.

49
00:02:28,364 --> 00:02:31,296
Nie bierzemy tu pod uwagę 18. grupy.

50
00:02:31,396 --> 00:02:34,624
To gazy szlachetne i temat na inną lekcję.

51
00:02:34,948 --> 00:02:38,443
Możemy więc uznać te dwa narożniki Tablicy 

52
00:02:38,543 --> 00:02:41,791
Mendelejewa za bieguny elektroujemności.

53
00:02:41,891 --> 00:02:45,589
Przesuwając się od cezu w którąkolwiek stronę

54
00:02:45,689 --> 00:02:47,921
widzimy, że elektroujemność 

55
00:02:48,021 --> 00:02:49,470
stopniowo wzrasta.

56
00:02:50,846 --> 00:02:54,159
Rośnie więc w górę i w prawo.

57
00:02:55,440 --> 00:02:57,815
Wiesz już, czym jest elektroujemność

58
00:02:57,915 --> 00:03:00,038
i jak rozkładają się jej wartości

59
00:03:00,138 --> 00:03:01,502
w układzie okresowym.

60
00:03:01,780 --> 00:03:05,092
Jednak efekty tego, że jedne atomy słabiej

61
00:03:05,192 --> 00:03:08,024
a inne mocniej przyciągają elektrony

62
00:03:08,173 --> 00:03:11,110
widzimy dopiero wtedy, gdy dwa pierwiastki

63
00:03:11,210 --> 00:03:12,511
 chcą się połączyć.

64
00:03:12,968 --> 00:03:16,138
Kiedy spotkają się dwa pierwiastki o podobnej

65
00:03:16,238 --> 00:03:19,287
elektroujemności, część elektronów staje się

66
00:03:19,387 --> 00:03:22,006
ich wspólną własnością, jak wspólnota 

67
00:03:22,106 --> 00:03:23,773
majątkowa w małżeństwie.

68
00:03:24,145 --> 00:03:27,170
Ponieważ oba przyciągają elektrony z podobną 

69
00:03:27,270 --> 00:03:30,431
siłą, żaden nie wygrywa tego przeciągania liny.

70
00:03:30,591 --> 00:03:34,016
Powstałe wiązanie nazywamy kowalencyjnym.

71
00:03:34,963 --> 00:03:38,282
Jeśli natomiast spotkają się dwa pierwiastki

72
00:03:38,382 --> 00:03:41,038
o znacznej różnicy elektroujemności 

73
00:03:41,138 --> 00:03:44,636
czyli jeden przyciąga elektrony mocno, a drugi 

74
00:03:44,736 --> 00:03:47,392
dużo słabiej, to mocniejszy zabiera 

75
00:03:47,492 --> 00:03:49,382
część elektronów słabszemu

76
00:03:49,482 --> 00:03:52,188
jakby przeciąga je na swoją stronę.

77
00:03:52,544 --> 00:03:55,767
Pierwiastek, który przyjął dodatkowe elektrony

78
00:03:55,867 --> 00:03:58,591
a więc przyjął dodatkowy ładunek ujemny

79
00:03:58,848 --> 00:04:00,384
nazywamy anionem.

80
00:04:00,546 --> 00:04:03,499
Pierwiastek, który oddaje część swoich 

81
00:04:03,599 --> 00:04:05,809
elektronów, ma ładunek dodatni

82
00:04:05,909 --> 00:04:08,350
ponieważ nie zmieniła się liczba 

83
00:04:08,450 --> 00:04:10,814
dodatnich protonów w jego jądrze

84
00:04:10,914 --> 00:04:13,663
zaś zmniejszyła się liczba elektronów

85
00:04:13,763 --> 00:04:15,015
krążących wokół jądra.

86
00:04:15,174 --> 00:04:17,024
Nazywamy go kationem.

87
00:04:17,513 --> 00:04:19,374
Wiązanie, w którym elektrony 

88
00:04:19,474 --> 00:04:21,417
zmieniają właściciela, nazywamy

89
00:04:21,517 --> 00:04:22,653
wiązaniem jonowym.

90
00:04:24,562 --> 00:04:26,573
Szczegółowo o wiązaniu jonowym

91
00:04:26,673 --> 00:04:29,047
i wiązaniu kowalencyjnym dowiesz się

92
00:04:29,147 --> 00:04:30,334
w innych lekcjach.

93
00:04:34,628 --> 00:04:37,247
Możemy w łatwy sposób przewidzieć

94
00:04:37,347 --> 00:04:38,905
Jakie wiązanie powstaje 

95
00:04:39,005 --> 00:04:40,587
między wybranymi pierwiastkami.

96
00:04:40,687 --> 00:04:43,060
Musimy tylko umieć odczytywać 

97
00:04:43,160 --> 00:04:46,210
ich elektroujemność z układu okresowego

98
00:04:46,310 --> 00:04:47,794
i obliczać różnicę.

