1
00:00:01,024 --> 00:00:03,036
Fizyka jest wszędzie wokół nas

2
00:00:03,072 --> 00:00:05,144
także w mądrych bajkach.

3
00:00:05,632 --> 00:00:07,348
Przykładem jest kontynuacja

4
00:00:07,348 --> 00:00:09,857
"Alicji w Krainie Czarów", pod tytułem

5
00:00:09,857 --> 00:00:11,850
"Po drugiej stronie lustra".

6
00:00:12,032 --> 00:00:14,349
W tej książce autor łamie niejedną

7
00:00:14,349 --> 00:00:15,616
fizyczną zasadę.

8
00:00:15,872 --> 00:00:18,496
Jednej jednak może nas nauczyć.

9
00:00:18,944 --> 00:00:21,352
Chodzi o zasadę względności ruchu.

10
00:00:21,760 --> 00:00:24,448
Czerwona Królowa to groźna kobieta

11
00:00:24,448 --> 00:00:26,856
która pędzi jak wicher, ale nigdy

12
00:00:26,856 --> 00:00:28,672
nie dociera do żadnego miejsca.

13
00:00:28,928 --> 00:00:31,488
Alicja próbując dotrzymać jej kroku mówi:

14
00:00:32,000 --> 00:00:34,276
"W naszym kraju zwykle jest się w innym

15
00:00:34,276 --> 00:00:36,841
miejscu jeśli biegnie się tak szybko

16
00:00:36,841 --> 00:00:38,424
i tak długo, jak my".

17
00:00:38,912 --> 00:00:40,718
Na to królowa odpowiada:

18
00:00:40,960 --> 00:00:43,426
"Tu, jak widzisz trzeba biec tak szybko

19
00:00:43,426 --> 00:00:45,614
jak się potrafi, żeby zostać

20
00:00:45,614 --> 00:00:47,200
w tym samym miejscu.

21
00:00:47,280 --> 00:00:49,992
Jeśli chce się znaleźć w innym miejscu

22
00:00:49,992 --> 00:00:51,463
trzeba biec co najmniej

23
00:00:51,483 --> 00:00:52,856
dwa razy szybciej".

24
00:00:53,248 --> 00:00:55,016
Czy ta zasada dotyczy także

25
00:00:55,016 --> 00:00:56,384
realnego świata?

26
00:00:56,576 --> 00:00:58,880
Przekonaj się oglądając nasz film.

27
00:01:10,656 --> 00:01:11,990
Przyjrzyjmy się scenie

28
00:01:12,090 --> 00:01:13,801
rodem z filmów sensacyjnych.

29
00:01:13,984 --> 00:01:16,126
Czy ten mężczyzna się porusza?

30
00:01:16,544 --> 00:01:19,104
A może porusza się pociąg, na którym stoi?

31
00:01:19,872 --> 00:01:21,196
A co z kamerą?

32
00:01:21,306 --> 00:01:23,227
Leci na pokładzie helikoptera 

33
00:01:23,327 --> 00:01:25,264
więc się porusza, ale przecież 

34
00:01:25,364 --> 00:01:27,811
mężczyznę w kadrze widzimy nieruchomo.

35
00:01:28,064 --> 00:01:30,286
Co tu się w końcu rusza, a co nie?

36
00:01:30,880 --> 00:01:33,218
Przeanalizujmy sytuację najpierw z punktu

37
00:01:33,218 --> 00:01:36,256
widzenia widza, obserwującego ją z oddali.

38
00:01:36,768 --> 00:01:38,176
Dla niego niewątpliwie

39
00:01:38,176 --> 00:01:39,584
porusza się mężczyzna.

40
00:01:39,840 --> 00:01:41,204
Pociąg również.

41
00:01:41,376 --> 00:01:43,168
W ruchu jest także helikopter

42
00:01:43,168 --> 00:01:44,412
wraz z kamerą.

