1
00:00:00,010 --> 00:00:02,560
Czy kiedykolwiek poparzyłeś się pokrzywą?

2
00:00:03,072 --> 00:00:05,120
A może ugryzła cię mrówka?

3
00:00:05,376 --> 00:00:08,387
Bolało? Piekło? Szczypało?

4
00:00:08,704 --> 00:00:11,974
Mama pewnie pocieszała Cię, że to nic takiego

5
00:00:12,074 --> 00:00:13,647
popiecze tylko chwilę.

6
00:00:13,824 --> 00:00:16,478
Związek zawarty w jadzie mrówek

7
00:00:16,578 --> 00:00:19,094
i włoskach parzących pokrzywy 

8
00:00:19,194 --> 00:00:22,458
to kwas karboksylowy, zwany mrówkowym.

9
00:00:22,784 --> 00:00:25,334
Nie tylko wywołuje reakcję alergiczną

10
00:00:25,434 --> 00:00:27,723
czyli dostajesz bąbli, ale ma też 

11
00:00:27,823 --> 00:00:29,951
silne właściwości grzybobójcze.

12
00:00:30,464 --> 00:00:33,276
Dlatego jest stosowany jako konserwant

13
00:00:33,376 --> 00:00:35,063
i dodatek do żywności.

14
00:00:35,163 --> 00:00:38,655
Ma oznaczenie E236.

15
00:00:40,192 --> 00:00:43,153
Ponieważ występuje w organizmach żywych

16
00:00:43,253 --> 00:00:45,055
jest kwasem organicznym.

17
00:00:45,568 --> 00:00:49,506
O takich związkach dowiesz się w tej lekcji.

18
00:01:00,160 --> 00:01:02,652
Kwasy karboksylowe są pochodnymi

19
00:01:02,752 --> 00:01:05,988
węglowodorów, dlatego ich nazwy są podobne

20
00:01:06,088 --> 00:01:09,374
do nazw węglowodorów, od których pochodzą.

21
00:01:10,400 --> 00:01:12,888
Liczba atomów węgla w cząsteczce

22
00:01:12,988 --> 00:01:16,031
przyda nam się do tworzenia nazw kwasów

23
00:01:16,800 --> 00:01:19,002
ale do właściwego zapisania wzoru

24
00:01:19,102 --> 00:01:20,913
musisz poznać jeszcze jedną 

25
00:01:21,013 --> 00:01:22,942
ważną cechę charakterystyczną

26
00:01:23,200 --> 00:01:25,504
wszystkich kwasów karboksylowych

27
00:01:25,760 --> 00:01:28,832
od których zresztą pochodzi ich nazwa ogólna.

28
00:01:29,600 --> 00:01:32,820
Każdy kwas zawiera co najmniej jedną 

29
00:01:32,920 --> 00:01:36,090
grupę karboksylową, którą zapisujemy 

30
00:01:36,190 --> 00:01:37,782
jako COOH.

31
00:01:38,048 --> 00:01:41,538
Grupa ta składa się z jednego atomu węgla

32
00:01:41,638 --> 00:01:45,215
dwóch atomów tlenu i jednego atomu wodoru.

33
00:01:46,496 --> 00:01:49,409
Pamiętaj, że węgiel z grupy karboksylowej

34
00:01:49,509 --> 00:01:53,369
wliczamy do ogólnej puli węgli w cząsteczce.

35
00:01:55,200 --> 00:01:57,710
Zaczniemy od kwasu metanowego.

36
00:01:57,810 --> 00:02:00,576
Zawiera on tylko jeden atom węgla

37
00:02:01,088 --> 00:02:04,314
którego aż trzy łapki zajęte są 

38
00:02:04,414 --> 00:02:06,669
w grupie karboksylowej.

39
00:02:06,769 --> 00:02:11,690
Dwie przyłączają atom tlenu, a jedna grupę OH.

40
00:02:12,864 --> 00:02:14,503
Tak będzie oczywiście 

41
00:02:14,603 --> 00:02:16,730
w każdym kwasie karboksylowym

42
00:02:16,830 --> 00:02:19,007
ponieważ każdy ma taką grupę.

43
00:02:20,800 --> 00:02:23,641
Dokończmy wzór kwasu metanowego.

44
00:02:23,741 --> 00:02:26,943
Zostaje mu jeszcze jedna wolna łapka

45
00:02:27,200 --> 00:02:28,480
do której przyłącza wodór.

46
00:02:30,272 --> 00:02:33,465
Wzór półstrukturalny kwasu metanowego 

47
00:02:33,565 --> 00:02:38,192
to HCOOH.

