1
00:00:03,072 --> 00:00:05,298
Wiesz jakie zwierzę jest symbolem 

2
00:00:05,398 --> 00:00:07,423
Tatrzańskiego Parku Narodowego?

3
00:00:07,940 --> 00:00:09,372
Kozica!

4
00:00:09,472 --> 00:00:12,095
Te nieduże ssaki świetnie przystosowały się

5
00:00:12,195 --> 00:00:14,054
do życia w wysokich górach.

6
00:00:14,336 --> 00:00:16,350
Potrafią umykać drapieżnikom 

7
00:00:16,450 --> 00:00:18,770
po stromych zboczach z prędkością 

8
00:00:18,870 --> 00:00:21,760
jadącego ulicami miasta auta i przeskakują

9
00:00:21,860 --> 00:00:25,085
szczeliny szerokie nawet na 6 m. Bez rozbiegu!

10
00:00:25,735 --> 00:00:29,046
Niestety przed człowiekiem ich to nie uchroniło.

11
00:00:29,440 --> 00:00:31,714
Dziś, choć od ponad 100 lat są 

12
00:00:31,814 --> 00:00:35,087
pod ścisłą ochroną, w całych Tatrach jest ich

13
00:00:35,187 --> 00:00:36,936
ledwie nieco ponad 1000.

14
00:00:49,152 --> 00:00:51,531
Jak może wiesz, góry to tereny 

15
00:00:51,631 --> 00:00:53,552
o wysokościach bezwzględnych 

16
00:00:53,657 --> 00:00:56,926
powyżej 500 metrów nad poziomem morza.

17
00:00:57,344 --> 00:01:00,475
W tym filmie poznasz niewielki w naszym kraju

18
00:01:00,575 --> 00:01:03,020
pod względem powierzchni, ale za to 

19
00:01:03,120 --> 00:01:06,180
bardzo zróżnicowany, krajobraz wysokogórski.

20
00:01:06,816 --> 00:01:09,631
Można go zobaczyć tylko w jednym miejscu

21
00:01:09,731 --> 00:01:11,614
w naszym kraju - w Tatrach.

22
00:01:12,192 --> 00:01:15,008
To pasmo górskie, które należy do Karpat

23
00:01:15,264 --> 00:01:17,490
jednego z dwóch łańcuchów górskich 

24
00:01:17,590 --> 00:01:19,360
leżących na południu Polski.

25
00:01:20,384 --> 00:01:22,881
W Polsce znajduje się niespełna 1/4

26
00:01:22,981 --> 00:01:25,646
ich powierzchni. Pozostała część leży 

27
00:01:25,746 --> 00:01:27,806
poza granicami naszego kraju.

28
00:01:28,576 --> 00:01:31,427
Wybierz się z nami na wirtualną wycieczkę

29
00:01:31,527 --> 00:01:34,470
w Tatry, aby poznać charakterystyczne cechy

30
00:01:34,570 --> 00:01:35,652
 ich krajobrazu.

31
00:01:38,444 --> 00:01:41,348
Tatry polskie dzielimy na Tatry Zachodnie

32
00:01:41,448 --> 00:01:43,139
i Tatry Wysokie.

33
00:01:43,424 --> 00:01:46,824
Różnią się one typem skał, które je budują

34
00:01:47,008 --> 00:01:50,104
cechami rzeźby terenu i roślinnością.

35
00:01:50,697 --> 00:01:52,592
Zacznijmy od Zachodnich.

36
00:01:53,152 --> 00:01:55,801
Tutejszy krajobraz przypomina trochę ten

37
00:01:55,901 --> 00:01:58,095
znany Ci już może z naszego filmu 

38
00:01:58,195 --> 00:02:00,574
o Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej.

39
00:02:01,088 --> 00:02:03,125
Dominują tu skały mało odporne 

40
00:02:03,225 --> 00:02:05,667
na działanie wody i mrozu - wapienie.

41
00:02:06,208 --> 00:02:09,124
To dlatego szczyty, jak Czerwone Wierchy

42
00:02:09,224 --> 00:02:12,312
są kopulaste, porośnięte niską roślinnością

43
00:02:12,412 --> 00:02:15,426
i niższe niż w sąsiednich Tatrach Wysokich

44
00:02:15,526 --> 00:02:16,959
o których za chwilę.

45
00:02:17,728 --> 00:02:20,467
Woda wyrzeźbiła w skałach wiele jaskiń 

46
00:02:20,567 --> 00:02:22,591
w tym Wielką Jaskinię Śnieżną

47
00:02:22,848 --> 00:02:25,920
najdłuższą i najgłębszą jaskinię w Polsce.

