1
00:00:00,201 --> 00:00:02,081
Nie wiem, jak jest u ciebie

2
00:00:02,181 --> 00:00:04,941
ale na mojej lodówce jest cała kolekcja 

3
00:00:05,041 --> 00:00:07,422
magnesów, w tym kilka neodymowych.

4
00:00:07,560 --> 00:00:09,382
Są naprawdę silne.

5
00:00:09,482 --> 00:00:11,559
Oderwanie ich od drzwi lodówki

6
00:00:11,659 --> 00:00:13,311
jest nie lada wyzwaniem.

7
00:00:13,554 --> 00:00:17,604
Obliczono, że mogą utrzymać ciężar 1300 razy 

8
00:00:17,704 --> 00:00:20,479
przekraczający ich własną masę.

9
00:00:21,326 --> 00:00:24,424
Chemiczne odpowiedniki magnesów to jony.

10
00:00:24,536 --> 00:00:28,540
O tym, jaką mają siłę, dowiesz się w tej lekcji.

11
00:00:38,605 --> 00:00:41,085
Wiesz już, że podczas tworzenia 

12
00:00:41,185 --> 00:00:43,536
wiązania jonowego powstają jony

13
00:00:43,636 --> 00:00:46,591
czyli chemiczne odpowiedniki magnesów.

14
00:00:46,836 --> 00:00:50,176
Jedne z nich są dodatnie, a drugie ujemne.

15
00:00:50,370 --> 00:00:52,984
W związkach chemicznych, które mają 

16
00:00:53,084 --> 00:00:56,536
takie wiązania, atomy układają się naprzemiennie

17
00:00:56,636 --> 00:00:58,880
tworząc strukturę krystaliczną.

18
00:00:59,059 --> 00:01:02,208
Przyciąganie między poszczególnymi jonami

19
00:01:02,308 --> 00:01:05,536
powoduje, że kryształy są trwałe i twarde.

20
00:01:05,803 --> 00:01:07,986
Przykładem związku jonowego 

21
00:01:08,086 --> 00:01:09,631
jest tlenek magnezu.

22
00:01:10,042 --> 00:01:13,341
Związki o takiej budowie, w stanie stałym 

23
00:01:13,441 --> 00:01:16,929
są izolatorami. To oznacza, że nie przewodzą 

24
00:01:17,029 --> 00:01:18,334
prądu ani ciepła.

25
00:01:18,575 --> 00:01:21,664
Dopiero po stopieniu lub rozpuszczeniu

26
00:01:21,764 --> 00:01:24,529
uwolnione z sieci krystalicznej jony 

27
00:01:24,629 --> 00:01:27,572
zyskują swobodę ruchu, a związki jonowe 

28
00:01:27,672 --> 00:01:30,691
zdolność przewodzenia prądu elektrycznego

29
00:01:30,791 --> 00:01:32,414
oraz energii cieplnej.

30
00:01:32,878 --> 00:01:35,910
Związki o budowie jonowej mają wysokie

31
00:01:36,010 --> 00:01:38,424
temperatury topnienia i wrzenia

32
00:01:38,524 --> 00:01:42,074
bo trudno jest rozerwać silne, jonowe magnesy

33
00:01:42,174 --> 00:01:43,421
 między atomami.

34
00:01:45,627 --> 00:01:48,250
Innym typem wiązania jest wiązanie 

35
00:01:48,350 --> 00:01:50,591
kowalencyjne niespolaryzowane.

36
00:01:50,692 --> 00:01:53,926
Tu atomy w cząsteczkach należą na przykład 

37
00:01:54,026 --> 00:01:57,440
do tego samego pierwiastka, a ich uwspólnione 

38
00:01:57,540 --> 00:02:00,724
elektrony znajdują się w równej odległości 

39
00:02:00,824 --> 00:02:03,550
od obu jąder albo różnice odległości 

40
00:02:03,650 --> 00:02:05,008
są nieznaczne.

41
00:02:05,780 --> 00:02:08,168
Cząsteczki takie praktycznie w ogóle 

42
00:02:08,268 --> 00:02:09,535
się nie przyciągają.

