1
00:00:00,018 --> 00:00:04,953
Atmosfera Ziemi nie zawsze była taka, jak dziś.

2
00:00:05,053 --> 00:00:08,170
Na początku otaczała nas chmura wodoru

3
00:00:08,270 --> 00:00:10,365
pewnie z domieszką pary wodnej

4
00:00:10,465 --> 00:00:12,134
 metanu i amoniaku.

5
00:00:12,234 --> 00:00:15,367
Wybuchy wulkanów i deszcz asteroid 

6
00:00:15,467 --> 00:00:18,405
zmieniły ją w złożoną głównie z azotu

7
00:00:18,505 --> 00:00:21,530
dwutlenku węgla i gazów szlachetnych.

8
00:00:21,760 --> 00:00:23,944
Tlen pojawił się w niej dopiero 

9
00:00:24,044 --> 00:00:26,367
jakieś dwa i pół miliarda lat temu

10
00:00:26,624 --> 00:00:30,214
za sprawą fotosyntezujących cyjanobakterii

11
00:00:30,314 --> 00:00:33,247
czyli sinic, a akceptowalny poziom 

12
00:00:33,347 --> 00:00:35,760
powyżej 15% osiągnął dopiero 

13
00:00:35,860 --> 00:00:37,630
pod koniec prekambru.

14
00:00:37,730 --> 00:00:41,472
Oznacza to, że atmosfera podobna do naszej

15
00:00:41,728 --> 00:00:45,494
pojawiła się dopiero jakieś pół miliarda lat temu.

16
00:00:45,632 --> 00:00:48,231
Tlenu bywało w niej od tego czasu 

17
00:00:48,331 --> 00:00:51,164
zarówno mniej, jak i więcej niż dziś.

18
00:00:51,285 --> 00:00:54,225
W szczytowym okresie tlenowym

19
00:00:54,325 --> 00:00:57,263
około 280 milionów lat temu

20
00:00:57,363 --> 00:01:01,519
jego zawartość przekraczała nawet 30%.

21
00:01:01,952 --> 00:01:04,964
Zdaniem paleontologów więcej tlenu

22
00:01:05,064 --> 00:01:07,282
to szybsza ewolucja.

23
00:01:19,834 --> 00:01:20,854
Kiedy nadmuchujesz balonik, piłkę 

24
00:01:20,954 --> 00:01:24,094
albo materac, wypełniasz je powietrzem.

25
00:01:24,194 --> 00:01:27,550
Ale powietrzem, to znaczy czym dokładnie?

26
00:01:28,320 --> 00:01:31,473
Dzisiejszy uczeń bez trudu odpowie, że

27
00:01:31,573 --> 00:01:35,231
mieszaniną azotu, tlenu i paru innych gazów.

28
00:01:35,744 --> 00:01:37,757
Niektórzy potrafią nawet podać 

29
00:01:37,857 --> 00:01:39,071
dokładne proporcje.

30
00:01:39,840 --> 00:01:43,004
Kiedyś fakt, że powietrze nie jest jednorodną

31
00:01:43,104 --> 00:01:46,277
substancją, wcale nie był taki oczywisty.

32
00:01:46,496 --> 00:01:52,021
Dopiero w 1774 roku Antoine Lavoisier

33
00:01:52,298 --> 00:01:54,092
przeprowadził pierwszą analizę składu 

34
00:01:54,192 --> 00:01:58,526
powietrza, wydzielając z niego tlen i azot.

35
00:01:59,040 --> 00:02:01,424
Pójdziemy dzisiaj tropem jego badań 

36
00:02:01,524 --> 00:02:04,128
i zrobimy doświadczenie, które powie nam

37
00:02:04,228 --> 00:02:06,206
co nieco o składzie powietrza.

38
00:02:06,976 --> 00:02:09,674
Potrzebujemy zlewki z wodą, świeczki

39
00:02:09,774 --> 00:02:11,327
i cylindra miarowego.

40
00:02:11,840 --> 00:02:14,628
Świeczkę wkładamy do zlewki z wodą

41
00:02:14,728 --> 00:02:15,958
 i zapalamy.

