1
00:00:01,024 --> 00:00:03,319
Pewnie wiesz, że w akumulatorach 

2
00:00:03,419 --> 00:00:06,069
samochodowych znajduje się elektrolit.

3
00:00:06,400 --> 00:00:08,857
Ale czy wiesz, czym on jest?

4
00:00:09,472 --> 00:00:13,824
To 37% roztwór kwasu siarkowego 6.

5
00:00:14,336 --> 00:00:16,640
Nie jest on jednak w formie cząsteczek

6
00:00:16,896 --> 00:00:19,923
a ulega procesowi dysocjacji na jony.

7
00:00:20,224 --> 00:00:21,905
Dzięki temu akumulator 

8
00:00:22,005 --> 00:00:24,063
może spełniać swoją funkcję.

9
00:00:24,576 --> 00:00:27,153
Czym jest proces dysocjacji kwasów 

10
00:00:27,253 --> 00:00:30,081
i jakie dokładnie cząstki znajdują się 

11
00:00:30,181 --> 00:00:33,209
w akumulatorze, dowiesz się z tej lekcji.

12
00:00:43,008 --> 00:00:46,896
Jeśli znasz nasz film o pH, to wiesz, że istnieje

13
00:00:46,996 --> 00:00:49,919
 chemiczny odpowiednik osi liczbowej.

14
00:00:50,176 --> 00:00:52,256
Jest nim skala pH.

15
00:00:52,736 --> 00:00:55,508
W matematyce mamy liczby dodatnie 

16
00:00:55,608 --> 00:00:58,879
liczby ujemne oraz na środku neutralne 0

17
00:00:58,979 --> 00:01:02,197
którego synonimem w chemii jest pH 

18
00:01:02,297 --> 00:01:06,263
o wartości 7, odpowiadające czystej wodzie.

19
00:01:06,816 --> 00:01:09,930
Kwasy, których właściwości właśnie poznajesz

20
00:01:10,030 --> 00:01:13,215
leżą po jednej ze stron tego chemicznego zera

21
00:01:13,472 --> 00:01:15,776
ponieważ mają odczyn kwasowy.

22
00:01:15,886 --> 00:01:17,358
Dlaczego?

23
00:01:17,824 --> 00:01:20,896
Ponieważ ulegają w wodzie reakcji dysocjacji

24
00:01:21,152 --> 00:01:24,224
czyli rozpadowi na aniony reszty kwasowej

25
00:01:24,480 --> 00:01:26,046
i kationy wodoru.

26
00:01:26,272 --> 00:01:29,604
To właśnie te ostatnie są odpowiedzialne 

27
00:01:29,704 --> 00:01:33,233
za charakterystyczne dla kwasów zabarwienie 

28
00:01:33,333 --> 00:01:36,417
wskaźników i wartość pH mniejszą od 7.

29
00:01:37,536 --> 00:01:38,954
Na początek zobacz 

30
00:01:39,054 --> 00:01:41,631
jak dysocjuje kwas chlorowodorowy.

31
00:01:42,144 --> 00:01:44,705
Składa się on z jednego atomu wodoru

32
00:01:44,805 --> 00:01:46,495
 i jednego atomu chloru.

33
00:01:47,008 --> 00:01:49,758
Pod wpływem wody spolaryzowane wiązanie

34
00:01:49,858 --> 00:01:52,895
między tymi pierwiastkami ulega rozerwaniu.

35
00:01:53,408 --> 00:01:56,080
Chlor jako atom bardziej elektroujemny 

36
00:01:56,180 --> 00:01:58,015
silniej przyciąga elektrony

37
00:01:58,272 --> 00:02:01,194
więc po rozerwaniu ich uwspólniona para 

38
00:02:01,294 --> 00:02:02,878
zostaje właśnie z nim.

39
00:02:03,392 --> 00:02:06,419
W ten sposób wodór zostaje jonem dodatnim

40
00:02:06,519 --> 00:02:07,745
 a chlor ujemnym.

41
00:02:08,029 --> 00:02:10,180
Zapiszmy tę reakcję.

