1
00:00:00,256 --> 00:00:03,542
Zardzewiałe rury mogą skutecznie zniechęcić

2
00:00:03,642 --> 00:00:05,298
do picia wody z kranu.

3
00:00:05,477 --> 00:00:07,765
Tradycyjne ich czyszczenie wymaga

4
00:00:07,865 --> 00:00:09,727
 bardzo dużych ilości wody.

5
00:00:09,984 --> 00:00:13,179
Okazuje się że o wiele efektywniej jest

6
00:00:13,279 --> 00:00:16,225
wykorzystać skruszoną, lodową papkę.

7
00:00:16,384 --> 00:00:18,658
Można ją tłoczyć pod ciśnieniem

8
00:00:18,758 --> 00:00:22,031
na duże odległości, a po jej przejściu, z rur

9
00:00:22,131 --> 00:00:25,479
znika nie tylko rdza, ale też osady z bakterii

10
00:00:25,579 --> 00:00:27,827
 glonów i grzybów.

11
00:00:37,888 --> 00:00:40,860
Pewnie nieraz widzieliście brązowy osad

12
00:00:40,960 --> 00:00:44,476
który pokrywa starą kłódkę albo ogrodzenie.

13
00:00:44,653 --> 00:00:45,946
To rdza.

14
00:00:46,161 --> 00:00:49,899
Rdza to krucha, niejednolita, czerwonobrunatna

15
00:00:49,999 --> 00:00:53,247
mieszanina tlenków i wodorotlenków żelaza.

16
00:00:53,760 --> 00:00:57,584
Jej głównym składnikiem jest tlenek żelaza 3.

17
00:00:57,684 --> 00:01:00,547
Skąd się bierze i czy można skutecznie

18
00:01:00,647 --> 00:01:02,207
zapobiegać rdzewieniu

19
00:01:02,308 --> 00:01:04,654
dowiecie się z tego filmu.

20
00:01:07,893 --> 00:01:10,290
Rdzewienie to przykład korozji

21
00:01:10,400 --> 00:01:13,107
czyli procesu chemicznego, który uszkadza

22
00:01:13,207 --> 00:01:15,308
powierzchnię różnych materiałów.

23
00:01:15,520 --> 00:01:18,848
Zjawisko korozji może dotyczyć nie tylko metalu

24
00:01:19,036 --> 00:01:22,425
także ceramiki, plastiku, betonu...

25
00:01:22,688 --> 00:01:26,268
Nazwa rdzewienie jest jednak zarezerwowana

26
00:01:26,368 --> 00:01:28,997
tylko dla żelaza i jego stopów.

27
00:01:29,158 --> 00:01:31,896
Żeby odpowiedzieć na pierwszą część pytania 

28
00:01:31,996 --> 00:01:33,660
przeprowadzimy doświadczenie.

29
00:01:33,952 --> 00:01:35,388
Bierzemy 5 probówek.

30
00:01:35,488 --> 00:01:37,420
Do każdej wkładamy po jednym

31
00:01:37,520 --> 00:01:39,120
 żelaznym gwoździu.

32
00:01:40,608 --> 00:01:42,656
Do pierwszej wlewamy olej.

33
00:01:43,624 --> 00:01:46,689
Do drugiej wlewamy wodę, a na powierzchnię

34
00:01:46,789 --> 00:01:48,445
 wlewamy warstewkę oleju.

35
00:01:48,690 --> 00:01:51,578
Do trzeciej dodajemy środek pochłaniający

36
00:01:51,678 --> 00:01:54,279
wilgoć, na przykład żel krzemionkowy.

37
00:01:55,968 --> 00:01:58,222
Do czwartej wlewamy wodę.

38
00:01:58,528 --> 00:02:00,910
Do ostatniej wlewamy wodny roztwór 

39
00:02:01,010 --> 00:02:03,392
soli kuchennej, czyli chlorku sodu.

40
00:02:04,160 --> 00:02:06,328
Wszystkie probówki zostawiamy 

41
00:02:06,428 --> 00:02:07,644
na około 5 dni.

42
00:02:07,744 --> 00:02:10,372
Po tym czasie sprawdzamy, co się stało

43
00:02:10,472 --> 00:02:12,607
z włożonymi do nich gwoździami.

44
00:02:13,699 --> 00:02:17,003
W pierwszej, w której gwóźdź był bez dostępu

45
00:02:17,103 --> 00:02:20,178
tlenu ani wilgoci, rdza się nie pojawiła.