48
00:02:43,072 --> 00:02:45,888
Weźmy kolejny kwas - etanowy.

49
00:02:46,144 --> 00:02:49,984
Pamiętajmy, że ma 2 atomy węgla w cząsteczce

50
00:02:51,264 --> 00:02:54,956
z których jeden tworzy grupę karboksylową 

51
00:02:55,086 --> 00:02:59,018
COOH.

52
00:02:59,367 --> 00:03:03,495
Drugi ma wolne jeszcze trzy łapki

53
00:03:03,659 --> 00:03:09,388
do których dopisujemy trzy atomy wodoru.

54
00:03:11,232 --> 00:03:13,832
Ostatecznie wzór półstrukturalny 

55
00:03:13,932 --> 00:03:18,655
kwasu etanowego to CH3COOH.

56
00:03:20,192 --> 00:03:22,702
Myślę, że ustalenie wzoru kolejnego

57
00:03:22,802 --> 00:03:25,115
propanowego kwasu karboksylowego 

58
00:03:25,215 --> 00:03:27,871
nie powinno być dla ciebie problemem.

59
00:03:30,688 --> 00:03:32,736
Spróbujmy zrobić to razem.

60
00:03:32,992 --> 00:03:37,306
Zawiera on 3

61
00:03:37,600 --> 00:03:39,883
połączone ze sobą atomy węgla 

62
00:03:39,983 --> 00:03:44,680
a ten ostatni zajęty jest w grupie karboksylowej.

63
00:03:47,328 --> 00:03:50,548
A do pozostałych dwóch dopisujemy

64
00:03:50,648 --> 00:03:53,471
atomy wodoru, zgodnie z zasadą

65
00:03:53,728 --> 00:03:56,288
że od każdego węgla odchodzą cztery łapki.

66
00:03:59,872 --> 00:04:03,298
Kwas ten możemy też zapisać za pomocą wzoru

67
00:04:03,398 --> 00:04:06,015
półstrukturalnego na dwa sposoby:

68
00:04:06,115 --> 00:04:07,652
CH3

69
00:04:08,576 --> 00:04:10,768
CH2

70
00:04:11,648 --> 00:04:13,839
COOH

71
00:04:15,059 --> 00:04:16,323
lub

72
00:04:16,512 --> 00:04:18,131
C2

73
00:04:18,815 --> 00:04:20,095
H5

74
00:04:20,863 --> 00:04:23,423
COOH.

75
00:04:25,215 --> 00:04:26,495
W tej wersji

76
00:04:27,007 --> 00:04:30,591
tę część kwasu zapisujemy sumarycznie.

77
00:04:31,615 --> 00:04:33,799
Policz, czy w obu zapisanych wzorach

78
00:04:33,899 --> 00:04:36,281
półstrukturalnych mamy taką samą liczbę 

79
00:04:36,381 --> 00:04:37,758
atomów każdego rodzaju.

80
00:04:41,087 --> 00:04:43,391
Tu mamy 3 węgle

81
00:04:44,415 --> 00:04:47,029
i tutaj też.

82
00:04:47,487 --> 00:04:50,047
Tu jest 6 wodorów

83
00:04:50,559 --> 00:04:53,172
i tu tak samo.

84
00:04:53,631 --> 00:04:56,845
W obu wzorach są też po dwa tleny 

85
00:04:56,945 --> 00:04:59,149
w grupie karboksylowej. 

86
00:04:59,249 --> 00:05:00,799
Brawo! Udało nam się.

87
00:05:03,103 --> 00:05:05,893
Tak jak było w poznanych już przez Ciebie

88
00:05:05,993 --> 00:05:08,990
alkanach, alkenach, alkinach oraz alkoholach

89
00:05:09,247 --> 00:05:12,102
które tworzyły szeregi homologiczne

90
00:05:12,202 --> 00:05:15,390
tak i w przypadku kwasów karboksylowych

91
00:05:15,647 --> 00:05:18,359
Każdy następny ma o jeden atom węgla 

92
00:05:18,459 --> 00:05:21,047
i dwa atomy wodoru, czyli grupę CH2 

93
00:05:21,147 --> 00:05:22,814
więcej od poprzedniego.

94
00:05:23,583 --> 00:05:26,432
Wszystkie tworzą więc szereg homologiczny 

95
00:05:26,532 --> 00:05:28,433
o stopniowo wydłużającym się 

96
00:05:28,533 --> 00:05:30,556
łańcuchu węglowym.

97
00:05:31,007 --> 00:05:34,435
Niektóre kwasy oprócz nazw systematycznych

98
00:05:34,535 --> 00:05:36,638
mają też nazwy zwyczajowe.

