1
00:00:00,550 --> 00:00:03,077
Czy wiesz, że bez efektu cieplarnianego

2
00:00:03,177 --> 00:00:04,398
na Ziemi nie mogłoby

3
00:00:04,498 --> 00:00:06,562
rozwijać się życie, jakie znamy?

4
00:00:07,067 --> 00:00:10,026
Dzięki pochłanianiu przez gazy w atmosferze

5
00:00:10,126 --> 00:00:12,796
odbita w formie promieniowania podczerwonego

6
00:00:12,896 --> 00:00:15,362
od powierzchni Ziemi energia słoneczna

7
00:00:15,462 --> 00:00:17,440
ogrzewa ziemię i powietrze.

8
00:00:17,920 --> 00:00:21,086
Bez efektu cieplarnianego średnia temperatura

9
00:00:21,186 --> 00:00:23,563
na naszej planecie byłaby przeciętnie

10
00:00:23,663 --> 00:00:27,292
o 33 stopnie Celsjusza niższa niż obecnie

11
00:00:27,392 --> 00:00:31,744
i średnio nie przekraczałaby -18 stopni Celsjusza.

12
00:00:32,256 --> 00:00:35,541
Mało komu byłoby w takich warunkach komfortowo.

13
00:00:46,848 --> 00:00:51,200
Ozon, tlenki azotu, tlenek węgla(IV), metan.

14
00:00:51,456 --> 00:00:54,020
To nazwy związków, które określa się

15
00:00:54,120 --> 00:00:57,247
jako sprawców tak zwanego globalnego ocieplenia.

16
00:00:57,856 --> 00:00:59,954
Dlatego nazywa się je ogólnie

17
00:01:00,054 --> 00:01:01,811
gazami cieplarnianymi.

18
00:01:02,976 --> 00:01:05,809
Obecnie globalne ocieplenie w dużej mierze

19
00:01:05,909 --> 00:01:09,020
zależy właśnie od rosnących stężeń takich gazów

20
00:01:09,120 --> 00:01:13,113
jak tlenek węgla(IV), czyli CO2, i metan.

21
00:01:13,984 --> 00:01:16,827
I tak od początku rewolucji przemysłowej

22
00:01:16,927 --> 00:01:21,152
tlenku węgla(IV) przybyło w atmosferze około 30%

23
00:01:21,664 --> 00:01:23,968
a metanu ponad 100%.

24
00:01:24,736 --> 00:01:27,358
Ale czy wiesz, że największe znaczenie dla

25
00:01:27,458 --> 00:01:30,380
temperatury naszego globu ma zupełnie coś innego?

26
00:01:31,392 --> 00:01:34,535
Główną składową efektu cieplarnianego

27
00:01:34,635 --> 00:01:37,536
jest para wodna i powstające z niej chmury.

28
00:01:40,847 --> 00:01:43,738
Każdy chciałby oddychać czystym powietrzem

29
00:01:43,838 --> 00:01:46,752
ale zwykle są w nim rozmaite zanieczyszczenia

30
00:01:47,008 --> 00:01:50,197
które niekorzystnie wpływają na nasze zdrowie

31
00:01:50,297 --> 00:01:52,070
 i środowisko, w którym żyjemy.

32
00:01:52,652 --> 00:01:55,100
 Ten niekorzystny wpływ sprawia

33
00:01:55,200 --> 00:01:58,016
że rzesze naukowców i ekspertów

34
00:01:58,272 --> 00:02:01,105
głowią się, jak chronić powietrze wokół nas 

35
00:02:01,344 --> 00:02:04,593
przed zanieczyszczeniami i jak pozbywać się

36
00:02:04,693 --> 00:02:06,464
tych, które już do niego trafiły.

37
00:02:07,232 --> 00:02:09,321
Zanieczyszczone powietrze to smog.

38
00:02:10,304 --> 00:02:11,810
Termin „smog” powstał

39
00:02:11,910 --> 00:02:13,959
z połączenia słów angielskich

40
00:02:14,059 --> 00:02:17,047
„smoke” czyli „dym” i „fog” czyli „mgła”.

41
00:02:17,728 --> 00:02:21,056
Innymi słowy jest to mgła z zanieczyszczeniami.

42
00:02:21,824 --> 00:02:24,961
Część zanieczyszczeń powietrza stanowi bezpośrednie

43
00:02:25,061 --> 00:02:27,989
zagrożenie dla zdrowia i dla środowiska.