46
00:02:20,800 --> 00:02:23,872
Podobnie w drugiej i w trzeciej probówce.

47
00:02:23,972 --> 00:02:25,254
Dlaczego?

48
00:02:25,664 --> 00:02:28,302
W drugiej olej na powierzchni wody

49
00:02:28,402 --> 00:02:31,040
zabezpieczał przed dostępem tlenu.

50
00:02:31,296 --> 00:02:33,986
A w trzeciej mieliśmy dostęp tlenu

51
00:02:34,086 --> 00:02:35,647
obecnego w powietrzu

52
00:02:35,904 --> 00:02:39,060
Natomiast nie było wilgoci, bo pochłaniał ją

53
00:02:39,160 --> 00:02:40,421
 żel krzemionkowy.

54
00:02:41,024 --> 00:02:43,866
Rdza na żelaznych gwoździach pojawiła się

55
00:02:43,966 --> 00:02:46,526
za to w czwartej i w piątej probówce.

56
00:02:46,656 --> 00:02:49,964
Przy tym w piątej jest jej zdecydowanie więcej.

57
00:02:50,301 --> 00:02:53,153
W probówce numer 4 mieliśmy dostęp 

58
00:02:53,253 --> 00:02:55,359
zarówno tlenu, jak i wody.

59
00:02:55,760 --> 00:02:57,342
A w piątej?

60
00:02:58,688 --> 00:03:02,016
Tam oprócz wody i tlenu mieliśmy jeszcze sól

61
00:03:02,155 --> 00:03:04,758
która przyspiesza pojawianie się rdzy.

62
00:03:05,254 --> 00:03:07,033
Jaki z tego wniosek?

63
00:03:08,160 --> 00:03:10,720
Rdza powstaje na powierzchni żelaza

64
00:03:10,976 --> 00:03:14,304
pod wpływem działania wody lub wilgoci

65
00:03:14,560 --> 00:03:16,096
i tlenu z powietrza.

66
00:03:16,490 --> 00:03:19,739
Obecność soli przyspiesza ten proces.

67
00:03:20,722 --> 00:03:23,915
Napiszmy teraz reakcję powstawania rdzy.

68
00:03:24,102 --> 00:03:26,786
Pierwszym etapem jest reakcja żelaza

69
00:03:26,886 --> 00:03:28,127
 z wodą i tlenem.

70
00:03:28,887 --> 00:03:31,528
W kolejnych reakcjach powstaje mieszanina 

71
00:03:31,628 --> 00:03:34,618
wodorotlenków, uwodnionych tlenków 

72
00:03:34,718 --> 00:03:36,825
i węglanów tego metalu

73
00:03:36,925 --> 00:03:39,134
czyli brunatnoczerwona rdza.

74
00:03:41,952 --> 00:03:44,787
Najprostszą metodą zapobiegania korozji 

75
00:03:44,887 --> 00:03:48,033
jest stworzenie na powierzchni metalu bariery

76
00:03:48,133 --> 00:03:49,597
dla wody i powietrza.

77
00:03:49,936 --> 00:03:52,704
W przypadku metali może to być smar

78
00:03:52,804 --> 00:03:54,449
farba, czy teflon.

79
00:03:54,608 --> 00:03:58,484
Smar, także ten teflonowy, chroni przed korozją

80
00:03:58,584 --> 00:04:00,956
na przykład łańcuch rowerowy.

81
00:04:01,715 --> 00:04:04,224
Można też pokryć żelazo metalem

82
00:04:04,328 --> 00:04:06,285
który będzie wolniej korodował.

83
00:04:06,385 --> 00:04:08,831
Stworzy powłokę ekranującą.

84
00:04:09,159 --> 00:04:12,109
Proces ten nazywa się galwanizacją.

85
00:04:12,416 --> 00:04:14,817
Żelazne puszki konserw pokrywa się

86
00:04:14,917 --> 00:04:17,173
od wewnątrz na przykład cynkiem.

87
00:04:17,536 --> 00:04:19,646
Można w nich wtedy długo przechowywać

88
00:04:19,746 --> 00:04:21,987
nawet kwaśne ciecze, na przykład 

89
00:04:22,087 --> 00:04:24,824
zupę pomidorową i nic się nie dzieje 

90
00:04:24,924 --> 00:04:27,717
ani z puszką, ani z jej zawartością.

91
00:04:28,317 --> 00:04:31,182
Ale można też postąpić odwrotnie.

