1
00:00:00,768 --> 00:00:02,546
Rozcieńczony kwas octowy 

2
00:00:02,646 --> 00:00:04,008
czyli popularny ocet

3
00:00:04,108 --> 00:00:06,933
to jeden z najskuteczniejszych sposobów 

4
00:00:07,033 --> 00:00:09,712
usuwania bakterii z powierzchni warzyw

5
00:00:09,812 --> 00:00:10,841
 i owoców.

6
00:00:11,008 --> 00:00:13,518
Dowiedziono, że kwaśna kąpiel 

7
00:00:13,618 --> 00:00:17,193
usuwa ze skórek 98% bakterii

8
00:00:17,293 --> 00:00:22,904
podczas gdy szorowanie w wodzie tylko 85%.

9
00:00:33,792 --> 00:00:36,938
Ocet spożywczy jest wodnym roztworem 

10
00:00:37,038 --> 00:00:40,703
kwasu octowego o stężeniu 6 lub 10 procent.

11
00:00:41,216 --> 00:00:43,086
Na pewno masz go w kuchni 

12
00:00:43,186 --> 00:00:45,744
więc bez problemu możesz stwierdzić 

13
00:00:45,844 --> 00:00:48,919
że jest on bezbarwną, dobrze rozpuszczalną 

14
00:00:49,019 --> 00:00:51,577
w wodzie cieczą o charakterystycznym

15
00:00:51,677 --> 00:00:52,734
ostrym zapachu.

16
00:00:53,248 --> 00:00:55,579
Przyjrzyjmy się innym właściwościom 

17
00:00:55,679 --> 00:00:57,285
tego kwasu.

18
00:00:57,856 --> 00:01:00,878
Papierek uniwersalny, zanurzony w roztworze 

19
00:01:00,978 --> 00:01:03,461
kwasu octowego, barwi się na czerwono

20
00:01:03,561 --> 00:01:04,767
tak, jak w innych kwasach.

21
00:01:05,024 --> 00:01:07,727
To znaczy, że w środowisku wodnym kwas ten

22
00:01:07,827 --> 00:01:10,399
dysocjuje z odłączeniem jonu wodorowego.

23
00:01:10,656 --> 00:01:12,855
W kwasie octowym tylko jeden 

24
00:01:12,955 --> 00:01:15,958
z czterech wodorów obecnych w cząsteczce

25
00:01:16,058 --> 00:01:18,335
nadaje mu właściwości kwasowe.

26
00:01:18,592 --> 00:01:20,384
Czy umiesz powiedzieć, który?

27
00:01:23,200 --> 00:01:27,552
Brawo! To ten w grupie karboksylowej COOH.

28
00:01:27,808 --> 00:01:30,342
Jako jedyny łączy się on z tlenem 

29
00:01:30,442 --> 00:01:32,672
a nie z węglem, jak pozostałe.

30
00:01:35,744 --> 00:01:38,816
Zapiszmy równanie dysocjacji tego kwasu.

31
00:01:39,328 --> 00:01:41,221
CH3

32
00:01:41,888 --> 00:01:43,647
COOH

33
00:01:44,192 --> 00:01:47,008
dysocjuje pod wpływem wody

34
00:01:47,776 --> 00:01:52,384
na CH3COO minus

35
00:01:53,152 --> 00:01:59,592
i H plus, czyli anion octanowy i kation wodoru.

36
00:02:00,320 --> 00:02:02,900
Inne, znane ci kwasy karboksylowe

37
00:02:03,000 --> 00:02:05,769
dysocjują analogicznie, odczepiając 

38
00:02:05,869 --> 00:02:08,767
kation wodoru od grupy karboksylowej.

39
00:02:11,437 --> 00:02:13,041
Skoro kwasy karboksylowe 

40
00:02:13,141 --> 00:02:15,935
dysocjują podobnie, jak kwasy nieorganiczne

41
00:02:16,192 --> 00:02:18,455
takie, jak chociażby kwas solny 

42
00:02:18,555 --> 00:02:20,638
możemy przypuszczać że ulegają też 

43
00:02:20,738 --> 00:02:22,334
analogicznie innym reakcjom

44
00:02:22,592 --> 00:02:24,817
charakterystycznym dla kwasów.

45
00:02:24,917 --> 00:02:27,391
I faktycznie, podobnie jak z kwasów 

46
00:02:27,491 --> 00:02:30,527
nieorganicznych, mogą z nich powstawać sole.

