1
00:00:00,512 --> 00:00:02,035
Nieważne czy poruszamy się

2
00:00:02,035 --> 00:00:04,253
najdłuższym autobusem na świecie

3
00:00:04,253 --> 00:00:05,891
czy londyńskim piętrusiem

4
00:00:05,891 --> 00:00:07,660
czy takim w kształcie świnki

5
00:00:07,660 --> 00:00:09,014
kota lub królika.

6
00:00:09,216 --> 00:00:10,875
W każdym z nich na pasażerów

7
00:00:10,875 --> 00:00:12,538
działają takie same siły.

8
00:00:12,544 --> 00:00:14,592
Dzisiaj sobie o nich opowiemy.

9
00:00:25,600 --> 00:00:27,392
Jeździsz do szkoły autobusem?

10
00:00:27,904 --> 00:00:29,865
Jeśli wsiadasz do niego na pętli

11
00:00:29,865 --> 00:00:32,290
często kilka minut czekasz na odjazd.

12
00:00:32,512 --> 00:00:34,801
Na autobus stojący na przystanku

13
00:00:34,801 --> 00:00:37,376
czy to z pasażerami w środku czy bez nich

14
00:00:37,632 --> 00:00:38,656
działają siły.

15
00:00:38,912 --> 00:00:41,739
Siła ciężkości, inaczej grawitacji

16
00:00:41,739 --> 00:00:44,191
i siła reakcji podłoża, zwana także

17
00:00:44,191 --> 00:00:46,336
siłą sprężystości podłoża.

18
00:00:46,592 --> 00:00:48,549
Te siły wzajemnie się równoważą

19
00:00:48,549 --> 00:00:50,610
dlatego autobus ani nie odlatuje

20
00:00:50,610 --> 00:00:52,992
w powietrze, ani nie tonie w asfalcie.

21
00:00:53,504 --> 00:00:55,121
Jeżeli działający na ciało

22
00:00:55,121 --> 00:00:57,293
w naszym przypadku autobus

23
00:00:57,293 --> 00:00:58,797
siły się równoważą

24
00:00:58,797 --> 00:01:00,928
to pozostaje ono w spoczynku.

25
00:01:01,952 --> 00:01:04,000
A co się stanie, gdy autobus ruszy?

26
00:01:04,256 --> 00:01:05,788
Działające na niego siły

27
00:01:05,788 --> 00:01:07,528
przestaną się równoważyć.

28
00:01:07,584 --> 00:01:09,485
Siła generowana przez silnik

29
00:01:09,485 --> 00:01:10,860
wprawia w ruch koła

30
00:01:10,860 --> 00:01:13,422
a ich oddziaływanie z podłożem sprawia

31
00:01:13,422 --> 00:01:16,196
że pojazd zaczyna toczyć się do przodu.

32
00:01:16,288 --> 00:01:19,155
Silnik autobusu przenosi moment obrotowy

33
00:01:19,155 --> 00:01:21,451
czyli siłę, jaką można uzyskać

34
00:01:21,451 --> 00:01:22,765
z silnika na koła

35
00:01:22,765 --> 00:01:24,774
wytwarzając na styku opony

36
00:01:24,774 --> 00:01:26,782
i jezdni siłę napędową

37
00:01:26,848 --> 00:01:29,344
równoważącą opory ruchu pojazdu.

38
00:01:29,600 --> 00:01:32,020
Jak pamiętasz do oporów ruchu zaliczamy

39
00:01:32,020 --> 00:01:34,720
na przykład opory powietrza i tarcie.

40
00:01:34,976 --> 00:01:37,354
Od tej chwili autobus porusza się ruchem

41
00:01:37,354 --> 00:01:39,328
jednostajnym prostoliniowym.

42
00:01:39,840 --> 00:01:41,120
Zapamiętaj!

43
00:01:41,376 --> 00:01:43,556
Jeżeli na ciało nie działa żadna siła

44
00:01:43,556 --> 00:01:45,728
lub działające siły się równoważą

45
00:01:45,984 --> 00:01:47,732
to ciało pozostaje w spoczynku

46
00:01:47,732 --> 00:01:49,768
lub porusza się ruchem jednostajnym

47
00:01:49,768 --> 00:01:50,962
prostoliniowym.