99
00:05:36,895 --> 00:05:40,205
I tak kwas metanowy nazywamy powszechnie

100
00:05:40,305 --> 00:05:43,615
mrówkowym, bo odkryto go w jadzie mrówek

101
00:05:43,779 --> 00:05:46,362
choć występuje też w jadzie pszczół

102
00:05:46,462 --> 00:05:47,390
i pokrzywach.

103
00:05:47,647 --> 00:05:48,853
Mrówka jest mała. 

104
00:05:48,953 --> 00:05:51,506
Ten kwas ma też najmniejszą cząsteczkę

105
00:05:51,606 --> 00:05:53,790
z poznanych przez ciebie kwasów

106
00:05:54,047 --> 00:05:57,035
łatwo więc tę nazwę zapamiętać.

107
00:05:57,631 --> 00:06:00,416
Kwas etanowy znany jest jako octowy 

108
00:06:00,516 --> 00:06:03,774
i jest odpowiedzialny za kwaśny smak octu.

109
00:06:04,287 --> 00:06:06,907
Nazwę zwyczajową kwasu propanowego 

110
00:06:07,007 --> 00:06:09,729
zawdzięczamy jednemu z jego odkrywców

111
00:06:09,829 --> 00:06:12,601
który stwierdził, że jest to najprostszy tłuszcz 

112
00:06:12,701 --> 00:06:15,805
i nazwał go kwasem propionowym

113
00:06:16,063 --> 00:06:19,450
od greckich słów protos, czyli pierwszy

114
00:06:19,550 --> 00:06:21,438
i pion, czyli tłuszcz.

115
00:06:21,695 --> 00:06:24,537
Dziś wiemy, że się mylił, bo kwas propionowy

116
00:06:24,637 --> 00:06:26,924
nie należy do grupy tłuszczów.

117
00:06:29,375 --> 00:06:32,699
Za nieprzyjemny zapach zjełczałego masła

118
00:06:32,799 --> 00:06:35,398
jest odpowiedzialny kwas masłowy

119
00:06:35,498 --> 00:06:36,797
 czyli butanowy.

120
00:06:37,567 --> 00:06:40,314
Teraz zupełnie samodzielnie napisz

121
00:06:40,414 --> 00:06:42,174
wzór kwasu butanowego.

122
00:06:45,247 --> 00:06:46,823
Wzór kwasu butanowego

123
00:06:46,923 --> 00:06:48,759
podobnie jak propanowego 

124
00:06:48,859 --> 00:06:51,133
możemy zapisać na dwa sposoby.

125
00:06:51,391 --> 00:06:54,720
I ostatnie wyzwanie. Samodzielnie narysuj 

126
00:06:54,820 --> 00:06:57,022
dwa wzory kwasu pentanowego.

127
00:06:59,839 --> 00:07:03,423
Już? No to sprawdzamy, czy wyszło ci tak samo.

128
00:07:04,447 --> 00:07:05,856
Udało się? Super! 

129
00:07:05,956 --> 00:07:09,310
Czyli tę lekcję możemy uznać za zaliczoną.

130
00:07:12,383 --> 00:07:13,849
Kwasy karboksylowe 

131
00:07:13,949 --> 00:07:16,003
są pochodnymi węglowodorów 

132
00:07:16,103 --> 00:07:18,526
dlatego ich nazwy systematyczne

133
00:07:18,783 --> 00:07:21,599
pochodzą od nazw kolejnych alkanów.

134
00:07:22,879 --> 00:07:26,498
Wszystkie zawierają grupę karboksylową COOH

135
00:07:26,598 --> 00:07:29,022
i tworzą szereg homologiczny.

136
00:07:31,327 --> 00:07:33,558
Ich zwyczajowe nazwy pochodzą 

137
00:07:33,658 --> 00:07:35,763
od miejsca ich występowania. 

138
00:07:35,863 --> 00:07:39,006
Na przykład kwas metanowy to kwas mrówkowy

139
00:07:39,263 --> 00:07:41,691
etanowy to octowy.

140
00:07:43,103 --> 00:07:46,361
Pamiętaj, że pistacja to nie tylko wideolekcje 

141
00:07:46,461 --> 00:07:48,734
ale też zaangażowana społeczność.

142
00:07:48,991 --> 00:07:51,288
Wejdź na nasz profil na Facebooku.

143
00:07:51,388 --> 00:07:53,082
Wypowiedz się. Udostępnij.

144
00:07:53,182 --> 00:07:56,156
Pomóż nam w rozwoju pistacji.