1
00:00:00,512 --> 00:00:02,707
Na pewno nieraz zdarzyło Ci się

2
00:00:02,707 --> 00:00:04,160
używać domofonu.

3
00:00:04,352 --> 00:00:06,203
Jedna osoba wciska guzik

4
00:00:06,203 --> 00:00:08,495
przed wejściem do klatki schodowej

5
00:00:08,495 --> 00:00:10,936
druga naciska przycisk w mieszkaniu.

6
00:00:11,008 --> 00:00:14,080
Rozbrzmiewa charakterystyczne bzyczenie

7
00:00:14,080 --> 00:00:16,128
i drzwi do budynku otwarte.

8
00:00:16,640 --> 00:00:18,176
Jak działa taki zamek?

9
00:00:18,688 --> 00:00:20,463
Najważniejszą jego częścią

10
00:00:20,463 --> 00:00:22,160
jest elektromagnes.

11
00:00:22,272 --> 00:00:24,519
Działanie tego zamka wyjaśnimy Ci

12
00:00:24,549 --> 00:00:26,040
w tej lekcji. 

13
00:00:36,608 --> 00:00:39,116
W filmie o właściwościach magnetycznych

14
00:00:39,116 --> 00:00:40,741
przewodnika z prądem

15
00:00:40,741 --> 00:00:42,744
mówiliśmy, że zwojnica

16
00:00:42,744 --> 00:00:44,069
przez którą płynie prąd

17
00:00:44,069 --> 00:00:45,824
zachowuje się jak magnes.

18
00:00:46,336 --> 00:00:47,967
Pole wytworzone przez nią

19
00:00:47,967 --> 00:00:49,664
nie jest jednak zbyt silne.

20
00:00:50,176 --> 00:00:51,729
Możemy je wzmocnić

21
00:00:51,729 --> 00:00:53,538
zwiększając liczbę zwojów.

22
00:00:53,760 --> 00:00:56,320
Ta metoda ma jednak swoje ograniczenia.

23
00:00:56,576 --> 00:00:58,405
Kolejne zwoje powiększają

24
00:00:58,405 --> 00:01:00,008
wymiary zwojnicy.

25
00:01:00,160 --> 00:01:02,469
Na szczęście istnieje inny

26
00:01:02,469 --> 00:01:04,862
dużo bardziej skuteczny sposób.

27
00:01:05,280 --> 00:01:07,840
Najlepiej poznać go eksperymentalnie.

28
00:01:09,120 --> 00:01:10,725
Do wykonania doświadczenia

29
00:01:10,725 --> 00:01:12,317
potrzebne nam będą:

30
00:01:12,317 --> 00:01:15,837
drut miedziany, duży stalowy gwóźdź

31
00:01:15,837 --> 00:01:19,183
bateria R12 oraz niewielkie stalowe

32
00:01:19,183 --> 00:01:20,752
lub żelazne przedmioty

33
00:01:20,752 --> 00:01:22,884
na przykład małe gwoździki

34
00:01:22,884 --> 00:01:25,076
spinacze lub szpilki.

35
00:01:25,760 --> 00:01:27,756
Na gwóźdź nawijamy drut.

36
00:01:28,064 --> 00:01:29,801
Wyciągamy go ze środka

37
00:01:29,801 --> 00:01:31,401
a to, co zostaje

38
00:01:31,401 --> 00:01:33,590
zobacz, jest zwojnicą.

39
00:01:33,952 --> 00:01:36,000
Jej końce podłączamy do prądu.

40
00:01:36,512 --> 00:01:39,608
Następnie przykładamy zwojnice do szpilek.

41
00:01:40,096 --> 00:01:42,080
Szpilki są przyciągane zbyt słabo

42
00:01:42,080 --> 00:01:44,200
abyśmy mogli to zaobserwować.

43
00:01:44,448 --> 00:01:46,181
Umieszczamy gwóźdź z powrotem

44
00:01:46,181 --> 00:01:48,837
w zwojnicy i ponownie przykładamy

45
00:01:48,837 --> 00:01:50,606
jej koniec do szpilek.

46
00:01:51,104 --> 00:01:53,654
Teraz szpilki są wyraźnie przyciągane

47
00:01:53,654 --> 00:01:55,028
przez zwojnicę.