48
00:01:51,104 --> 00:01:53,292
Jest to pierwsza zasada dynamiki.

49
00:01:53,664 --> 00:01:54,843
Jeśli nie pamiętasz

50
00:01:54,843 --> 00:01:56,487
czym jest ruch jednostajny

51
00:01:56,487 --> 00:01:58,951
koniecznie zajrzyj do naszych filmów

52
00:01:58,951 --> 00:02:00,320
z działu kinematyka.

53
00:02:03,904 --> 00:02:06,709
Jeśli jeździsz autobusem to pewnie wiesz

54
00:02:06,709 --> 00:02:09,024
że podróż nie zawsze jest komfortowa.

55
00:02:09,280 --> 00:02:11,065
Czasem pojazd nagle przyspiesza

56
00:02:11,065 --> 00:02:13,572
albo co gorsza, hamuje tak

57
00:02:13,572 --> 00:02:15,834
że stojący prawie się przewracają.

58
00:02:16,192 --> 00:02:18,113
Za to też jest odpowiedzialna

59
00:02:18,113 --> 00:02:19,787
pierwsza zasada dynamiki

60
00:02:19,787 --> 00:02:20,763
która nosi też

61
00:02:20,763 --> 00:02:22,592
zaraz się przekonasz dlaczego

62
00:02:22,848 --> 00:02:24,896
nazwę zasady bezwładności.

63
00:02:25,664 --> 00:02:28,137
Aby wprawić ciało w ruch, zatrzymać je

64
00:02:28,137 --> 00:02:29,809
lub zmienić jego prędkość

65
00:02:29,809 --> 00:02:32,093
musi na niego zadziałać inne ciało

66
00:02:32,093 --> 00:02:32,832
pewną siłą.

67
00:02:33,344 --> 00:02:36,442
Innymi słowy ciało, które jest w spoczynku

68
00:02:36,442 --> 00:02:37,876
chce w nim pozostać.

69
00:02:37,952 --> 00:02:39,525
A ciało, które porusza się

70
00:02:39,525 --> 00:02:41,606
ruchem jednostajnym prostoliniowym

71
00:02:41,606 --> 00:02:43,328
chce się dalej tak poruszać.

72
00:02:43,840 --> 00:02:47,132
Taką własność ciał nazywamy bezwładnością.

73
00:02:47,424 --> 00:02:49,920
Bezwładność jest zależna od masy.

74
00:02:49,936 --> 00:02:52,255
Jest tym większa, im większa jest

75
00:02:52,285 --> 00:02:53,708
masa danego ciała.

76
00:02:54,080 --> 00:02:56,375
W naszym przypadku jadący pasażer

77
00:02:56,375 --> 00:02:58,363
porusza się wraz z autobusem

78
00:02:58,363 --> 00:02:59,712
i jest jego częścią.

79
00:02:59,968 --> 00:03:02,216
Gdy jednak autobus zaczyna hamować

80
00:03:02,272 --> 00:03:04,291
ciało pasażera jeszcze przez chwilę

81
00:03:04,291 --> 00:03:06,508
chce się poruszać tak, jak wcześniej.

82
00:03:06,624 --> 00:03:08,696
Zachowuje swoją bezwładność.

83
00:03:09,184 --> 00:03:11,615
Zmiana stanu ruchu na spoczynek

84
00:03:11,635 --> 00:03:13,255
albo spoczynku na ruch

85
00:03:13,301 --> 00:03:15,584
wymaga przyłożenia pewnej siły.

86
00:03:15,584 --> 00:03:17,980
Tym większej, im większą bezwładność

87
00:03:17,980 --> 00:03:19,252
posiada ciało.

88
00:03:22,240 --> 00:03:23,648
A czy zastanawiało Cię

89
00:03:23,648 --> 00:03:25,364
dlaczego zwrot szarpnięcia

90
00:03:25,364 --> 00:03:27,080
zależy od tego czy autobus

91
00:03:27,080 --> 00:03:28,684
zwalnia czy przyśpiesza?