47
00:02:30,784 --> 00:02:33,495
Przypomnijmy sobie, jakie reakcje kwasów

48
00:02:33,595 --> 00:02:35,496
prowadziły do otrzymania soli

49
00:02:35,596 --> 00:02:38,976
na przykładzie NaCl, na prostym schemacie.

50
00:02:39,744 --> 00:02:41,998
Była to reakcja zobojętniania

51
00:02:42,098 --> 00:02:44,352
czyli reakcja kwasu z zasadą

52
00:02:44,608 --> 00:02:47,044
reakcja kwasu z tlenkiem metalu 

53
00:02:47,144 --> 00:02:48,959
czyli tlenkiem zasadowym

54
00:02:49,216 --> 00:02:51,008
lub z samym metalem.

55
00:02:52,544 --> 00:02:55,907
Otrzymajmy tymi trzema metodami octan sodu

56
00:02:56,007 --> 00:02:59,239
inaczej etanian sodu, czyli sól powstałą 

57
00:02:59,339 --> 00:03:02,783
z kwasu octowego, inaczej zwanego etanowym.

58
00:03:03,552 --> 00:03:05,821
Zacznijmy od napisania poprawnie 

59
00:03:05,921 --> 00:03:07,135
wzoru octanu sodu.

60
00:03:08,672 --> 00:03:10,720
Od kwasu octowego

61
00:03:11,488 --> 00:03:15,072
odrywamy wodór z grupy karboksylowej.

62
00:03:15,840 --> 00:03:18,997
W to miejsce wstawiamy kation sodu.

63
00:03:20,192 --> 00:03:23,314
Sód, tak jak wodór, jest jednowartościowy 

64
00:03:23,414 --> 00:03:25,472
nie wprowadza więc żadnego dodatkowego 

65
00:03:25,572 --> 00:03:27,278
zamieszania we wzorze.

66
00:03:27,616 --> 00:03:31,456
By otrzymać tę sól, musimy wziąć kwas octowy

67
00:03:34,784 --> 00:03:37,856
aby dostarczyć grupę CH3COO.

68
00:03:38,368 --> 00:03:40,170
Potrzebny nam będzie też sód

69
00:03:40,270 --> 00:03:42,287
który możemy dostarczyć na trzy 

70
00:03:42,387 --> 00:03:44,255
wcześniej wymienione sposoby:

71
00:03:44,512 --> 00:03:48,096
jako zasadę sodową, czyli NaOH

72
00:03:48,864 --> 00:03:52,007
tlenek sodu Na2O 

73
00:03:52,124 --> 00:03:53,983
lub metaliczny sód.

74
00:03:54,752 --> 00:03:56,603
Teraz zapiszmy te reakcje.

75
00:03:56,703 --> 00:03:59,309
 Pierwszą z nich będzie reakcja kwasu

76
00:03:59,409 --> 00:04:00,895
z wodorotlenkiem sodu

77
00:04:01,408 --> 00:04:11,552
czyli CH3COOH plus NaOH

78
00:04:11,652 --> 00:04:12,672
powstaje

79
00:04:12,928 --> 00:04:21,185
CH3COONa oraz cząsteczka wody

80
00:04:21,887 --> 00:04:25,139
która powstaje z oderwanego od kwasu wodoru

81
00:04:25,239 --> 00:04:28,030
i oderwanej od wodorotlenku grupy OH.

82
00:04:28,543 --> 00:04:30,822
Sprawdźmy jeszcze, czy zgadzają nam się

83
00:04:30,922 --> 00:04:32,126
obie strony równania.

84
00:04:32,383 --> 00:04:34,936
W chemii organicznej często uzgadnia się

85
00:04:35,036 --> 00:04:36,222
 całe grupy atomów.

86
00:04:36,479 --> 00:04:40,643
I tak, w kwasie mamy ugrupowanie CH3COO

87
00:04:40,877 --> 00:04:44,158
które w całości i bez zmian przechodzi do soli.

88
00:04:44,415 --> 00:04:46,725
W soli mamy jeszcze jeden atom sodu 

89
00:04:46,825 --> 00:04:49,790
po lewej stronie również jest jeden atom sodu.