48
00:02:26,688 --> 00:02:29,180
W Tatrach Zachodnich znajdziesz też 

49
00:02:29,280 --> 00:02:32,216
szerokie doliny, jak Dolina Chochołowska - 

50
00:02:32,316 --> 00:02:35,182
popularna zwłaszcza wiosną, gdy zakwitają 

51
00:02:35,282 --> 00:02:38,148
tam miliony krokusów, i Dolina Kościeliska

52
00:02:38,248 --> 00:02:41,366
słynąca z malowniczych skalnych wąwozów.

53
00:02:42,560 --> 00:02:45,088
Jednym z najbardziej znanych szczytów

54
00:02:45,188 --> 00:02:47,716
w tej części Tatr jest Kasprowy Wierch.

55
00:02:48,192 --> 00:02:52,006
Na ten liczący sobie 1987 metrów 

56
00:02:52,110 --> 00:02:53,915
nad poziomem morza szczyt 

57
00:02:54,015 --> 00:02:56,512
prowadzi wygodna kolejka linowa.

58
00:02:57,055 --> 00:02:59,828
Wjeżdżając możemy podziwiać zmieniające się

59
00:02:59,928 --> 00:03:01,979
piętra tatrzańskiej roślinności.

60
00:03:02,528 --> 00:03:04,473
Ich zmienność wynika z tego

61
00:03:04,573 --> 00:03:07,576
że wraz ze wzrostem wysokości bezwzględnej

62
00:03:07,676 --> 00:03:09,695
spada temperatura powietrza.

63
00:03:10,464 --> 00:03:12,749
Rośliny musiały się więc przystosować

64
00:03:12,849 --> 00:03:15,071
do coraz bardziej surowych warunków.

65
00:03:16,864 --> 00:03:19,430
Dochodząc do dolnej stacji kolejki 

66
00:03:19,530 --> 00:03:22,769
zostawiamy za sobą pola uprawne i pastwiska.

67
00:03:23,008 --> 00:03:24,544
To piętro pogórza.

68
00:03:25,056 --> 00:03:29,152
Ciągnie się do ok. 700 m nad poziomem morza.

69
00:03:29,920 --> 00:03:32,363
Wsiadamy do wagonika, a wokół widać 

70
00:03:32,463 --> 00:03:35,950
lasy liściaste i mieszane, tworzące regiel dolny.

71
00:03:36,576 --> 00:03:39,908
To piętro ciągnie się do 1250 metrów 

72
00:03:40,008 --> 00:03:41,695
nad poziomem morza.

73
00:03:42,384 --> 00:03:44,903
Dominują tu buki oraz świerki.

74
00:03:45,536 --> 00:03:48,510
Wjeżdżając wyżej widzimy jak drzewa liściaste

75
00:03:48,610 --> 00:03:50,912
stopniowo ustępują miejsca świerkom

76
00:03:51,014 --> 00:03:53,919
i typowym dla Tatr sosnom limbom.

77
00:03:54,496 --> 00:03:57,636
To piętro roślinności, porastające tereny

78
00:03:57,736 --> 00:04:01,165
do 1550 m nad poziomem morza

79
00:04:01,265 --> 00:04:03,455
nazywamy reglem górnym.

80
00:04:04,480 --> 00:04:07,040
Jeszcze wyżej przez okna wagonika widać

81
00:04:07,296 --> 00:04:09,088
coraz mniej wysokich drzew.

82
00:04:09,600 --> 00:04:12,672
Nie mogą tu rosnąć ze względu na silne wiatry

83
00:04:12,928 --> 00:04:14,720
i częste lawiny śnieżne.

84
00:04:15,488 --> 00:04:17,658
Do 1800 m nad poziomem morza

85
00:04:17,758 --> 00:04:20,830
zbocza porasta głównie karłowaty gatunek

86
00:04:20,930 --> 00:04:22,733
sosny zwany kosodrzewiną

87
00:04:22,833 --> 00:04:25,400
przystosowany do takich warunków.

88
00:04:25,727 --> 00:04:28,126
To piętro roślinności nazywamy 

89
00:04:28,226 --> 00:04:29,835
piętrem kosodrzewiny.

90
00:04:30,847 --> 00:04:33,681
Dojeżdżając do szczytu nasz wzrok napotyka

91
00:04:33,781 --> 00:04:36,478
już tylko porośnięte skąpą trawą zbocza.

92
00:04:36,991 --> 00:04:39,240
Panujące warunki są tu tak surowe

93
00:04:39,340 --> 00:04:42,286
że nie napotkasz tu ani drzew, ani krzewów.

94
00:04:42,756 --> 00:04:45,986
To piętro, ciągnące się do 2300 metrów

95
00:04:46,086 --> 00:04:49,336
nad poziomem morza, nazywamy halami.

96
00:04:50,814 --> 00:04:53,119
Wysiadasz na Kasprowym Wierchu.