42
00:02:16,207 --> 00:02:18,480
Przykrywamy miarowym cylindrem

43
00:02:18,580 --> 00:02:20,543
i obserwujemy, co się dzieje.

44
00:02:21,056 --> 00:02:23,804
Woda ze zlewki powolutku zaczyna podchodzić

45
00:02:23,904 --> 00:02:25,243
w górę cylindra.

46
00:02:25,408 --> 00:02:28,029
Gdy wypełni mniej więcej jedną piątą

47
00:02:28,129 --> 00:02:30,527
jego objętości - świeczka gaśnie.

48
00:02:31,552 --> 00:02:34,923
To świadczy o tym, że w cylindrze nie ma już

49
00:02:35,023 --> 00:02:37,695
gazu, który podtrzymywałby palenie.

50
00:02:38,023 --> 00:02:40,986
Wyjściowo zajmuje on właśnie

51
00:02:41,086 --> 00:02:44,264
około 20% objętości powietrza.

52
00:02:44,608 --> 00:02:45,632
Co się wydarzyło?

53
00:02:46,144 --> 00:02:47,930
Świeczka paląc się zużywa 

54
00:02:48,030 --> 00:02:50,239
znajdujący się w cylindrze tlen.

55
00:02:50,752 --> 00:02:53,056
Kiedy tlen się kończy, świeczka gaśnie.

56
00:02:53,255 --> 00:02:56,446
Poziom wody podnosi się, gdyż zajmuje ona 

57
00:02:56,546 --> 00:02:59,304
miejsce, które wcześniej zajmował tlen.

58
00:03:01,904 --> 00:03:05,346
I rzeczywiście, zawartość tlenu w powietrzu 

59
00:03:05,446 --> 00:03:08,173
to około dwudziestu jeden procent.

60
00:03:08,672 --> 00:03:12,592
W pozostałych 79% aż 78% stanowi azot. 

61
00:03:12,692 --> 00:03:17,173
Inne składniki powietrza, jak gazy szlachetne

62
00:03:17,273 --> 00:03:21,347
para wodna, tlenek węgla 4, tlenki azotu 

63
00:03:21,447 --> 00:03:26,589
i siarki, stanowią łącznie tylko 1% jego objętości.

64
00:03:27,360 --> 00:03:30,642
O ile zawartość tlenu i azotu jest zazwyczaj

65
00:03:30,742 --> 00:03:34,361
stała, to pozostałe składniki są zmienne

66
00:03:34,508 --> 00:03:36,712
bo ich zawartość w powietrzu zależy

67
00:03:37,090 --> 00:03:38,517
między innymi od wilgotności 

68
00:03:38,617 --> 00:03:40,157
czy zanieczyszczenia.

69
00:03:40,928 --> 00:03:44,245
Powietrze jest więc mieszaniną gazów.

70
00:03:47,584 --> 00:03:49,562
Wiemy już, czym jest powietrze

71
00:03:49,662 --> 00:03:51,167
i jaki jest jego skład.

72
00:03:51,680 --> 00:03:54,302
Zastanówmy się, jakie z tego składu

73
00:03:54,402 --> 00:03:56,031
 wynikają właściwości.

74
00:03:56,800 --> 00:03:58,430
Powietrza nie widzimy

75
00:03:58,530 --> 00:04:00,640
i nie czujemy jego zapachu.

76
00:04:00,896 --> 00:04:03,090
Właściwie jego obecność odczuwamy

77
00:04:03,190 --> 00:04:05,248
głównie wtedy, gdy wieje wiatr.

78
00:04:05,760 --> 00:04:08,196
Ze względu na obecność tlenu

79
00:04:08,296 --> 00:04:10,111
podtrzymuje spalanie.

80
00:04:10,368 --> 00:04:13,184
Gdy weźmiemy pozornie pustą strzykawkę

81
00:04:13,440 --> 00:04:16,467
zatkamy kciukiem jej wylot i z całych sił

82
00:04:16,567 --> 00:04:19,868
naciśniemy tłoczek, uda nam się go przesunąć

83
00:04:19,968 --> 00:04:23,421
jednak później będzie on stawiał wyraźny opór.