90
00:04:50,559 --> 00:04:53,142
W wodzie mamy dwa atomy wodoru

91
00:04:53,242 --> 00:04:56,702
które pochodzą z kwasu i z wodorotlenku

92
00:04:56,959 --> 00:05:00,085
i jeden atom tlenu pochodzący z wodorotlenku.

93
00:05:01,567 --> 00:05:03,960
Kolejną reakcją jest reakcja kwasu 

94
00:05:04,060 --> 00:05:06,333
z tlenkiem metalu, inaczej zwanym 

95
00:05:06,433 --> 00:05:07,709
tlenkiem zasadowym.

96
00:05:08,735 --> 00:05:14,339
Czyli CH3COOH

97
00:05:14,623 --> 00:05:18,463
plus Na2O

98
00:05:18,975 --> 00:05:29,983
powstaje sól plus woda, która powstała 

99
00:05:30,100 --> 00:05:33,914
z kationu z kwasu i tlenu z tlenku.

100
00:05:34,079 --> 00:05:36,659
Od razu widać, że nie zgadza nam się tutaj

101
00:05:36,759 --> 00:05:39,401
liczba atomów. Bierzemy się za uzgadnianie.

102
00:05:39,670 --> 00:05:43,865
Cala grupa CH3COO z kwasu przechodzi do soli

103
00:05:43,965 --> 00:05:45,086
tak, jak wyżej.

104
00:05:45,343 --> 00:05:48,370
W soli mamy jeszcze jeden atom sodu

105
00:05:48,470 --> 00:05:52,062
a w tlenku dwa, musimy więc zapisać dwójkę

106
00:05:52,162 --> 00:05:54,046
przed cząsteczką soli.

107
00:05:54,559 --> 00:05:57,139
To spowodowało, że musimy dopisać dwójkę

108
00:05:57,239 --> 00:05:59,046
także przed cząsteczką kwasu.

109
00:05:59,146 --> 00:06:01,726
Zostaje nam do uzgodnienia jeszcze woda.

110
00:06:02,239 --> 00:06:06,079
Mamy tutaj dwa atomy wodoru, podobnie jak tu

111
00:06:06,847 --> 00:06:09,331
i jeden atom tlenu, podobnie jak 

112
00:06:09,431 --> 00:06:10,686
po lewej stronie.

113
00:06:10,943 --> 00:06:12,223
Wszystko się zgadza.

114
00:06:13,503 --> 00:06:15,877
Zostaje nam trzecia reakcja 

115
00:06:15,977 --> 00:06:19,390
czyli reakcja kwasu z metalicznym sodem.

116
00:06:19,903 --> 00:06:28,089
CH3COOH plus Na

117
00:06:28,351 --> 00:06:35,263
powstaje nam CH3COONa.

118
00:06:36,287 --> 00:06:38,080
W tym przypadku nie powstanie 

119
00:06:38,180 --> 00:06:40,046
cząsteczka wody, ponieważ jedyne

120
00:06:40,146 --> 00:06:42,430
co nam się oderwało, to kation wodoru.

121
00:06:42,687 --> 00:06:44,479
Powstanie nam wodór

122
00:06:44,991 --> 00:06:47,295
w postaci cząsteczki dwuatomowej

123
00:06:47,551 --> 00:06:50,623
który wydzieli się w formie pęcherzyków gazu.

124
00:06:50,879 --> 00:06:53,400
Cząsteczkowy wodór zawiera 2 atomy wodoru 

125
00:06:53,500 --> 00:06:55,603
natomiast z kwasu oddzielił nam się 

126
00:06:55,703 --> 00:06:56,799
tylko 1 wodór.

127
00:06:57,023 --> 00:06:59,797
Musimy więc dopisać dwójkę przed cząsteczką

128
00:06:59,897 --> 00:07:02,226
kwasu, a przez to także dwójkę przed 

129
00:07:02,326 --> 00:07:04,655
cząsteczką soli, co podwoi nam także 

130
00:07:04,755 --> 00:07:07,413
liczbę atomów sodu, więc dwójkę zapisujemy

131
00:07:07,513 --> 00:07:09,564
również przed metalicznym sodem.

132
00:07:09,823 --> 00:07:12,794
Teraz wszystko się zgadza.

133
00:07:15,455 --> 00:07:17,709
W podobny sposób otrzymajmy jeszcze 

134
00:07:17,809 --> 00:07:20,333
drugą sól: mrówczan magnezu, zwany także 

135
00:07:20,433 --> 00:07:21,599
metanianem magnezu.

