1
00:00:01,024 --> 00:00:03,328
W przeciwieństwie do tlenku węgla(II)

2
00:00:03,584 --> 00:00:07,168
tlenek węgla(IV) uznawany jest za gaz nieszkodliwy.

3
00:00:07,854 --> 00:00:09,820
W normalnych warunkach tak jest.

4
00:00:10,240 --> 00:00:13,824
Ale czy wiesz, że gdy zawartość tlenu w powietrzu

5
00:00:13,924 --> 00:00:16,388
spada poniżej 17%

6
00:00:16,488 --> 00:00:19,168
staje się dla ludzi i zwierząt toksyczny

7
00:00:19,268 --> 00:00:21,122
już w stężeniu 4%?

8
00:00:22,016 --> 00:00:24,497
Dowiedziono, że człowiek zamknięty

9
00:00:24,597 --> 00:00:26,524
w zupełnie szczelnym pomieszczeniu

10
00:00:26,624 --> 00:00:29,440
umrze z powodu zatrucia ditlenkiem węgla

11
00:00:29,696 --> 00:00:31,488
zanim zabraknie mu tlenu.

12
00:00:32,768 --> 00:00:36,163
Rosnące stężenie tego tlenku w zaadoptowanym

13
00:00:36,263 --> 00:00:39,068
na kapsułę ratunkową module księżycowym

14
00:00:39,168 --> 00:00:41,516
o mało nie skończyło się tragicznie

15
00:00:41,616 --> 00:00:44,964
dla astronautów z misji Apollo 13.

16
00:00:56,320 --> 00:00:59,648
Tlenek węgla(IV) jest bezbarwnym gazem

17
00:00:59,904 --> 00:01:02,720
około półtora raza cięższym niż powietrze.

18
00:01:03,488 --> 00:01:04,778
W temperaturze poniżej

19
00:01:04,878 --> 00:01:08,507
minus 78,5 stopnia Celsjusza

20
00:01:08,608 --> 00:01:11,936
jest ciałem stałym zwanym suchym lodem.

21
00:01:12,448 --> 00:01:14,752
Chętnie używa się go jako chłodziwa

22
00:01:15,008 --> 00:01:17,813
gdyż przy wzroście temperatury nie topnieje

23
00:01:17,913 --> 00:01:21,308
lecz bezpośrednio sublimuje do postaci gazowej

24
00:01:21,408 --> 00:01:23,968
co eliminuje konieczność sprzątania.

25
00:01:24,992 --> 00:01:28,064
Nie pali się ani nie podtrzymuje spalania

26
00:01:28,320 --> 00:01:31,093
dlatego jest wykorzystywany między innymi

27
00:01:31,193 --> 00:01:34,620
w tak zwanych śniegowych gaśnicach przeciwpożarowych

28
00:01:34,720 --> 00:01:36,768
oraz instalacjach gaśniczych

29
00:01:37,024 --> 00:01:40,864
a także w spawalnictwie jako czynnik zabezpieczający.

30
00:01:42,144 --> 00:01:45,490
Jako gaz obojętny wykorzystuje się go chętnie

31
00:01:45,590 --> 00:01:49,056
w przechowalniach i dojrzewalniach owoców i warzyw

32
00:01:49,312 --> 00:01:51,548
a także w przemyśle spożywczym

33
00:01:51,648 --> 00:01:55,760
jako dodatek do żywności o symbolu E290.

34
00:01:56,736 --> 00:01:59,296
Tlenek węgla(IV) jest też w nabojach.

35
00:01:59,808 --> 00:02:03,136
Nadaje pęd pociskom broni pneumatycznej

36
00:02:03,648 --> 00:02:05,787
ale służy też do sporządzania

37
00:02:05,887 --> 00:02:07,669
wody gazowanej w syfonach.

38
00:02:09,024 --> 00:02:11,001
Rośliny wykorzystują ten gaz

39
00:02:11,101 --> 00:02:14,527
w procesie fotosyntezy przerabiając go na cukry.

40
00:02:17,984 --> 00:02:21,568
Tlenek węgla(IV) jest jednym z gazów cieplarnianych.

41
00:02:22,080 --> 00:02:25,587
Podobnie jak para wodna zapobiega ucieczce ciepła

42
00:02:25,687 --> 00:02:27,612
które Ziemia otrzymuje ze Słońca

43
00:02:27,712 --> 00:02:28,992
z powrotem w kosmos.

44
00:02:29,760 --> 00:02:33,222
Dodatkowo dzięki temu, że gaz ten ociepla atmosferę

45
00:02:33,322 --> 00:02:36,512
przyczynia się do zwiększenia parowania oceanów

46
00:02:36,815 --> 00:02:38,208
a co za tym idzie

47
00:02:38,464 --> 00:02:40,512
ilości pary wodnej w powietrzu.

48
00:02:41,280 --> 00:02:43,601
Można więc powiedzieć, że przyczynia się

49
00:02:43,701 --> 00:02:46,066
do efektu cieplarnianego w dwójnasób.

50
00:02:49,728 --> 00:02:52,032
Jak otrzymać tlenek węgla(IV)?

51
00:02:53,568 --> 00:02:56,384
Potrzebujemy sody oczyszczonej i octu.

