1
00:00:00,512 --> 00:00:02,577
Przeciąganie liny było znane już

2
00:00:02,577 --> 00:00:05,636
w starożytnym Egipcie, Grecji i Chinach.

3
00:00:05,888 --> 00:00:08,099
To dość popularna dyscyplina sportu

4
00:00:08,099 --> 00:00:10,752
która polega na przeciągnięciu przeciwnika.

5
00:00:11,008 --> 00:00:12,755
W każdym starciu uczestniczą

6
00:00:12,755 --> 00:00:14,848
dwie ośmioosobowe drużyny.

7
00:00:15,360 --> 00:00:17,152
Przeciąganie liny pojawiło się

8
00:00:17,152 --> 00:00:19,043
nawet na igrzyskach olimpijskich

9
00:00:19,043 --> 00:00:25,148
i to pięciokrotnie w latach 1900-1920.

10
00:00:36,608 --> 00:00:38,837
Będąc z rodzicami w supermarkecie

11
00:00:38,837 --> 00:00:40,182
zdarzyło Ci się może

12
00:00:40,182 --> 00:00:41,728
pchać wózek z zakupami.

13
00:00:42,240 --> 00:00:43,874
Im więcej w nim produktów

14
00:00:43,874 --> 00:00:45,312
tym pcha się go ciężej.

15
00:00:45,568 --> 00:00:48,296
Ale gdy pchasz we dwójkę, jest lżej.

16
00:00:48,296 --> 00:00:49,396
Dlaczego?

17
00:00:50,688 --> 00:00:52,368
Bo gdy pchacie tak wózek

18
00:00:52,368 --> 00:00:54,787
ty działasz na niego z pewną siłą

19
00:00:54,787 --> 00:00:56,179
i twój pomocnik też

20
00:00:56,179 --> 00:00:58,106
działa na wózek z pewną siłą.

21
00:00:58,368 --> 00:00:59,497
Jeśli każdy z was

22
00:00:59,497 --> 00:01:01,356
przyłoży do wózka swoją siłę

23
00:01:01,356 --> 00:01:03,612
i te siły będą miały ten sam zwrot

24
00:01:03,612 --> 00:01:06,358
to jej wartości się do siebie dodadzą.

25
00:01:06,560 --> 00:01:07,565
W takim przypadku

26
00:01:07,565 --> 00:01:09,403
każdy z was mniej się zmęczy

27
00:01:09,403 --> 00:01:11,716
a wózek będzie jechał tak szybko

28
00:01:11,716 --> 00:01:12,728
jak wcześniej.

29
00:01:13,728 --> 00:01:15,120
W przykładzie z wózkiem

30
00:01:15,120 --> 00:01:17,718
dwie siły można zastąpić jedną

31
00:01:17,718 --> 00:01:19,104
będącą ich sumą.

32
00:01:19,360 --> 00:01:21,435
Taką wspólną siłę nazywamy wtedy

33
00:01:21,435 --> 00:01:22,688
siłą wypadkową.

34
00:01:22,944 --> 00:01:24,510
W przypadku naszego wózka

35
00:01:24,510 --> 00:01:25,996
sumowanie jest proste

36
00:01:25,996 --> 00:01:27,552
bo siły są tylko dwie.

37
00:01:27,808 --> 00:01:29,288
Bywają jednak sytuacje

38
00:01:29,288 --> 00:01:31,242
gdy na ciało działa wiele sił

39
00:01:31,242 --> 00:01:33,005
i wtedy możliwość zastąpienia

40
00:01:33,005 --> 00:01:35,512
ich wszystkich jedną siłą wypadkową

41
00:01:35,512 --> 00:01:37,088
naprawdę się przydaje.

42
00:01:41,120 --> 00:01:42,777
W przypadku działania sił

43
00:01:42,777 --> 00:01:44,832
nie zawsze o współpracę chodzi.

44
00:01:44,832 --> 00:01:46,952
Weźmy panią na spacerze z psem.

45
00:01:47,128 --> 00:01:49,056
Jeśli jest to duży silny pies

46
00:01:49,056 --> 00:01:51,104
a zobaczy coś, co go zaciekawi

47
00:01:51,360 --> 00:01:53,152
to mocno pociągnie smycz.

48
00:01:53,408 --> 00:01:55,534
Jeśli pani przeciwstawi się psu

49
00:01:55,534 --> 00:01:57,455
z wystarczająco dużą siłą

50
00:01:57,455 --> 00:01:58,607
to pies przegra

51
00:01:58,617 --> 00:02:00,504
i będzie musiał się zatrzymać.

52
00:02:00,576 --> 00:02:03,118
A jeżeli to jego siła będzie większa

53
00:02:03,118 --> 00:02:05,022
pani wyląduje w błocie.