136
00:07:22,111 --> 00:07:24,415
Zapiszmy na początek jego wzór.

137
00:07:24,927 --> 00:07:29,826
Zapisujemy grupę pochodzącą od kwasu: HCOO

138
00:07:30,815 --> 00:07:32,976
a w miejsce ostatniego wodoru

139
00:07:33,076 --> 00:07:34,398
 wpisujemy magnez.

140
00:07:35,167 --> 00:07:37,518
Tu powstaje jednak mały problem.

141
00:07:37,618 --> 00:07:39,535
Magnez jest dwuwartościowy

142
00:07:39,635 --> 00:07:41,805
a grupa powstała po oderwaniu 

143
00:07:41,905 --> 00:07:44,125
jednego atomu wodoru - jedno-.

144
00:07:44,895 --> 00:07:47,858
Musimy więc spisać wartościowości na krzyż.

145
00:07:47,958 --> 00:07:50,030
Jedynki za magnezem nie piszemy

146
00:07:50,130 --> 00:07:52,903
musimy natomiast spisać dwójkę, ponieważ 

147
00:07:53,003 --> 00:07:55,636
będzie ona dotyczyła całej grupy atomów

148
00:07:55,736 --> 00:07:58,118
musimy wziąć je w nawias.

149
00:07:58,719 --> 00:08:03,583
Otrzymujemy wzór: HCOO 2 razy wzięte, Mg.

150
00:08:04,863 --> 00:08:07,117
Podobnie jak w poprzednim przykładzie

151
00:08:07,217 --> 00:08:09,471
zapisujemy substraty naszych reakcji.

152
00:08:09,727 --> 00:08:13,055
Po lewej wzór kwasu: HCOOH

153
00:08:14,591 --> 00:08:17,407
który dostarczy nam grupę HCOO

154
00:08:18,175 --> 00:08:23,867
po prawej wodorotlenek magnezu

155
00:08:24,575 --> 00:08:27,564
tlenek magnezu

156
00:08:27,903 --> 00:08:30,894
i metaliczny magnez.

157
00:08:32,511 --> 00:08:34,637
Zapisujemy reakcję kwasu 

158
00:08:34,737 --> 00:08:36,863
z wodorotlenkiem magnezu.

159
00:08:37,375 --> 00:08:49,264
HCOOH plus Mg OH dwa razy wzięte

160
00:08:49,410 --> 00:08:50,803
powstaje

161
00:08:50,943 --> 00:09:00,591
HCOO dwa razy wzięte, Mg, plus H2O.

162
00:09:01,439 --> 00:09:05,023
Po lewej stronie, w kwasie, mamy grupę HCOO

163
00:09:05,279 --> 00:09:08,525
po prawej stronie 2 takie grupy. Musimy więc

164
00:09:08,625 --> 00:09:11,422
zapisać dwójkę przed cząsteczką kwasu.

165
00:09:11,935 --> 00:09:14,509
Po lewej stronie mamy jeden atom magnezu 

166
00:09:14,609 --> 00:09:16,031
podobnie jak po prawej.

167
00:09:16,543 --> 00:09:17,991
Sól mamy już uzgodnioną

168
00:09:18,091 --> 00:09:20,126
zostaje tam do uzgodnienia woda.

169
00:09:20,383 --> 00:09:23,219
Po lewej oderwały się dwa atomy wodoru 

170
00:09:23,319 --> 00:09:26,526
od kwasu i dwa atomy wodoru od wodorotlenku.

171
00:09:26,783 --> 00:09:29,269
Mamy więc cztery oderwane atomy wodoru.

172
00:09:29,369 --> 00:09:31,480
W wodzie mamy tylko 2 atomy wodoru

173
00:09:31,580 --> 00:09:33,236
musimy więc dopisać dwójkę 

174
00:09:33,336 --> 00:09:36,186
przed cząsteczką wody. W wodzie mamy więc 

175
00:09:36,286 --> 00:09:39,205
dwa atomy tlenu, które pochodzą z grupy OH.

176
00:09:39,583 --> 00:09:42,770
Teraz zatrzymaj film i spróbuj samodzielnie

177
00:09:42,870 --> 00:09:45,028
napisać dwie pozostałe reakcje

178
00:09:45,128 --> 00:09:47,663
a potem wznów odtwarzanie i sprawdź

179
00:09:47,763 --> 00:09:49,821
czy wyszło ci tak, jak mnie.