42
00:02:11,328 --> 00:02:12,352
HCl

43
00:02:12,713 --> 00:02:14,400
pod wpływem wody

44
00:02:14,912 --> 00:02:17,984
której cząsteczkę zapisujemy nad strzałką

45
00:02:18,240 --> 00:02:20,559
rozpada się na kation wodoru 

46
00:02:20,659 --> 00:02:22,079
i anion chlorkowy.

47
00:02:22,592 --> 00:02:24,822
Wodór i chlor są w tym związku 

48
00:02:24,922 --> 00:02:27,176
jednowartościowe, dlatego i jony

49
00:02:27,276 --> 00:02:28,991
też są jednowartościowe.

50
00:02:29,091 --> 00:02:32,693
Mają odpowiednio jeden plus i jeden minus.

51
00:02:34,112 --> 00:02:36,044
W podobny sposób dysocjuje

52
00:02:36,144 --> 00:02:37,695
 kwas siarkowodorowy.

53
00:02:38,208 --> 00:02:41,071
Zapisz tę reakcję samodzielnie, a następnie

54
00:02:41,171 --> 00:02:42,815
 porównaj z moim zapisem.

55
00:02:43,072 --> 00:02:46,011
Pamiętaj tylko, że w cząsteczce tego kwasu

56
00:02:46,111 --> 00:02:49,071
mamy dwa atomy wodoru, które po dysocjacji 

57
00:02:49,171 --> 00:02:51,327
odłączą się od reszty kwasowej.

58
00:02:54,215 --> 00:02:55,503
Sprawdźmy.

59
00:02:55,616 --> 00:02:58,757
Po rozpadzie powstają dwa kationy wodoru.

60
00:02:58,944 --> 00:03:01,206
W zapisie reakcji zaznaczamy to 

61
00:03:01,306 --> 00:03:03,568
przenosząc małą dwójkę przed H+.

62
00:03:05,088 --> 00:03:07,648
A jaki ładunek będzie miał jon siarczkowy?

63
00:03:08,672 --> 00:03:11,232
Siarka jest w tym związku dwuwartościowa

64
00:03:11,488 --> 00:03:14,902
dlatego jej ładunek po dysocjacji to 2 minus.

65
00:03:16,096 --> 00:03:18,485
Kwas siarkowodorowy to słaby kwas

66
00:03:18,585 --> 00:03:21,811
co oznacza, że nie wszystkie jego cząsteczki 

67
00:03:21,911 --> 00:03:24,989
rozpadają się pod wpływem wody, a niektóre 

68
00:03:25,089 --> 00:03:26,591
z powrotem się łączą.

69
00:03:27,104 --> 00:03:29,678
Jest to spowodowane mniejszą różnicą 

70
00:03:29,778 --> 00:03:31,167
elektroujemności niż 

71
00:03:31,267 --> 00:03:32,990
w kwasie chlorowodorowym.

72
00:03:33,510 --> 00:03:36,050
W reakcji dysocjacji zapisujemy to

73
00:03:36,150 --> 00:03:38,843
za pomocą strzałek w obu kierunkach.

74
00:03:39,648 --> 00:03:41,952
Upewnijmy się, czy wszystko jest OK.

75
00:03:42,464 --> 00:03:45,024
Mamy tyle samo plusów co minusów

76
00:03:45,280 --> 00:03:47,173
a więc łączny ładunek jonów 

77
00:03:47,273 --> 00:03:49,375
po prawej stronie jest równy 0

78
00:03:49,632 --> 00:03:52,348
tak, jak w wyjściowej cząsteczce kwasu.

79
00:03:52,448 --> 00:03:55,448
To dobra metoda na sprawdzenie, czy reakcja

80
00:03:55,548 --> 00:03:58,335
 dysocjacji została zapisana prawidłowo.

81
00:03:59,872 --> 00:04:01,773
Teraz powiedzmy sobie co nieco 

82
00:04:01,873 --> 00:04:03,711
o dysocjacji kwasów tlenowych.

83
00:04:04,224 --> 00:04:06,418
Zacznijmy od kwasu siarkowego 6 

84
00:04:06,518 --> 00:04:09,343
o którym mówiliśmy już na początku filmu.