43
00:01:44,704 --> 00:01:47,296
Możemy więc powiedzieć, że zarówno

44
00:01:47,396 --> 00:01:50,637
mężczyzna, jak pociąg, helikopter i kamera 

45
00:01:50,737 --> 00:01:53,407
poruszają się względem obserwatora.

46
00:01:53,920 --> 00:01:56,508
Nasz bohater pozostaje jednak nieruchomy

47
00:01:56,508 --> 00:01:59,808
względem pociągu, podobnie jak helikopter.

48
00:02:00,320 --> 00:02:02,787
Kamera na pokładzie helikoptera także

49
00:02:02,787 --> 00:02:04,957
nie porusza się względem pociągu

50
00:02:04,957 --> 00:02:06,720
i człowieka na jego dachu.

51
00:02:07,744 --> 00:02:10,560
Często pojawia się tu słowo "względem".

52
00:02:11,072 --> 00:02:12,731
To właśnie ono jest kluczem

53
00:02:12,731 --> 00:02:14,394
dla definiowania ruchu.

54
00:02:14,656 --> 00:02:16,950
Mówimy, że ruch jest względny

55
00:02:16,950 --> 00:02:18,720
czyli, mówiąc potocznie

56
00:02:18,820 --> 00:02:20,907
 zależy od punktu widzenia.

57
00:02:21,056 --> 00:02:23,280
To, względem czego opisujemy ruch

58
00:02:23,280 --> 00:02:25,920
nazywamy w fizyce układem odniesienia.

59
00:02:26,176 --> 00:02:28,078
Jeśli więc mówimy, że człowiek

60
00:02:28,078 --> 00:02:30,134
nie porusza się względem pociągu

61
00:02:30,134 --> 00:02:33,072
to naszym układem odniesienia jest pociąg.

62
00:02:33,600 --> 00:02:35,937
Jeśli natomiast powiemy, że człowiek ten

63
00:02:35,937 --> 00:02:38,219
się porusza, na przykład względem 

64
00:02:38,319 --> 00:02:40,620
mijanych drzew, to zauważ, właśnie 

65
00:02:40,720 --> 00:02:43,071
zmieniliśmy nasz układ odniesienia.

66
00:02:43,328 --> 00:02:44,864
Teraz są nim drzewa.

67
00:02:45,632 --> 00:02:48,575
Każdy ruch lub brak ruchu możemy określić

68
00:02:48,575 --> 00:02:51,231
dopiero wtedy, gdy nadamy mu kontekst

69
00:02:51,231 --> 00:02:53,312
w postaci układu odniesienia.

70
00:02:57,664 --> 00:03:00,408
Myślę, że cytat z początku filmu jest już

71
00:03:00,408 --> 00:03:02,552
dla Ciebie bardziej zrozumiały.

72
00:03:02,784 --> 00:03:05,353
Przeanalizujmy jednak jeszcze jeden przykład

73
00:03:05,453 --> 00:03:07,903
w którym doskonale widać względność ruchu.

74
00:03:08,416 --> 00:03:10,950
Wyobraź sobie, że jesteś na lotnisku

75
00:03:10,950 --> 00:03:13,168
i idziesz ruchomym chodnikiem.

76
00:03:13,536 --> 00:03:16,281
Jeśli podążasz zgodnie ze zwrotem jego ruchu

77
00:03:16,381 --> 00:03:18,822
będziesz przesuwać się o wiele szybciej 

78
00:03:18,922 --> 00:03:20,346
względem ścian terminalu

79
00:03:20,446 --> 00:03:22,238
niż idąc po zwykłej podłodze.

80
00:03:22,752 --> 00:03:25,682
Jeśli jednak postanowisz iść pod prąd

81
00:03:25,682 --> 00:03:28,642
to gdy dopasujesz prędkość, może okazać się

82
00:03:28,742 --> 00:03:31,442
że względem ścian terminalu pozostaniesz

83
00:03:31,542 --> 00:03:33,312
wciąż w tym samym miejscu.