54
00:02:05,184 --> 00:02:07,760
Niezależnie od tego, kto będzie górą

55
00:02:07,760 --> 00:02:09,745
obie strony odczują skutki

56
00:02:09,745 --> 00:02:10,967
tej wymiany sił.

57
00:02:10,967 --> 00:02:12,747
Wzajemną reakcje dwóch ciał

58
00:02:12,747 --> 00:02:14,987
możemy przedstawić graficznie

59
00:02:14,987 --> 00:02:16,146
jak na rysunku.

60
00:02:16,192 --> 00:02:18,847
A wektor uzyskany z odejmowania sił

61
00:02:18,847 --> 00:02:20,468
jest siłą wypadkową.

62
00:02:20,544 --> 00:02:22,341
Tak jak w sytuacji opisanej

63
00:02:22,341 --> 00:02:23,872
na poprzedniej planszy.

64
00:02:24,128 --> 00:02:25,152
Zapamiętaj!

65
00:02:25,408 --> 00:02:26,628
Im większa siła

66
00:02:26,628 --> 00:02:28,173
tym rysowany wektor

67
00:02:28,173 --> 00:02:29,708
będzie dłuższy.

68
00:02:34,368 --> 00:02:36,041
Może zdarzyło Ci się oglądać

69
00:02:36,041 --> 00:02:38,306
jak na festynie zespoły rywalizowały

70
00:02:38,306 --> 00:02:39,828
w przeciąganiu liny.

71
00:02:40,000 --> 00:02:42,391
Każdy stara się przeciągnąć przeciwnika

72
00:02:42,391 --> 00:02:44,352
ale zazwyczaj przez dłuższy czas

73
00:02:44,608 --> 00:02:46,656
lina nie zmienia swojego położenia.

74
00:02:47,168 --> 00:02:49,728
To przykład sił, które się równoważą.

75
00:02:49,984 --> 00:02:52,068
Siły równoważące się to takie

76
00:02:52,068 --> 00:02:54,080
które mają taką samą wartość

77
00:02:54,336 --> 00:02:56,203
działają na to samo ciało

78
00:02:56,203 --> 00:02:58,010
wzdłuż tej samej prostej

79
00:02:58,010 --> 00:02:59,968
ale mają przeciwne zwroty.

80
00:03:00,224 --> 00:03:02,784
Wypadkowa tych sił wynosi zero.

81
00:03:03,296 --> 00:03:05,563
Dopiero gdy jedna z sił zmaleje

82
00:03:05,563 --> 00:03:06,885
albo druga urośnie

83
00:03:06,885 --> 00:03:09,081
wypadkowa przestaje być zerem

84
00:03:09,081 --> 00:03:11,126
i jeden z zespołów wygrywa.

85
00:03:15,328 --> 00:03:16,352
Teraz zadanie.

86
00:03:16,608 --> 00:03:17,888
Spójrz na obrazek.

87
00:03:18,144 --> 00:03:19,936
To ulubiona palma mamy.

88
00:03:20,192 --> 00:03:22,122
Rodzeństwo chcę ją przesunąć

89
00:03:22,122 --> 00:03:24,016
bo ma za mało miejsca do zabawy.

90
00:03:24,288 --> 00:03:26,063
Z jaką siłą oboje działają

91
00:03:26,063 --> 00:03:27,360
na doniczkę z palmą?

92
00:03:27,872 --> 00:03:28,864
Mama wolałaby

93
00:03:28,864 --> 00:03:30,944
żeby palma została na miejscu.

94
00:03:31,200 --> 00:03:33,523
Co by było, gdyby zaczęła pchać doniczkę

95
00:03:33,523 --> 00:03:34,862
w przeciwną stronę?

96
00:03:34,862 --> 00:03:36,622
Czy udałoby się jej zablokować

97
00:03:36,632 --> 00:03:37,984
działania rodzeństwa?

98
00:03:38,368 --> 00:03:40,088
Zastanów się, a ja za chwilę

99
00:03:40,088 --> 00:03:41,770
pokażę Ci rozwiązanie.

100
00:03:45,024 --> 00:03:46,971
Chcemy odpowiedzieć na pytanie

101
00:03:46,971 --> 00:03:49,822
z jaką siłą rodzeństwo działa na doniczkę.

102
00:03:49,888 --> 00:03:52,704
Musimy zatem wyznaczyć ich siłę wypadkową.

103
00:03:53,216 --> 00:03:56,288
Jurek działa na doniczkę siłą FJ

104
00:03:56,544 --> 00:03:58,496
równą 50 niutonom.

105
00:03:58,586 --> 00:04:02,678
Basia siłą FB równą 35 niutonom.