43
00:02:09,635 --> 00:02:12,540
Dlatego w związkach, w których występują

44
00:02:12,640 --> 00:02:15,347
wiązania kowalencyjne niespolaryzowane

45
00:02:15,447 --> 00:02:17,982
cząsteczki poruszają się swobodnie.

46
00:02:18,194 --> 00:02:19,610
Często są to gazy

47
00:02:19,710 --> 00:02:22,335
jak tlen czy wodór cząsteczkowy

48
00:02:22,435 --> 00:02:23,932
a w przypadku większych

49
00:02:24,032 --> 00:02:25,999
cięższych cząsteczek - ciecze.

50
00:02:26,100 --> 00:02:28,527
Na przykład brom cząsteczkowy.

51
00:02:29,165 --> 00:02:32,310
Substancje zbudowane z atomów połączonych

52
00:02:32,410 --> 00:02:35,193
wiązaniem kowalencyjnym mogą być też 

53
00:02:35,293 --> 00:02:38,622
ciałami stałymi. Tworzą nawet kryształy, ale

54
00:02:38,722 --> 00:02:41,789
innego typu niż te w związkach jonowych.

55
00:02:41,947 --> 00:02:44,771
W takiej sieci krystalicznej jest po prostu 

56
00:02:44,871 --> 00:02:46,911
dużo połączonych ze sobą atomów.

57
00:02:47,080 --> 00:02:49,042
Przykładem jest diament 

58
00:02:49,142 --> 00:02:51,677
czyli krystaliczna odmiana węgla

59
00:02:51,777 --> 00:02:54,274
albo siarka rombowa, występująca 

60
00:02:54,374 --> 00:02:56,639
w cząsteczkach ośmioatomowych.

61
00:02:57,067 --> 00:03:00,240
Takie kryształy kowalencyjne łatwo odróżnić 

62
00:03:00,340 --> 00:03:02,584
od jonowych tym, że praktycznie 

63
00:03:02,684 --> 00:03:04,831
nie rozpuszczają się w wodzie.

64
00:03:07,669 --> 00:03:10,210
Mamy jeszcze wiązanie kowalencyjne 

65
00:03:10,310 --> 00:03:13,468
spolaryzowane. czyli takie, gdzie elektrony 

66
00:03:13,568 --> 00:03:16,207
wciąż są wspólne, ale jeden z atomów 

67
00:03:16,307 --> 00:03:17,886
przyciąga jej silniej.

68
00:03:18,238 --> 00:03:21,400
Ten atom, który przyciąga elektrony bliżej 

69
00:03:21,500 --> 00:03:24,811
siebie, staje się biegunem ujemnym cząsteczki

70
00:03:24,912 --> 00:03:27,615
a drugi zyskuje ładunek dodatni.

71
00:03:27,766 --> 00:03:30,432
Powoduje to polaryzację wiązań.

72
00:03:30,532 --> 00:03:34,272
Ładunki są jednak o wiele słabsze niż w jonach.

73
00:03:34,454 --> 00:03:37,612
Wywołują wzajemne przyciąganie cząsteczek

74
00:03:37,712 --> 00:03:41,183
ale siłę takiego przyciągania możemy porównać

75
00:03:41,283 --> 00:03:43,391
z tą, jaka przykleja włosy 

76
00:03:43,491 --> 00:03:46,559
do naelektryzowanego ekranu telewizora.

77
00:03:47,069 --> 00:03:49,578
Cząsteczki w związkach polarnych 

78
00:03:49,678 --> 00:03:52,913
przyciągają się do siebie, ale w porównaniu

79
00:03:53,013 --> 00:03:54,774
z substancjami jonowymi 

80
00:03:54,874 --> 00:03:56,918
mają większą swobodę ruchów.

81
00:03:57,447 --> 00:04:00,595
Tak zachowują się cząsteczki między innymi 

82
00:04:00,695 --> 00:04:03,793
w cieczach, a klasycznym przykładem związku

83
00:04:03,893 --> 00:04:06,842
w którym występuje wiązanie kowalencyjne 

84
00:04:06,942 --> 00:04:08,751
spolaryzowane, jest woda.