48
00:01:55,200 --> 00:01:58,016
Możemy zwiększyć liczbę zwojów w zwojnicy

49
00:01:58,272 --> 00:02:00,313
i wtedy zobaczymy, że oddziaływanie

50
00:02:00,313 --> 00:02:02,718
na szpilki będzie jeszcze silniejsze.

51
00:02:03,136 --> 00:02:05,108
Po obejrzeniu tego doświadczenia

52
00:02:05,108 --> 00:02:07,581
masz pomysł jak wzmocnić magnetyczne

53
00:02:07,581 --> 00:02:09,058
działanie zwojnicy?

54
00:02:11,840 --> 00:02:13,943
Wystarczy wewnątrz niej

55
00:02:13,943 --> 00:02:16,412
umieścić ferromagnetyczny rdzeń.

56
00:02:16,704 --> 00:02:19,114
O ferromagnetykach także mówiliśmy

57
00:02:19,114 --> 00:02:21,312
we wcześniej wspomnianym filmie.

58
00:02:22,080 --> 00:02:24,193
Kiedy przez zwojnicę płynie prąd

59
00:02:24,193 --> 00:02:26,432
wytwarza ona pole magnetyczne.

60
00:02:26,688 --> 00:02:28,649
Pod wpływem tego pola

61
00:02:28,649 --> 00:02:31,300
ferromagnetyk ulega namagnesowaniu

62
00:02:31,300 --> 00:02:34,392
i sam zaczyna wytwarzać pole magnetyczne.

63
00:02:34,624 --> 00:02:36,139
Wzmacnia w ten sposób

64
00:02:36,139 --> 00:02:38,056
działanie samej zwojnicy.

65
00:02:38,208 --> 00:02:39,798
Po wyłączeniu prądu

66
00:02:39,798 --> 00:02:42,816
zwojnica z rdzeniem przestaje wytwarzać pole.

67
00:02:43,328 --> 00:02:45,804
Warunkiem jest, żeby ferromagnetyk

68
00:02:45,804 --> 00:02:47,680
który wkładamy jako rdzeń

69
00:02:47,936 --> 00:02:50,075
łatwo ulegał namagnesowaniu

70
00:02:50,075 --> 00:02:51,484
i rozmagnesowaniu.

71
00:02:52,032 --> 00:02:54,126
Takim materiałem jest na przykład

72
00:02:54,126 --> 00:02:56,780
stal miękka, czyli stop żelaza

73
00:02:56,780 --> 00:02:57,920
węgla i krzemu.

74
00:02:58,944 --> 00:03:00,663
W ten sposób zbudowaliśmy

75
00:03:00,663 --> 00:03:02,542
prosty elektromagnes.

76
00:03:05,088 --> 00:03:07,648
Wiedząc już czym jest elektromagnes

77
00:03:07,904 --> 00:03:10,069
możemy wyjaśnić, jak on działa

78
00:03:10,069 --> 00:03:11,488
w zamku elektrycznym.

79
00:03:12,512 --> 00:03:14,149
Oprócz elektromagnesu

80
00:03:14,149 --> 00:03:16,485
drugim ważnym elementem takiego zamka

81
00:03:16,485 --> 00:03:19,176
jest stalowa zasuwa na sprężynach.

82
00:03:19,680 --> 00:03:21,629
Kiedy zamek jest zamknięty

83
00:03:21,629 --> 00:03:24,032
zasuwa jest wsunięta w otwór w drzwiach

84
00:03:24,544 --> 00:03:26,859
a sprężyny nie są ani ściśnięte

85
00:03:26,859 --> 00:03:28,128
ani rozciągnięte.

86
00:03:29,408 --> 00:03:32,466
Gdy naciskamy przycisk otwierający drzwi

87
00:03:32,466 --> 00:03:34,010
zamykamy obwód.

88
00:03:34,272 --> 00:03:37,112
Przez elektromagnes zaczyna płynąć prąd.

89
00:03:37,344 --> 00:03:38,877
W konsekwencji czego

90
00:03:38,877 --> 00:03:40,774
wytwarza on pole magnetyczne

91
00:03:40,774 --> 00:03:44,217
przyciągając zasuwę i otwierając drzwi

92
00:03:44,217 --> 00:03:47,072
a jednocześnie rozciągając sprężyny.

93
00:03:47,840 --> 00:03:49,325
Po przerwaniu obwodu

94
00:03:49,325 --> 00:03:52,126
sprężyny wracają do pierwotnego kształtu

95
00:03:52,126 --> 00:03:54,793
przeciągając zasuwę z powrotem do zamka

96
00:03:54,793 --> 00:03:56,288
i zamykając drzwi.

