1
00:00:01,538 --> 00:00:03,151
Jeśli zdarzyło Ci się czytać

2
00:00:03,151 --> 00:00:05,681
„Niezwykłe przygody barona Munchausena”

3
00:00:05,711 --> 00:00:08,107
pamiętasz może jak chwalił się on

4
00:00:08,127 --> 00:00:10,239
że pewnego razu, gdy wpadł w bagno

5
00:00:10,279 --> 00:00:12,649
sam wyciągnął się z niego za włosy

6
00:00:12,699 --> 00:00:14,162
i to razem z koniem.

7
00:00:14,592 --> 00:00:16,384
Fizyk powie Ci, że to bajka.

8
00:00:16,640 --> 00:00:17,408
Dlaczego?

9
00:00:17,664 --> 00:00:20,224
Bo przeczy trzeciej zasadzie dynamiki.

10
00:00:20,480 --> 00:00:23,296
O tej zasadzie opowiem Ci w tym filmie.

11
00:00:35,328 --> 00:00:36,945
Dzięki naukowcom wiemy

12
00:00:36,945 --> 00:00:39,397
że większość gwiazd we wszechświecie

13
00:00:39,397 --> 00:00:41,790
wchodzi w skład układów podwójnych

14
00:00:41,790 --> 00:00:43,268
lub nawet potrójnych.

15
00:00:43,520 --> 00:00:46,188
Przykładem takiego układu jest para gwiazd

16
00:00:46,188 --> 00:00:47,746
Mizar i Alkor.

17
00:00:47,872 --> 00:00:49,505
Są częścią Wielkiego Wozu

18
00:00:49,505 --> 00:00:51,968
który zapewne nieraz widziałeś na niebie.

19
00:00:52,224 --> 00:00:54,124
Jeżeli wytężysz dobrze wzrok

20
00:00:54,124 --> 00:00:56,141
to gołym okiem jesteś w stanie

21
00:00:56,141 --> 00:00:57,418
zauważyć ten układ.

22
00:00:57,856 --> 00:00:59,755
Gwiazdy te połączone są ze sobą

23
00:00:59,755 --> 00:01:01,790
oddziaływaniem grawitacyjnym.

24
00:01:01,952 --> 00:01:03,625
Mizar przyciąga Alkor

25
00:01:03,625 --> 00:01:05,536
a Alkor przyciąga Mizar.

26
00:01:05,792 --> 00:01:07,970
Te siły mają taką samą wartość

27
00:01:07,970 --> 00:01:10,024
działają w tym samym kierunku

28
00:01:10,024 --> 00:01:11,990
ale mają przeciwny zwrot.

29
00:01:12,192 --> 00:01:13,933
Te wzajemność oddziaływań

30
00:01:13,933 --> 00:01:16,272
zauważamy także w życiu codziennym.

31
00:01:16,288 --> 00:01:19,222
Opowiemy o niej na kolejnych planszach.

32
00:01:22,176 --> 00:01:24,544
Pewnie nie raz zdarzyło Ci się ze złości

33
00:01:24,544 --> 00:01:26,306
walnąć ręką w stół.

34
00:01:26,528 --> 00:01:28,530
Stół pewnie się tym nie przejął

35
00:01:28,530 --> 00:01:30,069
ale Ciebie ręka bolała

36
00:01:30,069 --> 00:01:31,446
dobrych kilka minut.

37
00:01:31,446 --> 00:01:32,416
Dlaczego?

38
00:01:32,672 --> 00:01:34,976
Ponieważ kiedy uderzasz ręką w blat

39
00:01:35,232 --> 00:01:37,792
on mówiąc potocznie, oddaje Ci.

40
00:01:38,304 --> 00:01:40,324
Fizyk ująłby to dużo poprawniej

41
00:01:40,324 --> 00:01:43,282
podając tym samym trzecią zasadę dynamiki.

42
00:01:43,424 --> 00:01:47,264
Gdy ciało A działa na ciało B pewną siłą F

43
00:01:47,520 --> 00:01:49,824
to ciało B oddziałuje na ciało A

44
00:01:50,080 --> 00:01:52,778
siłą F1 o tej samej wartości

45
00:01:52,778 --> 00:01:54,255
tym samym kierunku

46
00:01:54,255 --> 00:01:56,224
lecz przeciwnym zwrocie.

