1
00:00:01,576 --> 00:00:04,504
W dzisiejszym świecie wiele rzeczy istnieje 

2
00:00:04,604 --> 00:00:08,112
wirtualnie. Mamy wirtualne pieniądze, 

3
00:00:08,212 --> 00:00:12,048
wirtualne spacery po muzeach, wirtualne biura, 

4
00:00:12,148 --> 00:00:15,022
a nawet wirtualne asystentki.

5
00:00:15,122 --> 00:00:18,723
A wiesz, że są także wirtualne cząstki?

6
00:00:18,973 --> 00:00:22,208
Są to cząstki, które znajdują się w próżni

7
00:00:22,308 --> 00:00:25,372
a powstają w wyniku chwilowych zmian energii

8
00:00:25,472 --> 00:00:27,323
w danym punkcje przestrzeni.

9
00:00:27,423 --> 00:00:29,202
Skąd wiemy, że istnieją?

10
00:00:29,302 --> 00:00:32,672
Bo skutkiem tego istnienia jest przyciąganie

11
00:00:32,772 --> 00:00:35,086
między dwiema płytkami przewodnika 

12
00:00:35,186 --> 00:00:37,102
umieszczonymi w próżni.

13
00:00:37,202 --> 00:00:39,711
To przyciąganie fizycy nazywają 

14
00:00:39,811 --> 00:00:41,467
efektem Casimira.

15
00:00:52,544 --> 00:00:53,916
Czy pamiętasz film 

16
00:00:54,016 --> 00:00:56,063
o właściwościach substancji?

17
00:00:56,359 --> 00:00:59,648
Omawialiśmy w nim różne cechy substancji.

18
00:00:59,748 --> 00:01:02,720
Podzieliliśmy je na fizyczne i chemiczne.

19
00:01:02,820 --> 00:01:06,384
Wśród fizycznych wymieniliśmy między innymi

20
00:01:06,484 --> 00:01:09,375
stan skupienia, kruchość, barwę,...

21
00:01:09,743 --> 00:01:12,925
Cecha kojarzy nam się z właściwością 

22
00:01:13,025 --> 00:01:16,907
na stałe przypisaną do substancji bądź osoby.

23
00:01:17,149 --> 00:01:20,330
Na przykład twój kolor oczu nie zmieni się

24
00:01:20,430 --> 00:01:21,919
przez całe twoje życie.

25
00:01:22,368 --> 00:01:24,736
Z substancjami jest inaczej.

26
00:01:24,840 --> 00:01:28,392
Spora część cech może ulegać zmianie 

27
00:01:28,492 --> 00:01:31,135
w zależności od warunków otoczenia.

28
00:01:31,235 --> 00:01:33,653
Spójrz: woda w kostkach lodu 

29
00:01:33,753 --> 00:01:36,511
pod wpływem temperatury topi się.

30
00:01:36,611 --> 00:01:40,352
Zmienia stan skupienia ze stałego na ciekły

31
00:01:40,452 --> 00:01:43,963
ale gdyby wlać tę wodę do foremek i zamrozić

32
00:01:44,063 --> 00:01:47,007
z powrotem stałaby się kostkami lodu.

33
00:01:47,706 --> 00:01:50,969
Gdy stłuczesz szybę, zamiast jednej tafli 

34
00:01:51,069 --> 00:01:54,010
będziesz mieć mnóstwo szklanych odłamków

35
00:01:54,110 --> 00:01:57,462
i mama będzie się gniewać, ale to przemiana

36
00:01:57,562 --> 00:01:59,807
tylko z pozoru nieodwracalna.

37
00:01:59,907 --> 00:02:02,686
Szklaną stłuczkę w hucie podgrzewa się

38
00:02:02,786 --> 00:02:04,671
i przerabia na nowe tafle.

39
00:02:07,738 --> 00:02:10,700
Przemianami fizycznymi nazywa się procesy

40
00:02:10,800 --> 00:02:12,316
w których zmienia się 

41
00:02:12,416 --> 00:02:14,937
przynajmniej jedna cecha substancji

42
00:02:15,037 --> 00:02:19,008
ale natura tej substancji zostaje niezmieniona.

43
00:02:19,158 --> 00:02:22,629
Przykładowo, jeśli zrobię kulę z kartki papieru

44
00:02:22,729 --> 00:02:25,151
nadal mam do czynienia z papierem

45
00:02:25,251 --> 00:02:27,712
tylko tym razem pogniecionym.

46
00:02:28,029 --> 00:02:31,116
Papier zmienił swój wygląd, formę, 

47
00:02:31,216 --> 00:02:33,855
ale nie zmienił swojej natury.

48
00:02:34,264 --> 00:02:35,939
Mogę go rozprostować 

49
00:02:36,039 --> 00:02:38,207
i dalej na nim coś napisać.

50
00:02:39,578 --> 00:02:42,274
W przeciwieństwie do przemiany fizycznej 

51
00:02:42,374 --> 00:02:45,073
w reakcji chemicznej powstaje jedna 

52
00:02:45,173 --> 00:02:47,422
lub więcej nowych substancji.

53
00:02:47,949 --> 00:02:51,314
Przykładem reakcji chemicznej może być

54
00:02:51,414 --> 00:02:54,779
rdzewienie kłódki lub spalenie drewna.

55
00:02:55,537 --> 00:02:57,487
W każdej z tych reakcji

56
00:02:57,587 --> 00:02:59,711
powstają nowe substancje.