85
00:04:10,112 --> 00:04:12,672
Tu również, w wyniku reakcji z wodą

86
00:04:12,772 --> 00:04:15,153
zostają oderwane kationy wodoru

87
00:04:15,488 --> 00:04:18,801
ale pamiętaj, że reszty kwasowe oddzielają się

88
00:04:18,901 --> 00:04:20,606
 od wodorów jako całość.

89
00:04:21,631 --> 00:04:23,935
Zapisując tę reakcję otrzymujemy:

90
00:04:24,703 --> 00:04:26,239
H2SO4

91
00:04:27,263 --> 00:04:28,799
pod wpływem wody

92
00:04:30,591 --> 00:04:33,151
rozpada się na dwa kationy wodoru

93
00:04:33,407 --> 00:04:35,455
o ładunku plus 1 każdy

94
00:04:36,735 --> 00:04:40,575
i jeden anion siarczanowy 6 o ładunku 2 minus.

95
00:04:41,599 --> 00:04:44,361
Dokładne omówienie nazw anionów i kationów

96
00:04:44,461 --> 00:04:45,950
 zrobimy sobie później.

97
00:04:46,463 --> 00:04:48,072
Warto zwrócić uwagę na to

98
00:04:48,172 --> 00:04:50,859
że czwórka przy tlenie jest częścią reszty

99
00:04:50,959 --> 00:04:53,630
kwasowej i nigdzie się stamtąd nie rusza.

100
00:04:54,143 --> 00:04:56,873
We wzorze strukturalnym widzimy, że grupa ta

101
00:04:56,973 --> 00:04:59,261
po dysocjacji pozostaje nienaruszona.

102
00:05:00,031 --> 00:05:02,822
Mamy dwa ładunki dodatnie i dwa ujemne 

103
00:05:02,922 --> 00:05:06,174
a więc dysocjacja zapisana jest prawidłowo.

104
00:05:06,431 --> 00:05:08,595
Na pewno rzuciło ci się w oczy,

105
00:05:08,695 --> 00:05:10,738
że przy dysocjacji tego kwasu 

106
00:05:10,838 --> 00:05:12,574
zapisałam jedną strzałkę.

107
00:05:13,087 --> 00:05:16,486
Tak, kwas siarkowy 6 jest mocnym kwasem 

108
00:05:16,586 --> 00:05:18,469
i dysocjuje całkowicie.

109
00:05:18,569 --> 00:05:21,278
We wszystkich kwasach tlenowych

110
00:05:21,535 --> 00:05:23,327
wodór łączy się z tlenem

111
00:05:23,583 --> 00:05:26,144
jednak mają one różną moc.

112
00:05:26,399 --> 00:05:28,687
Jest to spowodowane oddziaływaniami 

113
00:05:28,787 --> 00:05:30,750
atomów w całej reszcie kwasowej

114
00:05:31,007 --> 00:05:33,823
których nie będziemy omawiać w podstawówce.

115
00:05:37,663 --> 00:05:40,016
Po tych trzech przykładach możemy już 

116
00:05:40,116 --> 00:05:43,038
zapisać symboliczny schemat reakcji dysocjacji.

117
00:05:43,807 --> 00:05:45,350
Małe n przy wodorze to

118
00:05:45,450 --> 00:05:47,646
 liczba atomów wodoru w kwasie.

119
00:05:48,159 --> 00:05:50,730
Liczba ta po dysocjacji pojawia się 

120
00:05:50,830 --> 00:05:53,569
przed wodorem oraz jako ładunek anionu 

121
00:05:53,669 --> 00:05:55,730
powstałego z reszty kwasowej.

122
00:05:56,095 --> 00:05:59,167
Analogicznie dysocjują pozostałe kwasy.

123
00:05:59,423 --> 00:06:01,727
W każdym przypadku ładunek ujemny

124
00:06:01,983 --> 00:06:05,055
jest równy liczbie wodorów w cząsteczce kwasu.