84
00:03:34,272 --> 00:03:36,356
Sytuacja przypomina tę z historii

85
00:03:36,356 --> 00:03:38,554
o Alicji w Krainie Czarów, choć

86
00:03:38,554 --> 00:03:40,652
na szczęście nie musisz biec najszybciej

87
00:03:40,652 --> 00:03:43,536
jak potrafisz i problem rozwiązuje się

88
00:03:43,536 --> 00:03:45,536
jeśli tylko zmienisz kierunek.

89
00:03:49,888 --> 00:03:52,392
Wiesz już, czym jest względność ruchu.

90
00:03:52,704 --> 00:03:54,477
Przenieśmy się teraz na łąkę

91
00:03:54,477 --> 00:03:56,856
i przeanalizujmy ruch trzech stworzeń

92
00:03:56,856 --> 00:03:58,882
względem powierzchni Ziemi.

93
00:03:59,104 --> 00:04:01,552
Zobacz, tu pełznie ślimak.

94
00:04:01,664 --> 00:04:04,288
Obok pająk tka swoją pajęczynę

95
00:04:04,288 --> 00:04:07,034
a nad kwiatami lata pszczoła, co rusz

96
00:04:07,034 --> 00:04:09,282
przysiadając na którymś z nich.

97
00:04:09,856 --> 00:04:11,652
Czym różni się ich ruch?

98
00:04:12,672 --> 00:04:14,499
Może w pierwszej chwili przyjdzie Ci

99
00:04:14,499 --> 00:04:16,256
do głowy, że prędkością.

100
00:04:16,512 --> 00:04:18,815
Ale to temat na osobny film.

101
00:04:19,071 --> 00:04:20,937
Pomyśl więc jeszcze chwilę.

102
00:04:21,887 --> 00:04:25,199
Zobacz, ślimak pełznie jak po sznurku.

103
00:04:25,471 --> 00:04:27,691
Pająk na swojej płaskiej pajęczynie

104
00:04:27,691 --> 00:04:29,019
zatacza okręgi.

105
00:04:29,055 --> 00:04:30,079
A pszczoła?

106
00:04:30,591 --> 00:04:33,051
Aby opisać jej ruch, trzeba wykazać się

107
00:04:33,051 --> 00:04:34,943
jeszcze większą kreatywnością.

108
00:04:35,199 --> 00:04:37,778
Jednak w każdym przypadku stworzenie

109
00:04:37,878 --> 00:04:40,845
pokonuje określoną trasę, prostą lub krętą

110
00:04:40,945 --> 00:04:43,012
jak niedbale rzucony sznurek.

111
00:04:43,135 --> 00:04:45,626
Gdybyśmy chcieli zmierzyć ich długości

112
00:04:45,726 --> 00:04:47,231
musielibyśmy każdy taki 

113
00:04:47,331 --> 00:04:49,086
sznurek trasy rozprostować.

114
00:04:49,535 --> 00:04:52,190
W fizyce trasę, po której odbywa się ruch

115
00:04:52,190 --> 00:04:53,489
nazwano torem.

116
00:04:53,887 --> 00:04:56,900
Aby nie zapomnieć, jaki kształt ma trasa ruchu

117
00:04:57,000 --> 00:04:58,898
dodajemy do rzeczownika "tor" 

118
00:04:58,998 --> 00:05:00,479
odpowiedni przymiotnik.

119
00:05:00,799 --> 00:05:03,395
Nasz ślimak porusza się po linii prostej

120
00:05:03,395 --> 00:05:05,627
a więc po torze prostoliniowym.

121
00:05:05,919 --> 00:05:08,799
Natomiast pająk i pszczoła poruszają się

122
00:05:08,799 --> 00:05:10,527
po torze krzywoliniowym.

123
00:05:11,039 --> 00:05:13,341
Długość odcinka toru, po którym 

124
00:05:13,441 --> 00:05:16,648
odbywa się ruch, niezależnie od jego kształtu

125
00:05:16,748 --> 00:05:18,462
w fizyce nazywamy drogą.