106
00:04:02,944 --> 00:04:04,648
Skoro oboje pchają doniczkę

107
00:04:04,648 --> 00:04:06,601
w tę samą stronę, to znaczy

108
00:04:06,601 --> 00:04:09,015
że chcąc wyznaczyć siłę wypadkową

109
00:04:09,015 --> 00:04:10,624
musimy dodać ich siły.

110
00:04:11,136 --> 00:04:12,672
Mamy więc FR.

111
00:04:13,184 --> 00:04:16,256
R oznacza tutaj siłę wypadkową rodzeństwa.

112
00:04:16,768 --> 00:04:19,327
Równa się FJ dodać FB.

113
00:04:19,583 --> 00:04:23,167
Czyli 50 niutonów dodać 35 niutonów

114
00:04:23,423 --> 00:04:25,983
a to się równa 85 niutonów.

115
00:04:26,751 --> 00:04:28,153
Z taką siłą wypadkową

116
00:04:28,153 --> 00:04:29,823
rodzeństwo pcha doniczkę.

117
00:04:30,847 --> 00:04:32,639
Teraz druga część zadania.

118
00:04:32,895 --> 00:04:35,439
Przychodzi zagniewana mama i pcha doniczkę

119
00:04:35,439 --> 00:04:38,527
z siłą 90 niutonów w przeciwną stronę.

120
00:04:39,039 --> 00:04:40,605
Pytanie, czy uda jej się

121
00:04:40,605 --> 00:04:42,367
zatrzymać palmę na miejscu?

122
00:04:42,623 --> 00:04:44,693
Tutaj ponownie musimy wyznaczyć

123
00:04:44,693 --> 00:04:45,995
siłę wypadkową.

124
00:04:46,207 --> 00:04:48,511
Skoro rodzeństwo pcha doniczkę w lewo

125
00:04:48,767 --> 00:04:49,867
a mama w prawo

126
00:04:49,867 --> 00:04:51,910
to na pewno siła wypadkowa

127
00:04:51,910 --> 00:04:53,631
będzie różnicą tych sił.

128
00:04:53,887 --> 00:04:56,191
Ale którą siłę odjąć od której?

129
00:04:59,519 --> 00:05:01,918
Aby zdecydować, powinniśmy porównać

130
00:05:01,918 --> 00:05:04,549
długości wektorów i wtedy odjąć

131
00:05:04,549 --> 00:05:06,175
krótszy od dłuższego.

132
00:05:06,431 --> 00:05:08,849
Otrzymany wektor wypadkowy będzie wtedy

133
00:05:08,849 --> 00:05:10,692
skierowany w tę samą stronę

134
00:05:10,692 --> 00:05:12,107
co dłuższy wektor.

135
00:05:12,319 --> 00:05:14,003
W naszym przypadku widzimy

136
00:05:14,003 --> 00:05:16,887
że wektor siły FM jest dłuższy

137
00:05:16,887 --> 00:05:18,713
niż wektor siły FR.

138
00:05:18,975 --> 00:05:19,743
Piszemy.

139
00:05:19,999 --> 00:05:24,095
FW równa się FM odjąć FR.

140
00:05:24,351 --> 00:05:26,643
Po podstawieniu odpowiednich wartości

141
00:05:26,643 --> 00:05:30,888
otrzymujemy, że FW równa się 90 niutonów

142
00:05:30,888 --> 00:05:33,039
odjąć 85 niutonów.

143
00:05:33,311 --> 00:05:35,615
A to równa się 5 niutonów.

144
00:05:36,127 --> 00:05:38,803
Oznacza to, że dzieci nie dadzą rady mamie

145
00:05:38,803 --> 00:05:42,015
bo działa ona większą siłą niż ich dwoje

146
00:05:42,271 --> 00:05:44,230
i dlatego jest w stanie utrzymać

147
00:05:44,230 --> 00:05:46,864
doniczkę na miejscu, a nawet przesunąć ją

148
00:05:46,864 --> 00:05:49,473
z powrotem tam, gdzie stała wcześniej.

149
00:05:54,303 --> 00:05:56,590
W dzisiejszej lekcji dowiedzieliśmy się

150
00:05:56,590 --> 00:05:59,611
czym jest siła wypadkowa i jak ją obliczać

151
00:05:59,611 --> 00:06:01,150
dodając lub odejmując

152
00:06:01,150 --> 00:06:03,519
odpowiednie wektory sił składowych.

153
00:06:03,775 --> 00:06:05,347
Poznaliśmy też pojęcie

154
00:06:05,347 --> 00:06:06,847
równoważenia się sił.

155
00:06:09,919 --> 00:06:12,574
Obejrzyj pozostałe filmy z dynamiki

156
00:06:12,574 --> 00:06:13,957
a po więcej materiałów

157
00:06:13,957 --> 00:06:17,686
zajrzyj na naszą stronę pi-stacja.tv.