125
00:06:05,567 --> 00:06:08,816
Jak widzisz, dla niektórych kwasów ta liczba

126
00:06:08,916 --> 00:06:10,615
to 1, dla niektórych 2, 

127
00:06:10,715 --> 00:06:12,989
a dla kwasu fosforowego 5 aż 3.

128
00:06:14,282 --> 00:06:17,309
Jak myślisz, czy w cząsteczkach kwasów

129
00:06:17,409 --> 00:06:20,414
które zawierają dwa lub trzy atomy wodoru

130
00:06:20,671 --> 00:06:23,172
wszystkie te wodory odłączają się jednocześnie

131
00:06:23,272 --> 00:06:24,428
jak na rozkaz?

132
00:06:24,528 --> 00:06:27,583
Baczność! Od reszty kwasowej odłącz!

133
00:06:28,863 --> 00:06:30,399
Mało prawdopodobne.

134
00:06:30,911 --> 00:06:33,503
Tak, jak większość procesów chemicznych

135
00:06:33,603 --> 00:06:35,518
tak i ten zachodzi stopniowo.

136
00:06:36,287 --> 00:06:39,405
Zapiszmy taką właśnie, stopniową dysocjację

137
00:06:39,505 --> 00:06:41,150
dla kwasu siarkowego 6.

138
00:06:41,663 --> 00:06:44,750
W pierwszym etapie od cząsteczki kwasu 

139
00:06:44,850 --> 00:06:47,691
odłącza się tylko jeden kation wodoru.

140
00:06:47,903 --> 00:06:51,327
Zostaje nam HSO4, a ładunek tej cząstki 

141
00:06:51,427 --> 00:06:55,148
musi równoważyć ładunek kationu, czyli musi 

142
00:06:55,248 --> 00:06:57,022
mieć on wartość minus 1.

143
00:06:57,791 --> 00:06:59,938
Do drugiego etapu przepisujemy 

144
00:07:00,038 --> 00:07:02,398
powstały w pierwszym etapie anion.

145
00:07:02,655 --> 00:07:04,703
Ma on jeszcze jeden atom wodoru

146
00:07:04,959 --> 00:07:06,495
który także się odrywa.

147
00:07:07,775 --> 00:07:10,591
Po prawej stronie mamy więc kation wodoru

148
00:07:11,103 --> 00:07:14,687
i anion, od którego łącznie oderwano 2 wodory.

149
00:07:14,915 --> 00:07:17,887
Musi mieć on więc ładunek 2 minus.

150
00:07:18,271 --> 00:07:20,874
W tym etapie łączny ładunek cząstek 

151
00:07:20,974 --> 00:07:23,134
po prawej stronie, to minus 1.

152
00:07:23,647 --> 00:07:26,207
Taki sam ładunek mamy po lewej stronie

153
00:07:26,363 --> 00:07:28,514
a więc wszystko jest OK.

154
00:07:28,867 --> 00:07:31,591
Zobaczmy jeszcze oba sposoby zapisu 

155
00:07:31,691 --> 00:07:34,569
reakcji dysocjacji kwasu siarkowego 6.

156
00:07:34,683 --> 00:07:37,298
Pierwszy, zwany najczęściej po prostu

157
00:07:37,398 --> 00:07:40,251
dysocjacją, pokazuje uproszczony przebieg

158
00:07:40,351 --> 00:07:41,588
 tego procesu.

159
00:07:41,688 --> 00:07:44,078
Widzimy co jest przed, a co po

160
00:07:44,178 --> 00:07:45,918
 bez wnikania w etapy.

161
00:07:46,130 --> 00:07:49,302
Drugi sposób, zwany dysocjacją stopniową

162
00:07:49,402 --> 00:07:52,574
to po prostu głębsza analiza tej reakcji

163
00:07:52,674 --> 00:07:55,441
z rozbiciem na poszczególne etapy.

164
00:07:55,936 --> 00:07:58,192
Teraz Ty, samodzielnie zapisz 

165
00:07:58,292 --> 00:08:00,575
równanie dysocjacji stopniowej 

166
00:08:00,675 --> 00:08:03,957
dla kwasu węglowego, a następnie wznów film 

167
00:08:04,057 --> 00:08:07,312
i sprawdź, czy wyszło ci tak samo jak mnie.