52
00:02:56,896 --> 00:02:59,273
Dla ciekawszego efektu przyda nam się też

53
00:02:59,373 --> 00:03:01,798
kilka świeczek, na przykład tealightów.

54
00:03:02,272 --> 00:03:04,320
Po wlaniu do naczynia octu

55
00:03:06,624 --> 00:03:09,696
a następnie wsypaniu sody oczyszczonej

56
00:03:09,952 --> 00:03:12,000
obserwujemy silne pienienie

57
00:03:12,256 --> 00:03:13,792
czyli wydzielanie się gazu.

58
00:03:14,048 --> 00:03:16,352
Jest to właśnie dwutlenek węgla.

59
00:03:16,608 --> 00:03:19,168
Ponieważ jest on cięższy od powietrza

60
00:03:19,424 --> 00:03:23,008
możemy tak jakby wylać go na palące się świeczki

61
00:03:23,264 --> 00:03:25,056
które natychmiast gasną.

62
00:03:28,640 --> 00:03:32,224
My też jesteśmy producentami tlenku węgla(IV).

63
00:03:32,480 --> 00:03:35,040
Wydychamy go z każdym oddechem.

64
00:03:35,388 --> 00:03:39,454
Jest on produktem reakcji spalania, czyli utleniania

65
00:03:39,554 --> 00:03:41,567
które zachodzi w naszych komórkach.

66
00:03:42,464 --> 00:03:44,917
Gaz ten można wykryć doświadczalnie

67
00:03:45,017 --> 00:03:46,848
wykorzystując wodę wapienną

68
00:03:46,948 --> 00:03:49,759
czyli wodny roztwór wodorotlenku wapnia.

69
00:03:50,144 --> 00:03:53,123
W obecności tlenku węgla(IV) przejrzysta

70
00:03:53,223 --> 00:03:55,503
normalnie woda wapienna zmętnieje.

71
00:03:56,288 --> 00:03:58,592
Reakcja przebiega zgodnie z równaniem

72
00:03:58,848 --> 00:04:00,896
Ca(OH)2

73
00:04:01,152 --> 00:04:02,176
plus CO2

74
00:04:02,432 --> 00:04:05,504
powstaje CaCO3 plus H2O.

75
00:04:06,016 --> 00:04:08,492
Strzałka w dół w równaniu oznacza

76
00:04:08,592 --> 00:04:10,422
tworzenie się osadu węglanu wapnia.

77
00:04:10,859 --> 00:04:14,255
To on jest odpowiedzialny za to, że woda wapienna

78
00:04:14,355 --> 00:04:16,768
z przezroczystej staje się mlecznobiała.

79
00:04:17,536 --> 00:04:21,631
Tlenek węgla(IV) można otrzymać także bez chuchania.

80
00:04:21,979 --> 00:04:25,111
Na przykład w wyniku rozkładu węglanu wapnia

81
00:04:25,211 --> 00:04:27,648
pod wpływem prażenia, jak w reakcji

82
00:04:27,748 --> 00:04:32,383
CaCO3 rozskłada się na CaO i CO2

83
00:04:33,151 --> 00:04:35,384
lub w reakcji z kwasem solnym

84
00:04:35,484 --> 00:04:39,450
w której węglan wapnia zmienia się w chlorek wapnia

85
00:04:39,551 --> 00:04:41,948
a pozostałe produkty reakcji to woda

86
00:04:42,048 --> 00:04:44,335
i gazowy ditlenek węgla

87
00:04:44,435 --> 00:04:46,375
który ulatnia się do atmosfery

88
00:04:46,476 --> 00:04:49,279
co pokazuje strzałka skierowana ku górze.

89
00:04:50,303 --> 00:04:53,067
Tlenek węgla(IV) można otrzymać również

90
00:04:53,167 --> 00:04:56,066
w wyniku całkowitego spalania węgla w tlenie

91
00:04:56,406 --> 00:04:59,519
C plus O2 powstaje CO2.

92
00:05:02,847 --> 00:05:06,687
Tlenek węgla(IV) to bezbarwny, bezwonny gaz

93
00:05:06,943 --> 00:05:10,527
cięższy od powietrza i słabo rozpuszczalny w wodzie.

94
00:05:11,295 --> 00:05:14,367
Nie pali się i nie podtrzymuje palenia.

95
00:05:14,623 --> 00:05:17,183
Powoduje zmętnienie wody wapiennej.

96
00:05:18,207 --> 00:05:21,182
Jest niezbędny dla istnienia życia na Ziemi

97
00:05:21,282 --> 00:05:23,522
ale jego nadmiar przyczynia się

98
00:05:23,622 --> 00:05:25,631
do niekorzystnych zmian klimatu.

99
00:05:27,935 --> 00:05:30,457
Podejrzewam, że właśnie się zastanawiasz

100
00:05:30,557 --> 00:05:33,115
w której szafce kuchennej mama trzyma ocet.

101
00:05:33,823 --> 00:05:35,737
Po więcej fajnych doświadczeń

102
00:05:35,837 --> 00:05:38,359
zapraszam cię na pistacja.tv.

103
00:05:40,018 --> 00:05:42,067
Napisy: Blanka Stach