126
00:05:18,975 --> 00:05:21,151
Nasz ślimak posuwając się po torze

127
00:05:21,151 --> 00:05:23,007
prostoliniowym, pokonał drogę

128
00:05:23,007 --> 00:05:24,691
czterech centymetrów.

129
00:05:24,863 --> 00:05:27,845
Jak widzisz, droga w fizyce ma zupełnie

130
00:05:27,845 --> 00:05:30,751
inne znaczenie niż w języku potocznym.

131
00:05:31,263 --> 00:05:34,501
Dla fizyka droga to długość toru ruchu

132
00:05:34,501 --> 00:05:37,407
a nie miejsce, gdzie poruszają się pojazdy.

133
00:05:37,919 --> 00:05:41,387
Zauważ jednak, że auto jadące po drodze

134
00:05:41,387 --> 00:05:44,584
pokonuje też drogę w znaczeniu fizycznym

135
00:05:44,584 --> 00:05:47,721
przejeżdżając na przykład 10 kilometrów.

136
00:05:48,159 --> 00:05:51,263
Drogę oznaczamy w fizyce małą literą s

137
00:05:51,263 --> 00:05:53,991
a jej jednostką podstawową jest metr.

138
00:05:57,887 --> 00:05:59,972
Kolejną ważną informacją o ruchu

139
00:05:59,972 --> 00:06:01,851
jest czas jego trwania.

140
00:06:02,239 --> 00:06:03,833
Możemy go zmierzyć na przykład

141
00:06:03,833 --> 00:06:05,817
za pomocą zegarka lub stopera.

142
00:06:06,079 --> 00:06:08,141
Czas oznaczamy symbolem t.

143
00:06:08,639 --> 00:06:10,583
Jednostką czasu w układzie SI

144
00:06:10,583 --> 00:06:11,595
jest sekunda.

145
00:06:11,711 --> 00:06:14,271
Używamy również minut oraz godzin.

146
00:06:14,527 --> 00:06:17,101
Jedna godzina to 60 minut

147
00:06:17,101 --> 00:06:19,741
a jedna minuta to 60 sekund.

148
00:06:20,254 --> 00:06:23,984
Załóżmy, że nasz ślimak pełzł przez 38 minut

149
00:06:24,084 --> 00:06:27,556
a pająk tkał swoją sieć półtorej godziny.

150
00:06:27,583 --> 00:06:29,685
Wyraźmy oba czasy w sekundach.

151
00:06:30,143 --> 00:06:37,631
38 minut to 38 razy 60, czyli 2280 sekund.

152
00:06:38,079 --> 00:06:40,083
Aby czas wyrażony w godzinach zamienić

153
00:06:40,083 --> 00:06:42,727
od razu na sekundy, musimy wymnożyć go

154
00:06:42,727 --> 00:06:47,675
razy 3600, co daje nam 5400 sekund.

155
00:06:48,319 --> 00:06:50,559
Jeśli chcesz przypomnieć sobie dokładniej

156
00:06:50,559 --> 00:06:52,621
przeliczanie jednostek czasu

157
00:06:52,621 --> 00:06:55,231
zajrzyj do naszych filmów z matematyki.

158
00:07:00,607 --> 00:07:02,866
Ciało jest w ruchu, gdy zmienia położenie

159
00:07:02,866 --> 00:07:05,199
względem wybranego układu odniesienia.

160
00:07:05,471 --> 00:07:09,091
Podstawowe wielkości fizyczne, opisujące ruch

161
00:07:09,191 --> 00:07:11,343
to tor ruchu, czas i droga.

162
00:07:11,615 --> 00:07:14,431
Jednostką drogi w układzie SI jest metr

163
00:07:14,687 --> 00:07:17,247
natomiast jednostką czasu jest sekunda.

164
00:07:20,575 --> 00:07:22,367
Wiesz już sporo o ruchu.

165
00:07:22,879 --> 00:07:25,085
Więcej o jego rodzajach dowiesz się

166
00:07:25,085 --> 00:07:28,155
z innych filmów tej playlisty.