44
00:02:28,480 --> 00:02:31,310
Składnikami zanieczyszczającymi powietrze

45
00:02:31,410 --> 00:02:33,592
są drobne cząsteczki ciał stałych

46
00:02:33,856 --> 00:02:37,160
takie jak pyły i sadza powstające na przykład

47
00:02:37,260 --> 00:02:40,000
ze ścieranych opon i klocków hamulcowych

48
00:02:40,256 --> 00:02:44,642
oraz gazy takie jak tlenek węgla(II) czyli czad

49
00:02:44,742 --> 00:02:46,404
i tlenek węgla IV

50
00:02:46,656 --> 00:02:48,960
tlenki azotu czy tlenki siarki.

51
00:02:49,728 --> 00:02:51,008
Część z nich

52
00:02:51,264 --> 00:02:54,336
pod wpływem światła, ciepła lub pary wodnej

53
00:02:54,592 --> 00:02:57,691
ulega przemianom w nowe, często bardzo szkodliwe

54
00:02:57,791 --> 00:03:00,870
substancje jak ozon czy węglowodory.

55
00:03:02,016 --> 00:03:05,088
Smog, jaki tworzą tego rodzaju zanieczyszczenia

56
00:03:05,344 --> 00:03:07,648
jest nazwany smogiem fotochemicznym

57
00:03:07,904 --> 00:03:09,440
lub smogiem Los Angeles.

58
00:03:10,720 --> 00:03:13,280
Powoduje on podrażnienia błon śluzowych

59
00:03:13,536 --> 00:03:15,840
trudności z oddychaniem i bóle głowy.

60
00:03:16,352 --> 00:03:18,144
Uszkadza też roślinność.

61
00:03:19,168 --> 00:03:20,192
Skąd się bierze?

62
00:03:20,448 --> 00:03:23,520
Powstaje głównie latem w wysokich temperaturach

63
00:03:23,776 --> 00:03:26,592
i w miejscach intensywnego ruchu samochodowego.

64
00:03:27,360 --> 00:03:29,785
W polskich warunkach generują go jednak także

65
00:03:29,885 --> 00:03:32,892
kiepskiej jakości piece centralnego ogrzewania

66
00:03:32,992 --> 00:03:35,609
zwłaszcza takie, w których można spalić wszystko

67
00:03:35,709 --> 00:03:38,961
co się tylko wrzuci, od papieru i drewna

68
00:03:39,072 --> 00:03:41,084
a na przysłowiowych kaloszach

69
00:03:41,184 --> 00:03:43,744
plastikowych butelkach i śmieciach kończąc.

70
00:03:44,768 --> 00:03:47,840
Smogowi fotochemicznemu można zapobiegać

71
00:03:48,096 --> 00:03:50,829
przez ograniczenie natężenia ruchu drogowego

72
00:03:50,971 --> 00:03:53,472
montowanie katalizatorów w samochodach

73
00:03:53,728 --> 00:03:57,568
czy zmianę paliwa z benzyny czy ropy na gaz LPG.

74
00:03:58,336 --> 00:04:00,683
To jak na razie najefektywniejszy sposób

75
00:04:00,783 --> 00:04:03,039
zapobiegania tego typu zanieczyszczeniom.

76
00:04:03,200 --> 00:04:05,504
Warto też zmienić sposób ogrzewania

77
00:04:06,016 --> 00:04:09,340
wymienić piec na nowszy, zamienić węgiel na gaz

78
00:04:09,440 --> 00:04:12,456
a najlepiej przejść na odnawialne źródła energii.

79
00:04:15,232 --> 00:04:17,536
W wyniku spalania paliw kopalnych

80
00:04:17,791 --> 00:04:20,437
do atmosfery dostają się duże ilości

81
00:04:20,537 --> 00:04:22,655
tlenków siarki i tlenków azotu.

82
00:04:23,301 --> 00:04:26,629
Te zanieczyszczenia reagują z wodą,  tlenem

83
00:04:26,729 --> 00:04:29,978
i innymi substancjami obecnymi w powietrzu

84
00:04:30,079 --> 00:04:33,919
tworząc kwas siarkowy(VI) i kwas azotowy(V).

85
00:04:34,687 --> 00:04:37,310
Te kwasy to główny element tak zwanego

86
00:04:37,410 --> 00:04:41,243
kwaśnego smogu, nazywanego też smogiem londyńskim

87
00:04:41,343 --> 00:04:42,623
i kwaśnych deszczów.

88
00:04:43,647 --> 00:04:45,857
Kwaśne opady powodują zakwaszenie

89
00:04:45,957 --> 00:04:48,108
zbiorników wodnych oraz gleby

90
00:04:48,208 --> 00:04:50,642
niszczą liście i igły drzew.

91
00:04:51,327 --> 00:04:54,483
Pozbawiają rośliny cennych składników odżywczych

92
00:04:54,583 --> 00:04:56,340
wypłukując je lub wiążąc.