180
00:09:52,895 --> 00:09:55,452
Sprawdzamy.

181
00:09:57,247 --> 00:09:59,807
Wyszło ci tak samo? Gratulacje!

182
00:10:02,879 --> 00:10:04,856
Oprócz poznanych już właściwości 

183
00:10:04,956 --> 00:10:06,760
wybranych kwasów karboksylowych

184
00:10:06,860 --> 00:10:09,021
przyjrzyjmy się jeszcze ich palności

185
00:10:09,279 --> 00:10:11,327
na przykładzie kwasu octowego.

186
00:10:11,583 --> 00:10:13,375
Zapiszmy tę reakcję.

187
00:10:14,143 --> 00:10:19,007
Kwas octowy CH3COOH

188
00:10:20,543 --> 00:10:22,823
spala się w obecności tlenu 

189
00:10:22,923 --> 00:10:27,198
do dwutlenku węgla i wody.

190
00:10:28,991 --> 00:10:31,605
Po lewej stronie mamy dwa atomy węgla

191
00:10:31,705 --> 00:10:33,549
musimy więc dopisać dwójkę 

192
00:10:33,649 --> 00:10:35,903
przed cząsteczką tlenku węgla 4.

193
00:10:36,671 --> 00:10:39,233
Po lewej stronie, w cząsteczce kwasu 

194
00:10:39,333 --> 00:10:40,927
mamy też 4 atomy wodoru 

195
00:10:41,027 --> 00:10:42,813
musimy więc dopisać dwójkę

196
00:10:43,071 --> 00:10:44,863
także przed cząsteczką wody.

197
00:10:45,631 --> 00:10:47,935
Zostaje nam do uzgodnienia tlen.

198
00:10:48,191 --> 00:10:51,352
Zauważ, że jest on obecny w każdej cząsteczce.

199
00:10:51,452 --> 00:10:54,334
Aby uzgodnienie to przebiegło bezproblemowo

200
00:10:54,591 --> 00:10:56,539
zapiszmy liczbę atomów tlenu 

201
00:10:56,639 --> 00:10:57,848
nad poszczególnymi 

202
00:10:57,948 --> 00:10:59,965
uzgodnionymi już cząsteczkami.

203
00:11:00,223 --> 00:11:01,909
W dwóch cząsteczkach wody 

204
00:11:02,009 --> 00:11:03,294
mamy dwa atomy tlenu

205
00:11:03,807 --> 00:11:06,879
w dwóch cząsteczkach ditlenku węgla - cztery

206
00:11:07,647 --> 00:11:09,439
w cząsteczce kwasu - dwa.

207
00:11:10,463 --> 00:11:12,735
Widzimy więc, że po prawej stronie 

208
00:11:12,835 --> 00:11:14,046
mamy 6 atomów tlenu.

209
00:11:14,303 --> 00:11:17,597
Aby wyrównać lewą stronę, musimy dostarczyć

210
00:11:17,697 --> 00:11:20,446
4 atomy tlenu w tlenie cząsteczkowym.

211
00:11:20,703 --> 00:11:24,799
Dopisujemy dwójkę przed cząsteczką tlenu.

212
00:11:30,431 --> 00:11:33,652
Kwasy karboksylowe o krótszych łańcuchach

213
00:11:33,752 --> 00:11:35,645
dysocjują w obecności wody 

214
00:11:35,745 --> 00:11:37,854
z odłączeniem jonu wodorowego.

215
00:11:39,647 --> 00:11:42,432
Sole kwasów karboksylowych powstają 

216
00:11:42,532 --> 00:11:45,790
w reakcjach kwasu karboksylowego z metalem

217
00:11:46,047 --> 00:11:49,355
tlenkiem metalu lub wodorotlenkiem metalu.

218
00:11:50,399 --> 00:11:53,001
W obecności tlenu kwasy karboksylowe 

219
00:11:53,101 --> 00:11:55,774
spalają się do dwutlenku węgla i wody.

220
00:12:00,895 --> 00:12:02,725
Jeśli potrzebujesz informacji 

221
00:12:02,825 --> 00:12:04,731
o innych związkach organicznych 

222
00:12:04,831 --> 00:12:07,037
znajdziesz je na stronie pistacja.tv

223
00:12:07,295 --> 00:12:10,855
w zakładce "Chemia".