57
00:02:59,903 --> 00:03:02,697
Żelazo w reakcji z tlenem i wodą 

58
00:03:02,797 --> 00:03:06,367
tworzy nowy związek, zwany potocznie rdzą

59
00:03:06,624 --> 00:03:10,720
ma ona inne właściwości niż metaliczne żelazo.

60
00:03:11,375 --> 00:03:14,915
W wyniku spalania drewna powstaje popiół

61
00:03:15,015 --> 00:03:17,759
który właściwościami już wcale nie przypomina

62
00:03:17,859 --> 00:03:19,423
drewna, z którego powstał.

63
00:03:22,408 --> 00:03:25,881
Spróbujmy określić, co jest przemianą fizyczną

64
00:03:25,981 --> 00:03:27,615
a co reakcją chemiczną

65
00:03:27,872 --> 00:03:30,432
na przykładzie doświadczenia z cukrem.

66
00:03:30,581 --> 00:03:33,760
Kostkę cukru rozkrusz na drobny pył.

67
00:03:34,069 --> 00:03:36,368
Możesz posłużyć się moździerzem.

68
00:03:36,468 --> 00:03:39,136
Jaka właściwość cukru ulegnie zmianie?

69
00:03:42,423 --> 00:03:44,732
Cukier zmienił swój wygląd 

70
00:03:44,832 --> 00:03:47,839
ale zachował pozostałe właściwości.

71
00:03:47,939 --> 00:03:50,897
A teraz wsyp otrzymany cukier w proszku 

72
00:03:50,997 --> 00:03:55,263
na patelnię i podgrzej. Co obserwujesz?

73
00:03:55,445 --> 00:03:58,080
Na efekty musisz chwilę poczekać.

74
00:04:01,912 --> 00:04:04,992
Z białego proszku nic nie pozostało.

75
00:04:05,092 --> 00:04:08,458
Na patelni pojawiła się za to brązowa maź 

76
00:04:08,558 --> 00:04:10,284
zwana karmelem.

77
00:04:10,508 --> 00:04:13,465
To nowa substancja, inna niż cukier.

78
00:04:13,565 --> 00:04:16,916
Nadal jest słodka - możesz jej spróbować, 

79
00:04:17,016 --> 00:04:19,947
gdy ostygnie - ale zmienił się jej zapach 

80
00:04:20,047 --> 00:04:23,151
czyli właściwość chemiczna, oraz kolor

81
00:04:23,251 --> 00:04:25,468
czyli właściwość fizyczna.

82
00:04:25,665 --> 00:04:27,615
Zaproponuj doświadczenie 

83
00:04:27,715 --> 00:04:29,699
ilustrujące przemianę fizyczną.

84
00:04:29,799 --> 00:04:32,381
Napisz nam o nim w komentarzu pod filmem.

85
00:04:35,673 --> 00:04:37,759
Pora na zadanie dla Ciebie.

86
00:04:37,859 --> 00:04:39,574
Zastanów się samodzielnie 

87
00:04:39,674 --> 00:04:41,219
czy przedstawione zjawisko 

88
00:04:41,319 --> 00:04:43,062
dotyczy przemiany fizycznej

89
00:04:43,162 --> 00:04:44,871
czy reakcji chemicznej?

90
00:04:48,144 --> 00:04:51,583
Walcowanie metalu to zjawisko fizyczne.

91
00:04:51,692 --> 00:04:54,399
Metal zmienił tylko swój kształt.

92
00:04:56,782 --> 00:04:59,775
Spalanie parafiny to reakcja chemiczna.

93
00:05:02,957 --> 00:05:06,040
Psucie się owoców to reakcja chemiczna.

94
00:05:06,144 --> 00:05:08,271
Pod wpływem działania bakterii 

95
00:05:08,371 --> 00:05:10,526
cukier zmienia się w ocet.

96
00:05:14,111 --> 00:05:17,695
Rozpuszczanie cukru to przemiana fizyczna.

97
00:05:19,872 --> 00:05:23,489
Parowanie wody to przemiana fizyczna.

98
00:05:23,589 --> 00:05:26,655
Woda zmienia jedynie swój stan skupienia.

99
00:05:27,029 --> 00:05:28,703
I jak ci poszło?

100
00:05:28,803 --> 00:05:31,285
Mam nadzieję, że wszystkie zjawiska 

101
00:05:31,385 --> 00:05:34,078
udało ci się zakwalifikować prawidłowo.

102
00:05:37,527 --> 00:05:39,948
Przemiana fizyczna to zjawisko, 

103
00:05:40,048 --> 00:05:42,959
w którym zmienia się co najmniej jedna 

104
00:05:43,059 --> 00:05:45,430
właściwość fizyczna substancji, 

105
00:05:45,530 --> 00:05:48,414
ale jej natura pozostaje niezmieniona.

106
00:05:49,765 --> 00:05:52,852
Reakcja chemiczna to zjawisko tworzenia się 

107
00:05:52,952 --> 00:05:55,326
substancji o nowych właściwościach

108
00:05:55,458 --> 00:05:58,042
często nie przypominających właściwości 

109
00:05:58,142 --> 00:06:00,702
substancji, z których powstały.

110
00:06:02,046 --> 00:06:05,383
Jeśli spodobała ci się taka forma nauki, pomyśl

111
00:06:05,483 --> 00:06:08,638
komu jeszcze nasze lekcje mogłyby się przydać.

112
00:06:08,738 --> 00:06:12,666
Zaproś znajomych na pistacja.tv