97
00:03:57,568 --> 00:04:00,534
Innym przykładem zastosowania elektromagnesu

98
00:04:00,534 --> 00:04:02,220
jest też szkolny dzwonek.

99
00:04:02,688 --> 00:04:04,224
Spójrzmy na jego schemat.

100
00:04:04,992 --> 00:04:06,824
W chwili włączenia dzwonka

101
00:04:06,824 --> 00:04:08,623
czyli zamknięcia obwodu

102
00:04:08,623 --> 00:04:10,496
tak, jak w przypadku zamka

103
00:04:10,496 --> 00:04:12,726
elektromagnes zaczyna wytwarzać

104
00:04:12,726 --> 00:04:13,906
pole magnetyczne.

105
00:04:14,208 --> 00:04:15,722
Przyciąga ono płytkę

106
00:04:15,722 --> 00:04:18,047
do której przymocowany jest młoteczek

107
00:04:18,303 --> 00:04:20,095
który uderza w czaszę dzwonka. 

108
00:04:20,863 --> 00:04:22,767
To przyciąganie powoduje jednak

109
00:04:22,767 --> 00:04:24,076
przerwanie obwodu

110
00:04:24,076 --> 00:04:26,233
czyli prąd przestaje płynąć.

111
00:04:26,751 --> 00:04:29,325
Elektromagnes przestaje wytwarzać pole

112
00:04:29,325 --> 00:04:31,179
płytka z młoteczkiem opada

113
00:04:31,179 --> 00:04:32,895
i obwód się zamyka.

114
00:04:33,151 --> 00:04:35,540
Znowu płynie prąd, powstaje pole

115
00:04:35,540 --> 00:04:38,015
młoteczek uderza i tak w kółko

116
00:04:38,271 --> 00:04:40,063
aż do wyłączenia dzwonka.

117
00:04:40,575 --> 00:04:43,391
Jak dla mnie genialne w swej prostocie.

118
00:04:49,791 --> 00:04:51,497
Elektromagnesy znajdziemy

119
00:04:51,497 --> 00:04:52,684
w wielu urządzeniach

120
00:04:52,684 --> 00:04:54,765
znanych nam z codziennego życia.

121
00:04:55,167 --> 00:04:57,131
Mają zastosowanie na przykład

122
00:04:57,131 --> 00:04:59,032
w dźwigu elektromagnetycznym

123
00:04:59,032 --> 00:05:00,389
kolei magnetycznej

124
00:05:00,389 --> 00:05:02,079
czy silniku elektrycznym. 

125
00:05:02,591 --> 00:05:04,572
O tym ostatnim urządzeniu

126
00:05:04,572 --> 00:05:05,831
dokładniej opowiemy

127
00:05:05,831 --> 00:05:07,967
w innej lekcji tej playlisty.

128
00:05:12,575 --> 00:05:14,723
Elektromagnes jest zwojnicą

129
00:05:14,723 --> 00:05:16,866
z rdzeniem z ferromagnetyka

130
00:05:16,866 --> 00:05:19,743
który nie ulega trwałemu namagnesowaniu.

131
00:05:20,511 --> 00:05:22,815
Kiedy przez zwojnicę płynie prąd

132
00:05:23,071 --> 00:05:25,119
wytwarza ona pole magnetyczne

133
00:05:25,375 --> 00:05:27,679
które jest wzmacniane przez rdzeń.

134
00:05:28,447 --> 00:05:29,880
Po wyłączeniu prądu

135
00:05:29,880 --> 00:05:32,244
elektromagnes przestaje wytwarzać

136
00:05:32,244 --> 00:05:33,311
pole magnetyczne.

137
00:05:35,871 --> 00:05:38,112
Na koniec chciałam poinformować

138
00:05:38,112 --> 00:05:39,685
że zespół pistacji

139
00:05:39,685 --> 00:05:41,370
nie ponosi odpowiedzialności

140
00:05:41,370 --> 00:05:43,528
za rozkręcone w celach badawczych

141
00:05:43,528 --> 00:05:44,575
szkolne dzwonki.

142
00:05:45,087 --> 00:05:47,025
Zapraszamy jednak serdecznie

143
00:05:47,025 --> 00:05:48,915
na inne magnetyczne filmy

144
00:05:48,915 --> 00:05:50,415
 z tej playlisty.