47
00:01:56,736 --> 00:01:58,226
Takie siły nazywamy

48
00:01:58,226 --> 00:02:00,064
siłami akcji i reakcji.

49
00:02:00,320 --> 00:02:01,828
Okazuje się, że ta zasada

50
00:02:01,828 --> 00:02:03,480
dotyczy każdej sytuacji

51
00:02:03,480 --> 00:02:05,734
w której działa jakaś siła.

52
00:02:06,464 --> 00:02:08,573
Kiedy uderzasz młotkiem w gwóźdź

53
00:02:08,573 --> 00:02:10,051
on oddaje młotkowi

54
00:02:10,051 --> 00:02:11,763
co ty doskonale czujesz

55
00:02:11,763 --> 00:02:14,144
bo młotek od gwoździa odskakuje.

56
00:02:14,656 --> 00:02:16,530
Kiedy jabłko spada na ziemię

57
00:02:16,530 --> 00:02:18,390
to mówimy o sile grawitacji.

58
00:02:18,496 --> 00:02:20,032
Ziemia je przyciąga.

59
00:02:20,288 --> 00:02:22,274
Ale to tylko połowa prawdy

60
00:02:22,274 --> 00:02:24,900
bo z siłą o takiej samej wartości

61
00:02:24,900 --> 00:02:26,672
jabłko przyciąga Ziemię.

62
00:02:27,200 --> 00:02:29,474
Z tym, że na ogromnej i ciężkiej Ziemi

63
00:02:29,474 --> 00:02:32,188
siła ta nie robi najmniejszego wrażenia.

64
00:02:35,136 --> 00:02:37,639
Kiedy na jakieś ciało działają dwie siły

65
00:02:37,639 --> 00:02:39,082
o przeciwnych zwrotach

66
00:02:39,082 --> 00:02:40,846
i takich samych wartościach

67
00:02:40,846 --> 00:02:42,480
to mówimy, że takie siły

68
00:02:42,480 --> 00:02:43,648
się równoważą.

69
00:02:43,840 --> 00:02:45,510
Czy tak samo jest w przypadku

70
00:02:45,510 --> 00:02:47,142
trzeciej zasady dynamiki?

71
00:02:47,424 --> 00:02:48,768
Pomyśl chwilę.

72
00:02:49,472 --> 00:02:50,929
Gdy uderzasz w stół

73
00:02:50,929 --> 00:02:52,544
działasz na niego siłą F.

74
00:02:53,056 --> 00:02:55,529
Stół oddaje Ci siłą F1

75
00:02:55,529 --> 00:02:57,478
o takim samym kierunku

76
00:02:57,478 --> 00:02:59,338
takiej samej wartości

77
00:02:59,338 --> 00:03:00,992
ale przeciwnym zwrocie.

78
00:03:01,504 --> 00:03:04,064
Niby wszystko się zgadza, ale zauważ

79
00:03:04,320 --> 00:03:06,588
Twoja ręka działa siłą na stół.

80
00:03:06,624 --> 00:03:08,364
Jest to więc siła przyłożona

81
00:03:08,364 --> 00:03:10,076
do blatu stołu.

82
00:03:10,208 --> 00:03:13,144
Stół oddając, działa na Twoją rękę.

83
00:03:13,280 --> 00:03:14,974
Jest to więc siła przyłożona

84
00:03:14,974 --> 00:03:16,136
do Twojej ręki.

85
00:03:16,366 --> 00:03:17,246
Wniosek?

86
00:03:17,376 --> 00:03:19,936
Siły akcji i reakcji nie równoważą się

87
00:03:20,192 --> 00:03:21,647
ponieważ są przyłożone

88
00:03:21,647 --> 00:03:23,264
do dwóch różnych ciał.

89
00:03:23,520 --> 00:03:26,224
Zapamiętaj to, to bardzo ważne.

90
00:03:29,920 --> 00:03:32,222
Aby przekonać się na własnej skórze

91
00:03:32,222 --> 00:03:33,496
ale nie bijąc mebli

92
00:03:33,496 --> 00:03:35,899
o działaniu trzeciej zasady dynamiki

93
00:03:35,899 --> 00:03:38,864
możesz przeprowadzić w domu eksperyment.