93
00:04:56,703 --> 00:05:00,291
Uwalniają też glin z jego związków, a metal ten

94
00:05:00,391 --> 00:05:02,491
spływając do zbiorników wodnych

95
00:05:02,591 --> 00:05:05,663
zatruwa wodę, czyniąc ją niezdatną do życia

96
00:05:05,919 --> 00:05:07,711
dla wielu drobnych organizmów.

97
00:05:08,735 --> 00:05:10,333
Kwaśne deszcze to także wielkie

98
00:05:10,433 --> 00:05:12,065
zagrożenie dla zabytków.

99
00:05:12,319 --> 00:05:14,630
Niszczą budynki zbudowane z wapienia

100
00:05:14,730 --> 00:05:16,173
 i wapienne rzeźby.

101
00:05:17,137 --> 00:05:19,999
Sposoby na zapobieganie kwaśnym deszczom

102
00:05:20,255 --> 00:05:22,303
i wywołującemu je smogowi

103
00:05:22,734 --> 00:05:24,251
są podobne jak w przypadku

104
00:05:24,351 --> 00:05:25,796
smogu fotochemicznego.

105
00:05:26,143 --> 00:05:28,009
To odsiarczanie spalin

106
00:05:28,109 --> 00:05:31,419
i montowanie filtrów na fabrycznych kominach

107
00:05:31,519 --> 00:05:34,335
stosowanie katalizatorów w pojazdach spalinowych

108
00:05:34,591 --> 00:05:37,800
oraz pozyskiwanie energii ze źródeł odnawialnych

109
00:05:37,900 --> 00:05:40,255
na przykład wiatru, słońca czy wody.

110
00:05:43,039 --> 00:05:44,831
W jednym z poprzednich filmów

111
00:05:45,087 --> 00:05:48,047
wspominaliśmy, że zadaniem tlenku węgla(IV)

112
00:05:48,147 --> 00:05:51,487
w atmosferze ziemskiej jest zatrzymywanie ciepła

113
00:05:51,743 --> 00:05:53,535
które Ziemia uzyskuje ze Słońca.

114
00:05:54,303 --> 00:05:57,119
Innymi słowy ten gaz działa jak kołdra

115
00:05:57,375 --> 00:06:00,135
lub lepiej jak szklarnia zabezpieczająca

116
00:06:00,235 --> 00:06:01,898
Ziemię przed wychłodzeniem.

117
00:06:02,495 --> 00:06:05,311
O różnych właściwościach tlenku węgla(IV)

118
00:06:05,567 --> 00:06:08,383
dowiesz się z innego filmu z tej playlisty.

119
00:06:09,663 --> 00:06:13,861
W miarę rozwoju cywilizacji do atmosfery przedostaje się

120
00:06:13,961 --> 00:06:16,319
coraz więcej tlenku węgla(IV)

121
00:06:16,575 --> 00:06:19,647
co sprawia, że Ziemia ogrzewa się coraz szybciej.

122
00:06:20,159 --> 00:06:22,463
Nazywamy to efektem cieplarnianym.

123
00:06:22,975 --> 00:06:25,535
Do wzrostu ilości gazów cieplarnianych

124
00:06:25,791 --> 00:06:28,625
przyczyniają się także naturalne zjawiska

125
00:06:28,725 --> 00:06:30,293
takie jak wybuchy wulkanów.

126
00:06:34,751 --> 00:06:37,311
Zanieczyszczone powietrze nazywamy smogiem.

127
00:06:37,823 --> 00:06:39,785
Smog fotochemiczny powstaje

128
00:06:39,885 --> 00:06:42,508
w wysokiej temperaturze i suchym powietrzu.

129
00:06:42,618 --> 00:06:45,908
Smog kwaśny powstaje w chłodnej porze roku.

130
00:06:46,783 --> 00:06:49,402
Kwaśny smog generuje kwaśne deszcze

131
00:06:49,622 --> 00:06:53,083
które zubożają glebę, niszczą budynki wapienne

132
00:06:53,183 --> 00:06:55,743
i zakwaszają wodę w stawach i jeziorach.

133
00:06:56,847 --> 00:06:59,964
Efekt cieplarniany to skutek gromadzenia się

134
00:07:00,064 --> 00:07:02,844
w atmosferze tak zwanych gazów cieplarnianych

135
00:07:03,167 --> 00:07:05,457
które zatrzymują przy Ziemi ciepło

136
00:07:05,557 --> 00:07:06,874
docierające ze Słońca.

137
00:07:09,567 --> 00:07:12,241
Wiesz już, jak możesz na małą skalę

138
00:07:12,341 --> 00:07:14,539
walczyć z zanieczyszczeniami powietrza.

139
00:07:14,943 --> 00:07:16,617
Po więcej chemicznej wiedzy

140
00:07:16,717 --> 00:07:19,718
zapraszam cię na stronę pistacja.tv.

141
00:07:21,262 --> 00:07:23,615
Napisy: Blanka Stach