84
00:04:24,191 --> 00:04:27,122
Ten opór świadczy o tym, że powietrze 

85
00:04:27,222 --> 00:04:29,054
ma swoją gęstość i masę.

86
00:04:29,567 --> 00:04:32,552
Łatwo się o tym przekonać pompując balonik

87
00:04:32,652 --> 00:04:35,710
piłkę, materac turystyczny czy koło rowerowe.

88
00:04:36,223 --> 00:04:38,783
Im więcej powietrza wtłoczymy do środka

89
00:04:39,039 --> 00:04:41,788
tym trudniej nam pompować dalej, bo 

90
00:04:41,888 --> 00:04:45,182
we wnętrzu piłki czy koła rośnie ciśnienie

91
00:04:45,439 --> 00:04:49,012
a z nim opór. Ten opór wystarcza, aby piłka

92
00:04:49,112 --> 00:04:52,635
zachowała kształt, na przykład po kopnięciu

93
00:04:52,735 --> 00:04:55,753
a rowerowe koła utrzymały Twój ciężar

94
00:04:55,853 --> 00:04:59,511
chroniąc felgi przed wyginaniem na wybojach.

95
00:05:02,591 --> 00:05:05,151
Powietrze nie przewodzi prądu elektrycznego.

96
00:05:05,663 --> 00:05:08,223
Nie jest też najlepszym przewodnikiem ciepła

97
00:05:09,247 --> 00:05:11,837
dlatego jeśli nie chcemy się poparzyć 

98
00:05:11,937 --> 00:05:14,110
gorącą potrawą, dmuchamy na nią.

99
00:05:14,623 --> 00:05:17,389
Dzięki temu pozbywamy się izolującej warstwy

100
00:05:17,489 --> 00:05:18,719
 gorącego powietrza.

101
00:05:19,743 --> 00:05:22,346
Całkiem nieźle natomiast powietrze radzi sobie

102
00:05:22,446 --> 00:05:23,838
z przenoszeniem dźwięku.

103
00:05:24,607 --> 00:05:27,897
Pewnie zdarzyło ci się oglądać filmy science

104
00:05:27,997 --> 00:05:31,237
fiction z efektownymi i głośnymi eksplozjami

105
00:05:31,337 --> 00:05:33,260
 w przestrzeni kosmicznej.

106
00:05:33,567 --> 00:05:37,001
Musisz wiedzieć, że to tylko fikcja i wyobraźnia

107
00:05:37,101 --> 00:05:39,541
producentów, gdyż w rzeczywistości 

108
00:05:39,641 --> 00:05:41,936
wybuchowi w próżni towarzyszyłaby

109
00:05:42,036 --> 00:05:43,292
 jedynie... cisza.

110
00:05:48,671 --> 00:05:51,231
Dźwięk musi mieć w czym się rozchodzić.

111
00:05:51,487 --> 00:05:53,005
Na ziemi takim ośrodkiem

112
00:05:53,105 --> 00:05:54,558
jest właśnie powietrze.

113
00:05:54,815 --> 00:05:57,360
I choć nie jest to ośrodek najszybszy

114
00:05:57,460 --> 00:06:00,516
bo na przykład w wodzie dźwięki rozchodzą się

115
00:06:00,616 --> 00:06:03,742
szybciej, to dla naszych ludzkich uszu jest to

116
00:06:03,842 --> 00:06:05,054
ośrodek optymalny.

117
00:06:08,383 --> 00:06:10,687
Powietrze jest mieszaniną gazów.

118
00:06:10,943 --> 00:06:17,594
Składa się w 78% z azotu, w 21% z tlenu

119
00:06:17,704 --> 00:06:21,706
a 1% stanowią inne gazy, takie jak argon

120
00:06:21,807 --> 00:06:24,832
tlenek węgla 4 czy para wodna.

121
00:06:27,583 --> 00:06:29,631
To była spora dawka wiedzy.

122
00:06:29,887 --> 00:06:32,703
Czas zażyć trochę świeżego powietrza

123
00:06:33,215 --> 00:06:36,401
a po spacerze może skusisz się

124
00:06:36,501 --> 00:06:39,040
na kolejny ciekawy film?