85
00:04:09,156 --> 00:04:12,160
Mamy tu jednak także przykłady gazów

86
00:04:12,260 --> 00:04:15,270
gdy przesunięcie elektronów jest niewielkie

87
00:04:15,370 --> 00:04:17,279
a zatem i ładunki są słabe...

88
00:04:17,465 --> 00:04:19,489
a także ciał stałych.

89
00:04:19,680 --> 00:04:22,663
Tu także, podobnie jak w pozostałych typach 

90
00:04:22,763 --> 00:04:25,470
związków, tworzą one ciała krystaliczne.

91
00:04:25,607 --> 00:04:29,016
I podobnie jak w związkach kowalencyjnych 

92
00:04:29,116 --> 00:04:31,879
niespolaryzowanych nie ma w nich jonów 

93
00:04:31,979 --> 00:04:33,420
a skomplikowana sieć 

94
00:04:33,520 --> 00:04:35,966
połączonych w duże cząstki atomów.

95
00:04:39,217 --> 00:04:41,904
Znając różnice między właściwościami 

96
00:04:42,004 --> 00:04:44,271
związków możemy łatwo zrozumieć 

97
00:04:44,371 --> 00:04:47,304
chemiczną zasadę, która mówi, że podobne 

98
00:04:47,404 --> 00:04:49,277
rozpuszcza się w podobnym.

99
00:04:49,785 --> 00:04:53,205
Związki, których cząsteczki posiadają ładunki

100
00:04:53,305 --> 00:04:56,135
a więc te, które mają wiązania jonowe 

101
00:04:56,235 --> 00:04:58,988
lub kowalencyjne silnie spolaryzowane

102
00:04:59,088 --> 00:05:01,918
będą się chętnie mieszać i rozpuszczać

103
00:05:02,018 --> 00:05:03,356
w podobnych sobie.

104
00:05:04,011 --> 00:05:06,431
I tak na przykład sól kuchenna

105
00:05:06,531 --> 00:05:08,797
w której występuje wiązanie jonowe

106
00:05:08,897 --> 00:05:11,039
świetnie rozpuszcza się w wodzie.

107
00:05:11,191 --> 00:05:13,383
Podobnie jak soda oczyszczona

108
00:05:13,483 --> 00:05:14,824
czyli węglan sodu.

109
00:05:15,038 --> 00:05:18,067
Te substancje trudno byłoby jednak rozpuścić

110
00:05:18,167 --> 00:05:21,266
na przykład w niepolarnym oleju czy benzynie.

111
00:05:22,240 --> 00:05:24,934
Rozpuszczalność substancji kowalencyjnych 

112
00:05:25,034 --> 00:05:26,175
w wodzie zależy od 

113
00:05:26,275 --> 00:05:28,446
stopnia spolaryzowania cząsteczki.

114
00:05:28,592 --> 00:05:31,224
Silna polaryzacja cząsteczki oznacza 

115
00:05:31,324 --> 00:05:34,341
jej silne oddziaływanie z cząsteczkami wody

116
00:05:34,441 --> 00:05:36,638
a więc i dobrą rozpuszczalność.

117
00:05:37,997 --> 00:05:40,260
Cząsteczki, w których występuje 

118
00:05:40,360 --> 00:05:43,586
niewielka polaryzacja, będą słabo oddziaływać 

119
00:05:43,686 --> 00:05:46,478
z cząsteczkami wody, a więc i słabo się 

120
00:05:46,578 --> 00:05:47,901
w niej rozpuszczać.

121
00:05:48,029 --> 00:05:50,598
Weźmy tlenek węgla cztery i porównajmy

122
00:05:50,698 --> 00:05:52,666
jego rozpuszczalność w wodzie 

123
00:05:52,766 --> 00:05:54,301
z tlenem cząsteczkowym.

124
00:05:54,426 --> 00:05:57,818
W dwutlenku węgla różnica elektroujemności 

125
00:05:57,918 --> 00:06:00,979
między pierwiastkami wynosi 1, a więc jest to

126
00:06:01,079 --> 00:06:03,518
wiązanie kowalencyjne spolaryzowane.