97
00:04:53,375 --> 00:04:56,553
Rozglądając się widzisz piętrzące się wokół

98
00:04:56,653 --> 00:04:59,331
szare, skaliste szczyty Tatr Wysokich

99
00:04:59,431 --> 00:05:01,483
zbudowane głównie z granitu.

100
00:05:01,823 --> 00:05:05,690
To skała twarda i bardzo odporna na niszczące

101
00:05:05,790 --> 00:05:09,520
działanie mrozu, wiatru i wody, dlatego mimo

102
00:05:09,620 --> 00:05:12,790
upływu czasu nadal pozostają wysokie.

103
00:05:13,599 --> 00:05:17,183
To położone wyżej niż hale piętro turni.

104
00:05:20,511 --> 00:05:22,303
Teraz zadanie dla Ciebie.

105
00:05:22,815 --> 00:05:25,887
Policz z nami piętra roślinności w Tatrach.

106
00:05:29,215 --> 00:05:30,239
pogórze

107
00:05:30,495 --> 00:05:32,051
regiel dolny

108
00:05:32,287 --> 00:05:33,737
regiel górny

109
00:05:34,079 --> 00:05:35,359
kosodrzewina

110
00:05:35,519 --> 00:05:36,539
hale

111
00:05:36,639 --> 00:05:37,663
i turnie.

112
00:05:38,431 --> 00:05:40,942
Też ci wyszło 6? Brawo!

113
00:05:45,599 --> 00:05:46,849
Piętro turni 

114
00:05:46,949 --> 00:05:49,718
to prawdziwie wysokogórski krajobraz.

115
00:05:50,207 --> 00:05:52,517
Możesz go bliżej poznać idąc jednym

116
00:05:52,617 --> 00:05:54,742
z biegnących z Kasprowego Wierchu

117
00:05:54,842 --> 00:05:56,275
szlaków turystycznych.

118
00:05:56,863 --> 00:05:59,350
Spotkasz tu wąskie grzbiety górskie 

119
00:05:59,450 --> 00:06:01,726
o stromych zboczach, czyli granie

120
00:06:02,180 --> 00:06:05,011
i ostre skaliste szczyty - turnie.

121
00:06:05,567 --> 00:06:08,387
Na krótkim odcinku trzeba tu pokonywać

122
00:06:08,487 --> 00:06:10,174
duże różnice wysokości.

123
00:06:10,431 --> 00:06:13,227
Idąc trzeba bardzo uważać, żeby po śliskich

124
00:06:13,327 --> 00:06:15,676
skałach i luźnych odłamkach skalnych 

125
00:06:15,776 --> 00:06:18,456
nie ześlizgnąć się do żlebu - zagłębienia 

126
00:06:18,556 --> 00:06:20,442
trochę przypominającego rynnę 

127
00:06:20,542 --> 00:06:21,948
w stromym zboczu góry.

128
00:06:22,719 --> 00:06:24,591
U stóp żlebu gromadzą się 

129
00:06:24,691 --> 00:06:26,809
spadające z grani odłamki skał

130
00:06:26,909 --> 00:06:29,373
tworząc tak zwane stożki piargowe.

131
00:06:30,143 --> 00:06:32,341
Taka rzeźba to głównie efekt

132
00:06:32,441 --> 00:06:34,238
działania wody i mrozu.

133
00:06:36,543 --> 00:06:39,615
Idąc szlakiem warto rozglądać się na boki.

134
00:06:39,871 --> 00:06:42,654
Niżej rozciągają się malownicze doliny

135
00:06:42,754 --> 00:06:45,636
o stromych zboczach i zaokrąglonym dnie 

136
00:06:45,736 --> 00:06:47,550
przypominającym literę U.

137
00:06:48,575 --> 00:06:51,513
Przy ładnej pogodzie wzrok przyciągają leżące

138
00:06:51,613 --> 00:06:54,618
w nich, skrzące się w słońcu zwierciadła wody.

139
00:06:54,975 --> 00:06:57,802
To charakterystyczne dla krajobrazu Tatr

140
00:06:57,902 --> 00:07:00,729
Wysokich jeziora górskie, zwane stawami.

141
00:07:01,375 --> 00:07:02,970
Najbardziej znane są te 

142
00:07:03,070 --> 00:07:05,214
w Dolinie Pięciu Stawów Polskich

143
00:07:05,471 --> 00:07:08,031
oraz największe jezioro w polskich Tatrach

144
00:07:08,287 --> 00:07:09,621
Morskie Oko.

145
00:07:10,335 --> 00:07:12,810
Z tego ostatniego świetnie widać Rysy

146
00:07:12,910 --> 00:07:14,430
najwyższy polski szczyt

147
00:07:14,687 --> 00:07:20,708
o wysokości 2499 m nad poziomem morza.

