1
00:00:01,280 --> 00:00:03,704
Najprostszy z alkanów, metan

2
00:00:03,804 --> 00:00:06,797
stanowi ponad 15% rocznej emisji

3
00:00:06,897 --> 00:00:08,703
gazów cieplarnianych.

4
00:00:09,216 --> 00:00:13,824
Mniej więcej 1/3 pochodzi z torfowisk i bagien

5
00:00:14,080 --> 00:00:17,348
1/3 powstaje przy przetwarzaniu węgla 

6
00:00:17,448 --> 00:00:22,769
i ropy naftowej, a za pozostałą 1/3 odpowiadają

7
00:00:22,869 --> 00:00:26,623
wysypiska śmieci i... bekające krowy

8
00:00:26,880 --> 00:00:30,464
w mniejszym stopniu także inne przeżuwacze.

9
00:00:30,720 --> 00:00:32,796
O metanie i innych alkanach

10
00:00:32,896 --> 00:00:35,548
dowiesz się w tym filmie.

11
00:00:47,872 --> 00:00:50,894
W tej lekcji opowiem Ci o węglowodorach 

12
00:00:50,994 --> 00:00:52,480
nazywanych alkanami.

13
00:00:52,992 --> 00:00:55,630
W cząsteczce każdego węglowodoru 

14
00:00:55,730 --> 00:00:58,368
atom węgla jest czterowartościowy

15
00:00:58,880 --> 00:01:02,545
czyli ma 4 wiązania, do których przyłączają się

16
00:01:02,645 --> 00:01:04,255
atomy węgla i wodoru.

17
00:01:05,536 --> 00:01:08,352
Najprostszym z alkanów jest metan.

18
00:01:08,864 --> 00:01:11,936
Składa się on z jednego atomu węgla

19
00:01:13,728 --> 00:01:16,007
i czterech atomów wodoru:

20
00:01:16,107 --> 00:01:17,311
pierwszy

21
00:01:17,718 --> 00:01:19,104
drugi

22
00:01:19,358 --> 00:01:20,747
trzeci

23
00:01:21,007 --> 00:01:22,432
i czwarty.

24
00:01:23,968 --> 00:01:29,153
Wzór sumaryczny metanu to CH4.

25
00:01:31,392 --> 00:01:33,956
Drugi alkan, etan, ma w cząsteczce 

26
00:01:34,056 --> 00:01:36,452
2 atomy węgla 

27
00:01:37,083 --> 00:01:40,022
połączone pojedynczym wiązaniem.

28
00:01:40,352 --> 00:01:43,936
Każdy węgiel ma wolne jeszcze trzy łapki

29
00:01:45,984 --> 00:01:48,652
do których przyłącza atomy wodoru:

30
00:01:48,759 --> 00:01:49,862
pierwszy 

31
00:01:49,962 --> 00:01:50,982
drugi 

32
00:01:51,082 --> 00:01:52,127
trzeci

33
00:01:52,227 --> 00:01:53,408
czwarty

34
00:01:53,664 --> 00:01:54,677
piąty 

35
00:01:54,777 --> 00:01:56,449
i szósty. 

36
00:01:56,549 --> 00:02:02,879
Wzór sumaryczny etanu to zatem C2H6.

37
00:02:04,160 --> 00:02:08,041
Kolejny alkan, propan, ma trzy atomy węgla 

38
00:02:08,141 --> 00:02:09,279
w cząsteczce.

39
00:02:12,096 --> 00:02:15,424
Jak myślisz, ile przyłącza atomów wodoru?

40
00:02:18,496 --> 00:02:23,457
Masz rację. Osiem.

41
00:02:24,384 --> 00:02:28,819
Pierwszy, drugi, trzeci, czwarty, piąty

42
00:02:28,919 --> 00:02:32,319
szósty, siódmy i jeszcze ósmy.

43
00:02:32,576 --> 00:02:37,952
Wzór sumaryczny propanu to C3H8.

44
00:02:38,976 --> 00:02:41,497
Czy na podstawie powyższych wzorów 

45
00:02:41,597 --> 00:02:44,877
potrafisz policzyć, ile atomów węgla i wodoru 

46
00:02:44,977 --> 00:02:46,911
będzie miał następny alkan?

47
00:02:49,728 --> 00:02:51,927
Jasne! O jeden atom węgla 

48
00:02:52,027 --> 00:02:54,176
i dwa atomy wodoru więcej 

49
00:02:54,276 --> 00:02:55,870
czyli jego wzór to:

50
00:02:56,057 --> 00:02:59,200
C4H10.

51
00:03:00,736 --> 00:03:02,769
Jest to butan.

52
00:03:03,808 --> 00:03:07,076
Dobrze nam idzie. W takim razie policz jeszcze

53
00:03:07,176 --> 00:03:09,817
ile atomów węgla i wodoru będzie miał 

54
00:03:09,917 --> 00:03:11,742
następny w kolejce pentan.