94
00:03:39,136 --> 00:03:41,458
Potrzebna Ci będzie jeszcze jedna osoba

95
00:03:41,458 --> 00:03:44,702
i dwie deskorolki, wrotki lub rolki

96
00:03:44,768 --> 00:03:46,816
oraz sznurek lub skakanka.

97
00:03:47,072 --> 00:03:49,984
My w naszej animacji użyliśmy deskorolek

98
00:03:49,984 --> 00:03:51,443
więc to o nich będę mówić

99
00:03:51,453 --> 00:03:52,888
w dalszej części.

100
00:03:53,472 --> 00:03:55,678
Stańcie z partnerem na deskorolkach

101
00:03:55,678 --> 00:03:57,568
ustawionych przodami do siebie.

102
00:03:58,080 --> 00:03:59,886
Chwyćcie dwa końce skakanki.

103
00:04:00,128 --> 00:04:02,808
Teraz pociągnij za skakankę tak

104
00:04:02,808 --> 00:04:05,248
żeby przyciągnąć drugą osobę do siebie.

105
00:04:05,504 --> 00:04:06,622
Co się dzieje?

106
00:04:07,040 --> 00:04:09,624
Owszem, ta osoba zbliżyła się do Ciebie

107
00:04:09,624 --> 00:04:10,879
ale Twoja deskorolka

108
00:04:10,879 --> 00:04:13,022
także nie pozostała w bezruchu.

109
00:04:13,184 --> 00:04:15,144
Na tym przykładzie doskonale widać

110
00:04:15,144 --> 00:04:17,224
działanie trzeciej zasady dynamiki.

111
00:04:17,280 --> 00:04:19,840
Ty przyciągasz skakanką drugą osobę

112
00:04:19,840 --> 00:04:21,393
ale i ona ciągnie Ciebie

113
00:04:21,393 --> 00:04:24,023
mimo że nie ruszyła nawet palcem.

114
00:04:27,519 --> 00:04:29,369
Na koniec omówimy jeszcze jedną

115
00:04:29,369 --> 00:04:31,103
pozornie prostą sytuację.

116
00:04:31,359 --> 00:04:33,462
Kiedy kładziesz coś na blacie stołu

117
00:04:33,462 --> 00:04:34,780
na przykład książkę

118
00:04:34,780 --> 00:04:36,460
czy trzecia zasada dynamiki

119
00:04:36,460 --> 00:04:38,015
ma tu coś do powiedzenia?

120
00:04:38,527 --> 00:04:39,309
Jasne.

121
00:04:39,551 --> 00:04:41,855
Na książkę działa siła grawitacji

122
00:04:42,111 --> 00:04:43,647
musi więc być odpowiedź

123
00:04:43,647 --> 00:04:45,593
w postaci siły reakcji.

124
00:04:45,951 --> 00:04:47,647
Tak, jak w przypadku jabłka

125
00:04:47,647 --> 00:04:50,047
książka także przyciąga do siebie Ziemię.

126
00:04:50,303 --> 00:04:52,863
Ale Ziemia i tu pozostaje niewzruszona.

127
00:04:53,119 --> 00:04:54,911
To jednak nie wszystkie siły.

128
00:04:55,167 --> 00:04:56,937
Zastanów się, dlaczego książka

129
00:04:56,937 --> 00:04:58,263
nie spada na ziemię.

130
00:04:58,751 --> 00:05:01,311
Przecież nie przeleci przez stół, powiesz.

131
00:05:02,237 --> 00:05:04,586
Fakt, jednak fizyka taka odpowiedź

132
00:05:04,636 --> 00:05:06,099
nie usatysfakcjonuje.

133
00:05:06,175 --> 00:05:08,527
Jeśli książka pozostaje w spoczynku

134
00:05:08,527 --> 00:05:10,626
to znaczy, że działające na nią siły

135
00:05:10,626 --> 00:05:11,821
równoważą się.

136
00:05:11,821 --> 00:05:14,371
Czegoś więc na naszym obrazku brakuje.

137
00:05:14,623 --> 00:05:17,227
Siła grawitacji ciągnie książkę w dół

138
00:05:17,227 --> 00:05:19,281
książka naciska więc na blat

139
00:05:19,281 --> 00:05:21,745
z siłą równą sile grawitacji.

140
00:05:22,047 --> 00:05:24,080
Taką siłę nazywamy najczęściej

141
00:05:24,080 --> 00:05:25,119
siłą nacisku.