148
00:07:24,927 --> 00:07:28,021
Tak wspaniały, malowniczy i zróżnicowany

149
00:07:28,121 --> 00:07:30,036
 krajobraz warto chronić.

150
00:07:30,559 --> 00:07:32,433
W tym celu powołano do życia 

151
00:07:32,533 --> 00:07:34,142
Tatrzański Park Narodowy.

152
00:07:34,655 --> 00:07:36,872
Jego głównym celem jest ochrona 

153
00:07:36,972 --> 00:07:39,847
piętrowego układu tatrzańskiej roślinności

154
00:07:39,947 --> 00:07:42,518
o którym mówiliśmy na początku filmu

155
00:07:42,883 --> 00:07:46,319
w tym unikalnych gatunków, jak sosna limba.

156
00:07:47,199 --> 00:07:50,591
Park chroni też wiele gatunków zwierząt

157
00:07:50,691 --> 00:07:54,210
takich jak kozice, świstaki, niedźwiedzie

158
00:07:54,310 --> 00:07:57,437
brunatne, wilki, rysie i gronostaje.

159
00:07:58,463 --> 00:08:01,602
Co roku park odwiedzają miliony turystów.

160
00:08:02,047 --> 00:08:04,991
To niestety oznacza, że na wielu szlakach

161
00:08:05,091 --> 00:08:08,035
zwłaszcza w sezonie, panuje tłok i hałas.

162
00:08:08,447 --> 00:08:10,973
Ludzie, którzy nie trzymają się szlaku

163
00:08:11,073 --> 00:08:13,346
zadeptują cenne przyrodniczo tereny

164
00:08:13,446 --> 00:08:16,397
płoszą zwierzęta i zostawiają po sobie śmieci

165
00:08:16,497 --> 00:08:18,905
które trzeba sprzątać, między innymi 

166
00:08:19,005 --> 00:08:21,163
w ramach akcji "Czyste Tatry".

167
00:08:21,759 --> 00:08:24,799
Po wycieczce w wysokie góry warto odpocząć

168
00:08:24,899 --> 00:08:27,374
w jednym z rozrzuconych po szlakach

169
00:08:27,474 --> 00:08:30,759
tatrzańskich schronisk, albo zejść na przykład

170
00:08:30,859 --> 00:08:33,481
do Zakopanego, gdzie na zatłoczonych 

171
00:08:33,581 --> 00:08:36,130
Krupówkach - głównej ulicy miasta - 

172
00:08:36,230 --> 00:08:38,748
można kupić pamiątki nawiązujące 

173
00:08:38,848 --> 00:08:42,328
do kultury regionu: kierpce, czyli buty szyte 

174
00:08:42,428 --> 00:08:45,519
z jednego kawałka skóry, wyroby z owczej 

175
00:08:45,619 --> 00:08:48,632
wełny, a także skosztować owczych serów:

176
00:08:48,732 --> 00:08:51,178
oscypka, bundzu albo bryndzy.

177
00:08:52,104 --> 00:08:54,990
Hodowla owiec to tradycyjne zajęcie 

178
00:08:55,090 --> 00:08:58,547
miejscowej ludności - górali podhalańskich.

179
00:08:58,879 --> 00:09:02,127
Co roku wiosną stada są przepędzane wysoko

180
00:09:02,227 --> 00:09:05,790
w góry, na hale, gdzie pasą się aż do jesieni.

181
00:09:09,631 --> 00:09:12,091
Tatry to najwyższe góry w Polsce.

182
00:09:12,191 --> 00:09:15,320
Jedyne o wysokogórskim krajobrazie.

183
00:09:15,519 --> 00:09:17,457
Roślinność układa się tu w 6 

184
00:09:17,557 --> 00:09:19,358
charakterystycznych pięter:

185
00:09:19,519 --> 00:09:23,394
pogórze, regiel dolny, regiel górny

186
00:09:23,494 --> 00:09:26,584
kosodrzewina, hale i turnie.

187
00:09:27,807 --> 00:09:30,589
Ten wyjątkowy krajobraz chroniony jest 

188
00:09:30,689 --> 00:09:32,767
przez Tatrzański Park Narodowy

189
00:09:32,867 --> 00:09:34,923
którego symbolem jest kozica.

190
00:09:38,559 --> 00:09:41,119
Tatrzańskie szczyty są najwyższe w Polsce

191
00:09:41,375 --> 00:09:44,447
a pistacja zapewnia najwyższą jakość wiedzy.

192
00:09:44,887 --> 00:09:47,083
Dlatego dobrze jest regularnie odwiedzać

193
00:09:47,183 --> 00:09:50,457
naszą stronę: pistacja.tv