168
00:08:11,501 --> 00:08:12,699
Udało się?

169
00:08:12,799 --> 00:08:14,897
No to porównujemy wyniki.

170
00:08:17,232 --> 00:08:19,967
W podobny sposób można rozłożyć na etapy

171
00:08:20,067 --> 00:08:23,297
dysocjację także innych kwasów, które mają

172
00:08:23,397 --> 00:08:26,627
więcej niż jeden atom wodoru w cząsteczce.

173
00:08:27,406 --> 00:08:29,520
Obiecałam omówić szczegółowo 

174
00:08:29,620 --> 00:08:32,032
nazewnictwo poszczególnych jonów.

175
00:08:32,511 --> 00:08:34,486
Nazwy kationów powstają 

176
00:08:34,586 --> 00:08:37,186
w odpowiedzi na pytanie "czego"?

177
00:08:37,286 --> 00:08:40,189
Mamy więc kation "czego"? - wodoru.

178
00:08:40,703 --> 00:08:42,701
Nazwy anionów tworzy się

179
00:08:42,801 --> 00:08:44,799
 zadając pytanie "jaki"?

180
00:08:45,037 --> 00:08:47,172
Z tym, że aniony beztlenowe

181
00:08:47,272 --> 00:08:49,407
otrzymują nazwy zmiękczone

182
00:08:49,663 --> 00:08:52,735
mamy więc anion chlorkowy, czy siarczkowy

183
00:08:52,991 --> 00:08:56,300
a tlenowe mają duże, poważne nazwy

184
00:08:56,400 --> 00:08:58,622
bo same aniony są duże.

185
00:08:58,876 --> 00:09:01,874
Do nazw anionów dodajemy wartościowość 

186
00:09:01,974 --> 00:09:05,001
atomu centralnego, jeśli była ona podana

187
00:09:05,101 --> 00:09:06,301
 w nazwie kwasu.

188
00:09:06,800 --> 00:09:09,631
Powstają więc tu odpowiednio aniony:

189
00:09:09,887 --> 00:09:11,423
siarczanowy 6

190
00:09:11,679 --> 00:09:13,471
siarczanowy 4

191
00:09:13,571 --> 00:09:15,110
azotanowy 5

192
00:09:15,210 --> 00:09:16,555
węglanowy 

193
00:09:16,655 --> 00:09:18,628
i fosforanowy 5.

194
00:09:23,327 --> 00:09:26,915
Dysocjacja kwasów to rozpad ich cząsteczek 

195
00:09:27,015 --> 00:09:29,961
pod wpływem wody, na kationy wodoru 

196
00:09:30,061 --> 00:09:32,126
i aniony reszty kwasowej.

197
00:09:32,226 --> 00:09:35,555
Dysocjację kwasów, które posiadają dwa lub

198
00:09:35,655 --> 00:09:38,532
więcej atomów wodoru, możemy zapisać 

199
00:09:38,632 --> 00:09:42,233
w sposób uproszczony, w jednej reakcji

200
00:09:42,333 --> 00:09:44,325
lub stopniowo, odłączając 

201
00:09:44,425 --> 00:09:46,306
po jednym atomie wodoru.

202
00:09:47,519 --> 00:09:50,079
Kwasy mocne dysocjują w całości

203
00:09:50,335 --> 00:09:53,452
co oznaczamy zapisując strzałkę w reakcji 

204
00:09:53,552 --> 00:09:55,914
dysocjacji tylko w jedną stronę.

205
00:09:56,424 --> 00:09:58,014
W kwasach słabych 

206
00:09:58,114 --> 00:10:01,631
zapisujemy strzałki w obie strony.

207
00:10:02,664 --> 00:10:05,542
Jeśli zapisywanie reakcji dysocjacji 

208
00:10:05,642 --> 00:10:09,024
nie stanowi już dla Ciebie problemu, pomyśl 

209
00:10:09,124 --> 00:10:12,031
komu jeszcze przydałaby się ta lekcja 

210
00:10:12,131 --> 00:10:14,534
i koniecznie podeślij ten link.