99
00:04:48,378 --> 00:04:51,899
Jeśli różnica jest mniejsza niż 1 i 7/10 

100
00:04:51,999 --> 00:04:54,910
to powstaje wiązanie kowalencyjne.

101
00:04:55,364 --> 00:04:59,015
Jeżeli z odejmowania wyjdzie nam 1 i 7/10 

102
00:04:59,115 --> 00:05:02,590
lub więcej, to powstaje wiązanie jonowe.

103
00:05:03,429 --> 00:05:06,926
Znając tę zasadę ustalmy, jakie wiązanie 

104
00:05:07,026 --> 00:05:09,348
powstanie między atomem sodu

105
00:05:09,448 --> 00:05:10,500
a atomem fluoru.

106
00:05:10,616 --> 00:05:15,647
Elektroujemność sodu to 9/10, fluoru - 4.

107
00:05:15,747 --> 00:05:18,823
Różnicę między nimi obliczamy odejmując

108
00:05:18,923 --> 00:05:21,278
od większej wartości mniejszą.

109
00:05:22,746 --> 00:05:27,393
4 odjąć 0,9 to 3,1.

110
00:05:28,748 --> 00:05:30,674
Różnica elektroujemności 

111
00:05:30,774 --> 00:05:34,310
między tymi pierwiastkami jest większa niż 1,7

112
00:05:34,410 --> 00:05:37,917
 co oznacza, że powstanie tu wiązanie jonowe.

113
00:05:39,777 --> 00:05:43,544
Przeanalizujmy przykład jeszcze jednej pary 

114
00:05:43,644 --> 00:05:46,110
pierwiastków: wodoru i azotu.

115
00:05:46,297 --> 00:05:50,719
Elektroujemność wodoru to 2,1

116
00:05:50,848 --> 00:05:53,279
azotu - równe trzy.

117
00:05:53,410 --> 00:05:57,504
Różnica elektroujemności między azotem 

118
00:05:57,604 --> 00:06:01,966
a wodorem to 0,9, czyli jest ona mniejsza 

119
00:06:02,066 --> 00:06:05,310
niż nasza graniczna liczba 1,7.

120
00:06:05,444 --> 00:06:08,099
Dlatego między wodorem a azotem

121
00:06:08,199 --> 00:06:10,942
występuje wiązanie kowalencyjne.

122
00:06:14,145 --> 00:06:16,063
Teraz twoja kolej.

123
00:06:16,579 --> 00:06:18,660
Jakie wiązanie powstanie 

124
00:06:18,760 --> 00:06:20,670
między siarką a tlenem?

125
00:06:25,301 --> 00:06:27,541
Między siarką a tlenem powstanie 

126
00:06:27,641 --> 00:06:29,387
wiązanie kowalencyjne.

127
00:06:30,371 --> 00:06:32,311
A jakie wiązanie powstanie 

128
00:06:32,411 --> 00:06:33,982
między sodem a tlenem?

129
00:06:36,955 --> 00:06:38,710
Między sodem a tlenem 

130
00:06:38,810 --> 00:06:40,894
powstanie wiązanie jonowe.

131
00:06:47,241 --> 00:06:48,261
Elektroujemność to zdolność przyciągania 

132
00:06:48,361 --> 00:06:51,390
elektronów przez atomy danego pierwiastka.

133
00:06:51,646 --> 00:06:54,975
Istnieją dwa rodzaje wiązań między atomami:

134
00:06:55,075 --> 00:06:57,535
kowalencyjne i jonowe.

135
00:06:58,047 --> 00:07:00,379
Wiązanie kowalencyjne powstaje wtedy

136
00:07:00,479 --> 00:07:04,452
gdy różnica elektroujemności między atomami 

137
00:07:04,552 --> 00:07:07,702
pierwiastków jest mniejsza niż 1,7.

138
00:07:08,243 --> 00:07:11,714
Wiązanie jonowe powstaje, gdy różnica ta 

139
00:07:11,814 --> 00:07:14,942
jest większa bądź równa wartości 1,7.

140
00:07:15,197 --> 00:07:18,517
Pierwiastki, które utworzyły takie wiązanie

141
00:07:18,617 --> 00:07:21,338
nazywamy jonami. Dodatnie to kationy

142
00:07:21,438 --> 00:07:22,877
a ujemne to aniony.

143
00:07:25,083 --> 00:07:26,777
Musisz przyznać że to był 

144
00:07:26,877 --> 00:07:29,910
bardzo ekscytujący film. Ale to nie koniec

145
00:07:30,010 --> 00:07:33,822
tej historii. Co stanie się ze słabszym atomem?

146
00:07:33,922 --> 00:07:37,980
Koniecznie obejrzyj kolejne filmy z tej playlisty!