127
00:06:03,641 --> 00:06:06,847
W tlenie cząsteczkowym jest ona równa zeru

128
00:06:07,007 --> 00:06:08,553
czyli jest to wiązanie 

129
00:06:08,653 --> 00:06:10,686
kowalencyjne niespolaryzowane.

130
00:06:10,787 --> 00:06:13,401
Dlatego wodę łatwiej nasycić 

131
00:06:13,501 --> 00:06:16,681
dwutlenkiem węgla niż cząsteczkowym tlenem

132
00:06:16,781 --> 00:06:18,412
 czy azotem.

133
00:06:21,333 --> 00:06:23,487
Teraz zadanie dla ciebie.

134
00:06:23,726 --> 00:06:26,753
Znając różnice między związkami o różnych 

135
00:06:26,853 --> 00:06:29,757
typach wiązań, popatrz na ekran i powiedz

136
00:06:29,857 --> 00:06:31,515
które z tych substancji 

137
00:06:31,615 --> 00:06:33,470
rozpuszczają się w wodzie.

138
00:06:37,706 --> 00:06:39,963
Amoniak i tlenek siarki cztery 

139
00:06:40,063 --> 00:06:41,377
mają budowę polarną

140
00:06:41,477 --> 00:06:44,478
dlatego dobrze rozpuszczają się w wodzie.

141
00:06:44,695 --> 00:06:47,346
Chlorek potasu jest związkiem jonowym

142
00:06:47,446 --> 00:06:50,242
który również świetnie się w niej rozpuszcza.

143
00:06:50,679 --> 00:06:53,348
Cząsteczkowy wodór ma zerową różnicę 

144
00:06:53,448 --> 00:06:55,553
elektroujemności w cząsteczce 

145
00:06:55,653 --> 00:06:58,249
dlatego w wodzie się nie rozpuszcza.

146
00:06:58,349 --> 00:07:01,681
Grafit natomiast to niepolarna odmiana węgla

147
00:07:01,781 --> 00:07:04,190
także nierozpuszczalna w wodzie.

148
00:07:07,767 --> 00:07:11,176
Związki jonowe to krystaliczne ciała stałe 

149
00:07:11,276 --> 00:07:14,845
o wysokich temperaturach wrzenia i topnienia.

150
00:07:15,014 --> 00:07:17,328
Dobrze rozpuszczają się w wodzie

151
00:07:17,428 --> 00:07:18,782
dysocjując na jony.

152
00:07:18,882 --> 00:07:21,634
Ich wodne roztwory przewodzą prąd.

153
00:07:21,948 --> 00:07:24,275
Przykłady związków jonowych

154
00:07:24,375 --> 00:07:27,230
to chlorek sodu i tlenek magnezu.

155
00:07:28,378 --> 00:07:31,634
Substancje kowalencyjne mogą być gazami

156
00:07:31,734 --> 00:07:34,142
cieczami lub ciałami stałymi.

157
00:07:34,242 --> 00:07:37,115
Zwykle mają niskie temperatury topnienia 

158
00:07:37,215 --> 00:07:39,518
i wrzenia, i nie przewodzą prądu.

159
00:07:39,774 --> 00:07:41,955
Ich rozpuszczalność w wodzie

160
00:07:42,055 --> 00:07:44,895
zależy od stopnia polaryzacji cząsteczki.

161
00:07:44,995 --> 00:07:49,258
Im jest on niższy, tym rozpuszczalność słabsza.

162
00:07:50,622 --> 00:07:53,382
Wiesz już, dlaczego sól tak dobrze 

163
00:07:53,482 --> 00:07:56,673
rozpuszcza się w wodzie, ale mam nadzieję

164
00:07:56,773 --> 00:07:58,278
że to nie zaspokoiło

165
00:07:58,378 --> 00:08:00,606
Twojej chemicznej ciekawości?

166
00:08:00,706 --> 00:08:05,518
Po więcej zapraszam cię na stronę pistacja.tv.