55
00:03:15,072 --> 00:03:17,357
Pentan ma pięć atomów węgla 

56
00:03:17,457 --> 00:03:19,248
i 12 atomów wodoru.

57
00:03:19,348 --> 00:03:23,567
Jego wzór to C5H12.

58
00:03:26,080 --> 00:03:28,419
Każdy następny alkan będzie miał 

59
00:03:28,519 --> 00:03:31,170
o jeden atom węgla i dwa atomy wodoru 

60
00:03:31,270 --> 00:03:32,885
więcej od poprzedniego.

61
00:03:38,368 --> 00:03:42,068
Taki szereg związków o wzrastającej stopniowo

62
00:03:42,168 --> 00:03:45,401
liczbie atomów węgla i wodoru, w którym 

63
00:03:45,501 --> 00:03:48,818
każdy następny różni się od poprzedniego 

64
00:03:48,918 --> 00:03:50,651
o grupę CH2, nazywamy 

65
00:03:50,751 --> 00:03:52,701
szeregiem homologicznym.

66
00:03:56,800 --> 00:03:59,653
Wzory sumaryczne dla poszczególnych 

67
00:03:59,753 --> 00:04:03,040
alkanów możemy również obliczyć, stosując 

68
00:04:03,140 --> 00:04:06,266
tak zwany wzór ogólny. Jeśli przyjmiemy 

69
00:04:06,366 --> 00:04:09,411
że liczbę atomów węgla oznaczymy jako n

70
00:04:09,511 --> 00:04:12,234
to liczbę atomów wodoru w alkanach 

71
00:04:12,334 --> 00:04:14,461
określamy jako 2n plus dwa.

72
00:04:16,256 --> 00:04:19,242
Oprócz wzorów strukturalnych i sumarycznych

73
00:04:19,342 --> 00:04:22,398
możemy stosować także wzory półstrukturalne.

74
00:04:23,423 --> 00:04:25,551
Zaznacza się w nich tylko połączenia 

75
00:04:25,651 --> 00:04:28,346
między atomami węgla, natomiast 

76
00:04:28,446 --> 00:04:30,748
nie rozpisuje się odchodzących 

77
00:04:30,848 --> 00:04:34,430
od atomów węgla wiązań do atomów wodoru.

78
00:04:34,943 --> 00:04:38,392
W przypadku etanu wygląda on następująco:

79
00:04:38,492 --> 00:04:43,159
 CH3-CH3.

80
00:04:44,671 --> 00:04:47,397
Jak będą wyglądały wzory półstrukturalne

81
00:04:47,497 --> 00:04:48,766
 kolejnych alkanów?

82
00:04:52,095 --> 00:04:55,679
Dla propanu to CH3

83
00:04:57,532 --> 00:04:59,369
CH2

84
00:05:00,337 --> 00:05:02,094
CH3.

85
00:05:03,359 --> 00:05:06,687
Dla butanu: CH3

86
00:05:07,945 --> 00:05:09,863
CH2

87
00:05:10,527 --> 00:05:12,022
CH2

88
00:05:12,831 --> 00:05:14,567
CH3.

89
00:05:15,647 --> 00:05:17,695
I dla pentanu:

90
00:05:17,951 --> 00:05:19,487
CH3

91
00:05:20,255 --> 00:05:21,791
CH2

92
00:05:22,815 --> 00:05:24,351
CH2

93
00:05:25,375 --> 00:05:26,655
CH2

94
00:05:27,606 --> 00:05:29,658
CH3.

95
00:05:31,007 --> 00:05:34,031
W tej postaci dobrze widać, jak kolejne alkany

96
00:05:34,131 --> 00:05:36,190
w szeregu homologicznym wydłużają się 

97
00:05:36,290 --> 00:05:38,323
o grupę CH2.

98
00:05:42,271 --> 00:05:45,489
Aby łatwiej zapamiętać nazwy pierwszych 

99
00:05:45,589 --> 00:05:48,838
czterech węglowodorów, można posłużyć się

100
00:05:48,938 --> 00:05:52,024
wierszykiem: metan, etan, propan, butan

101
00:05:52,124 --> 00:05:53,789
rozbawiony orangutan.

102
00:05:58,399 --> 00:06:00,869
Alkany to węglowodory nasycone 

103
00:06:00,969 --> 00:06:04,749
o wzorze ogólnym CnH2n plus 2.

104
00:06:05,376 --> 00:06:08,226
Pierwszych 5 alkanów w szeregu 

105
00:06:08,326 --> 00:06:10,673
homologicznym to metan, etan

106
00:06:10,773 --> 00:06:14,983
propan, butan i pentan.

107
00:06:16,319 --> 00:06:22,207
Jeśli fajnie rysowało ci się ze mną alkany
obejrzyj koniecznie inne filmy z tej playlisty

108
00:06:22,719 --> 00:06:27,232
i nie bądź samolubny. Puść ten film w świat!