92
00:03:29,152 --> 00:03:31,209
Chodzi rzecz jasna o zwrot siły

93
00:03:31,209 --> 00:03:32,736
działającej na pasażerów.

94
00:03:32,992 --> 00:03:34,955
Gdy autobus przyspiesza

95
00:03:34,955 --> 00:03:36,417
ciało, czyli pasażer

96
00:03:36,417 --> 00:03:38,536
nie nadąża za przyspieszającą

97
00:03:38,536 --> 00:03:39,660
podłogą autobusu

98
00:03:39,660 --> 00:03:41,640
na której stoją jego stopy.

99
00:03:41,952 --> 00:03:43,588
Czujemy szarpnięcie do tyłu.

100
00:03:43,744 --> 00:03:46,122
Za to też odpowiada bezwładność.

101
00:03:46,304 --> 00:03:48,465
Z kolei przy gwałtownym hamowaniu

102
00:03:48,465 --> 00:03:50,735
na pasażera działa siła skierowana

103
00:03:50,735 --> 00:03:51,936
jak na tym obrazku.

104
00:03:52,192 --> 00:03:54,386
Znów najpierw czują ją stopy

105
00:03:54,386 --> 00:03:57,090
które hamują razem z podłogą autobusu.

106
00:03:57,312 --> 00:03:59,972
Reszta pasażera ze względu na bezwładność

107
00:03:59,972 --> 00:04:01,801
jeszcze przez moment porusza się

108
00:04:01,801 --> 00:04:02,672
do przodu.

109
00:04:02,688 --> 00:04:04,964
Czujemy szarpnięcie w przód.

110
00:04:08,320 --> 00:04:09,856
Teraz zadanie dla Ciebie.

111
00:04:10,112 --> 00:04:12,160
Podaj kilka przykładów z życia

112
00:04:12,416 --> 00:04:15,320
w których działa pierwsza zasada dynamiki.

113
00:04:18,559 --> 00:04:20,842
Przykładami może być jazda kolejką

114
00:04:20,842 --> 00:04:23,586
w parku rozrywki, jazda windą

115
00:04:23,586 --> 00:04:26,627
zwłaszcza taką szybkobieżną lub krążek

116
00:04:26,627 --> 00:04:28,543
leżący na stole do cymbergaja.

117
00:04:29,055 --> 00:04:31,507
Ten stosuje się do pierwszej zasady tym

118
00:04:31,507 --> 00:04:32,929
że się nie porusza.

119
00:04:33,151 --> 00:04:35,113
Jeśli interesujesz się kosmosem

120
00:04:35,113 --> 00:04:37,187
możesz tu zaliczyć także ruch sondy

121
00:04:37,187 --> 00:04:38,783
kosmicznej na orbicie.

122
00:04:39,551 --> 00:04:42,170
Przykładów z życia codziennego moglibyśmy

123
00:04:42,170 --> 00:04:43,536
znaleźć dużo więcej

124
00:04:43,536 --> 00:04:45,744
więc jeśli wymyśliłeś coś innego

125
00:04:45,744 --> 00:04:48,765
podziel się tym w komentarzu pod filmem.

126
00:04:53,887 --> 00:04:55,787
W dzisiejszej lekcji poznaliśmy

127
00:04:55,787 --> 00:04:57,471
pierwszą zasadę dynamiki.

128
00:04:57,727 --> 00:04:59,744
Dowiedzieliśmy się jak wpływa ona

129
00:04:59,744 --> 00:05:02,288
na nasze życie oraz czym jest

130
00:05:02,288 --> 00:05:03,615
bezwładność ciał.

131
00:05:07,199 --> 00:05:09,588
Obejrzyj pozostałe filmy z dynamiki

132
00:05:09,588 --> 00:05:10,946
a po więcej materiałów

133
00:05:10,946 --> 00:05:14,111
zajrzyj na naszą stronę pi-stacja.tv.