142
00:05:25,375 --> 00:05:28,191
Pamiętajmy, to siła działająca na blat

143
00:05:28,447 --> 00:05:29,751
nie na książkę.

144
00:05:29,815 --> 00:05:31,891
Blat, tak jak w przypadku ręki

145
00:05:31,947 --> 00:05:34,375
działa na książkę siłą reakcji.

146
00:05:34,591 --> 00:05:36,895
Siła ta jest przyłożona do książki.

147
00:05:37,151 --> 00:05:39,073
Mamy więc tu dwie pary sił

148
00:05:39,073 --> 00:05:41,351
zgodnie z trzecią zasadą dynamiki.

149
00:05:41,759 --> 00:05:43,992
Przyciąganie książki przez Ziemię

150
00:05:43,992 --> 00:05:45,694
i Ziemi przez książkę

151
00:05:45,694 --> 00:05:47,592
oraz nacisk książki na blat

152
00:05:47,592 --> 00:05:48,927
i blatu na książkę.

153
00:05:49,439 --> 00:05:50,975
A teraz popatrz i powiedz

154
00:05:51,231 --> 00:05:52,834
które z narysowanych sił

155
00:05:52,834 --> 00:05:54,893
są przyłożone do książki?

156
00:05:57,887 --> 00:05:58,957
To dwie siły:

157
00:05:58,957 --> 00:06:01,997
siła grawitacji i siła reakcji blatu.

158
00:06:02,079 --> 00:06:04,379
Siły te mają taką samą wartość

159
00:06:04,409 --> 00:06:06,847
ten sam kierunek, przeciwny zwrot

160
00:06:07,103 --> 00:06:09,407
i są przyłożone do tego samego ciała.

161
00:06:09,919 --> 00:06:12,069
I to właśnie te siły się równoważą

162
00:06:12,069 --> 00:06:13,754
dzięki czemu nasza książka

163
00:06:13,754 --> 00:06:15,292
leży bez ruchu na blacie

164
00:06:15,292 --> 00:06:17,682
zgodnie z pierwszą zasadą dynamiki

165
00:06:17,682 --> 00:06:19,790
której poświęciliśmy inny film

166
00:06:19,820 --> 00:06:21,277
tej playlisty.

167
00:06:24,255 --> 00:06:26,047
Na koniec zadanie dla Ciebie.

168
00:06:26,303 --> 00:06:28,577
Wyobraź sobie, że opierasz się ręką

169
00:06:28,577 --> 00:06:30,912
o ścianę z siłą F1

170
00:06:30,912 --> 00:06:33,727
a ściana reaguje siłą F2.

171
00:06:33,983 --> 00:06:35,826
Na którym rysunku poprawnie

172
00:06:35,826 --> 00:06:37,055
zaznaczono te siły?

173
00:06:40,383 --> 00:06:42,009
Jeśli mówisz, że na trzecim

174
00:06:42,009 --> 00:06:44,288
to lekcję o trzeciej zasadzie dynamiki

175
00:06:44,288 --> 00:06:45,963
masz w małym palcu.

176
00:06:49,343 --> 00:06:51,438
Wszystkie trzy zasady dynamiki

177
00:06:51,438 --> 00:06:53,951
określają związki między ruchem ciała

178
00:06:54,207 --> 00:06:55,999
a siłami działającymi na nie.

179
00:06:56,255 --> 00:06:58,815
Dlatego zwane są też prawami ruchu.

180
00:06:59,071 --> 00:07:00,737
Dzisiaj poznaliśmy ostatnią

181
00:07:00,737 --> 00:07:03,234
z trzech zasad dynamiki, która głosi

182
00:07:03,234 --> 00:07:05,721
że gdy dwa ciała oddziałują ze sobą

183
00:07:05,721 --> 00:07:07,590
to działają na siebie siłami

184
00:07:07,590 --> 00:07:09,125
o takiej samej wartości

185
00:07:09,125 --> 00:07:11,871
i kierunku, ale przeciwnym zwrocie.

186
00:07:14,175 --> 00:07:16,530
Obejrzyj pozostałe filmy z dynamiki

187
00:07:16,530 --> 00:07:18,625
a po więcej materiałów zajrzyj

188
00:07:18,625 --> 00:07:21,125
na naszą stronę pi-stacja.tv.