92
00:04:31,282 --> 00:04:34,278
Zamiast wzmacniać barierę przed korozją

93
00:04:34,378 --> 00:04:37,871
można zrobić taką, która będzie ulegać korozji

94
00:04:37,971 --> 00:04:39,561
wcześniej niż żelazo.

95
00:04:39,807 --> 00:04:42,980
Tak chroni się na przykład stalowe rurociągi

96
00:04:43,080 --> 00:04:45,594
dokładając do nich magnezowe panele

97
00:04:45,695 --> 00:04:49,419
które są dla rdzy tym, czym rzucanie kanapki

98
00:04:49,519 --> 00:04:52,042
psu, żeby nie zjadł nam butów.

99
00:04:52,863 --> 00:04:55,827
Wnętrza stalowych rur w instalacji grzewczej

100
00:04:55,927 --> 00:04:57,980
chroni się jeszcze inaczej.

101
00:04:58,239 --> 00:05:00,799
Dodając do wody związki chemiczne

102
00:05:00,899 --> 00:05:03,642
które zmniejszają agresywność środowiska

103
00:05:03,742 --> 00:05:05,406
w którym znajduje się rura

104
00:05:05,663 --> 00:05:08,242
czyli w tym przypadku właśnie wody.

105
00:05:08,735 --> 00:05:11,114
Okazuje się, że przed korozją

106
00:05:11,214 --> 00:05:13,342
może też chronić ona sama.

107
00:05:13,599 --> 00:05:16,415
Niektóre metale w nieprzyjaznym środowisku

108
00:05:16,519 --> 00:05:19,257
tworzą na powierzchni szczelną warstwę

109
00:05:19,357 --> 00:05:20,994
związków danego metalu.

110
00:05:21,360 --> 00:05:23,997
Warstwa ta odgradza wnętrze metalu

111
00:05:24,097 --> 00:05:27,445
od środowiska i reakcja dalej nie zachodzi.

112
00:05:27,935 --> 00:05:30,667
Takie zjawisko nazywamy pasywacją.

113
00:05:31,007 --> 00:05:32,791
Przykładem może być miedź 

114
00:05:32,891 --> 00:05:35,170
którą pokrywa się dachy budynków.

115
00:05:35,359 --> 00:05:38,089
Pasywację można tu obserwować w postaci 

116
00:05:38,189 --> 00:05:40,432
zielonkawej warstwy jej związków.

117
00:05:40,735 --> 00:05:43,295
Ma ona nawet swoją specjalną nazwę:

118
00:05:43,411 --> 00:05:46,342
patyna, śniedź lub grynszpan.

119
00:05:50,207 --> 00:05:53,160
Korozja to proces chemiczny, który uszkadza 

120
00:05:53,260 --> 00:05:55,326
powierzchnie różnych materiałów

121
00:05:55,471 --> 00:05:57,673
na przykład metalu, ceramiki

122
00:05:57,773 --> 00:05:59,412
 plastiku czy betonu.

123
00:05:59,769 --> 00:06:01,551
Rdzewienie to przykład korozji

124
00:06:01,651 --> 00:06:03,006
 na powierzchni żelaza.

125
00:06:03,519 --> 00:06:06,335
Wynikiem jest czerwonobrunatna rdza

126
00:06:06,464 --> 00:06:08,492
będąca mieszaniną tlenków

127
00:06:08,592 --> 00:06:10,536
 i wodorotlenków żelaza.

128
00:06:10,958 --> 00:06:14,816
Korozja zachodzi pod wpływem tlenu i wilgoci.

129
00:06:15,551 --> 00:06:18,486
Metody zapobiegania korozji to na przykład:

130
00:06:18,586 --> 00:06:22,363
pokrycie powierzchni smarem, farbą, teflonem,

131
00:06:22,463 --> 00:06:25,153
metalem, który będzie korodował wolniej 

132
00:06:25,265 --> 00:06:28,427
(to galwanizacja) albo szybciej,

133
00:06:28,527 --> 00:06:31,038
czy wreszcie celowe utlenianie 

134
00:06:31,138 --> 00:06:34,120
powierzchni metalu, czyli pasywacja.

135
00:06:35,284 --> 00:06:38,156
Zanim podbierzesz tacie gwoździe z warsztatu

136
00:06:38,256 --> 00:06:40,995
nie zapomnij zasubskrybować naszego kanału

137
00:06:41,220 --> 00:06:44,132
i... do usłyszenia w innej lekcji!