1
00:00:01,280 --> 00:00:03,887
W każdym większym mieście jest park

2
00:00:03,987 --> 00:00:06,695
ale na Wyżynie Lubelskiej jest miasto

3
00:00:06,795 --> 00:00:09,655
które w zasadzie leży w parku, bo park 

4
00:00:09,755 --> 00:00:12,286
zajmuje jego centrum. To Nałęczów.

5
00:00:12,800 --> 00:00:15,091
Znajdują się tu między innymi źródła 

6
00:00:15,191 --> 00:00:17,179
wody mineralnej, która od miasta 

7
00:00:17,279 --> 00:00:18,431
wzięła swoją nazwę.

8
00:00:18,944 --> 00:00:21,337
Wokół miasta rozciąga się zaś sieć 

9
00:00:21,437 --> 00:00:23,551
malowniczych wąwozów lessowych.

10
00:00:24,064 --> 00:00:26,801
To wszystko sprawiło, że Nałęczów włączono

11
00:00:26,901 --> 00:00:29,439
do Kazimierskiego Parku Krajobrazowego.

12
00:00:41,984 --> 00:00:44,548
W tym filmie poznasz krainę położoną 

13
00:00:44,648 --> 00:00:47,566
na wschód od Wisły, w pasie Wyżyn Polskich

14
00:00:47,763 --> 00:00:49,408
Wyżynę Lubelską.

15
00:00:50,176 --> 00:00:52,746
Tutejszy krajobraz jedynie z rzadka 

16
00:00:52,846 --> 00:00:55,511
przecinają rzeki. Największe to Wisła 

17
00:00:55,611 --> 00:00:57,598
i jej prawy dopływ - Wieprz.

18
00:00:58,368 --> 00:01:01,562
Ważną rolę odgrywa tu rolnictwo, czyli ta część

19
00:01:01,662 --> 00:01:04,511
gospodarki, która zapewnia nam pożywienie.

20
00:01:05,106 --> 00:01:08,215
Co sprawiło, że rolnictwo mogło się tu rozwinąć?

21
00:01:08,608 --> 00:01:10,271
O tym po orzeszku.

22
00:01:13,984 --> 00:01:16,580
W porównaniu z innymi częściami Polski

23
00:01:16,680 --> 00:01:19,574
na Wyżynie Lubelskiej temperatura powietrza

24
00:01:19,674 --> 00:01:22,687
jest dość wysoka i to przez dużą część roku.

25
00:01:23,200 --> 00:01:26,415
Wystarczająca dla upraw jest też ilość opadów.

26
00:01:26,784 --> 00:01:29,623
Do tego, choć to wyżyna, położona powyżej 

27
00:01:29,723 --> 00:01:32,581
300 m nad poziomem morza, to ukształtowanie

28
00:01:32,681 --> 00:01:34,919
powierzchni jest na ogół równinne 

29
00:01:35,019 --> 00:01:37,120
i lekko pagórkowate, co pozwala 

30
00:01:37,220 --> 00:01:39,871
na prowadzenie upraw na dużych terenach 

31
00:01:39,971 --> 00:01:42,397
i wykorzystywanie maszyn rolniczych.

32
00:01:44,192 --> 00:01:46,257
Przede wszystkim chodzi jednak

33
00:01:46,357 --> 00:01:49,218
o wysoką jakość gleby, czyli jej naturalną

34
00:01:49,318 --> 00:01:51,544
zdolność do zapewniania roślinom 

35
00:01:51,644 --> 00:01:54,012
potrzebnych składników odżywczych. 

36
00:01:54,112 --> 00:01:55,965
Ta cecha gleby, to żyzność.

37
00:01:56,736 --> 00:01:58,714
Wyżyna Lubelska słynie z gleb 

38
00:01:58,814 --> 00:02:00,319
o nazwie "czarnoziemy".

39
00:02:00,832 --> 00:02:03,032
Te najwyższej jakości gleby powstały

40
00:02:03,132 --> 00:02:05,032
na powszechnie tu występujących 

41
00:02:05,132 --> 00:02:06,456
skałach lessowych.

42
00:02:06,976 --> 00:02:08,974
Less to skały powstałe z ziaren 

43
00:02:09,074 --> 00:02:11,072
drobniejszych niż ziarna piasku.

44
00:02:11,584 --> 00:02:14,599
Są bardzo miękkie. Biorąc less w dłonie

45
00:02:14,699 --> 00:02:17,822
możemy bez wysiłku rozkruszyć jego bryłkę

46
00:02:17,922 --> 00:02:21,566
na drobne kawałki, albo wręcz rozetrzeć na pył.

47
00:02:23,104 --> 00:02:26,243
Do celów rolniczych nadają się też inne

48
00:02:26,343 --> 00:02:28,991
tutejsze gleby: brunatne i płowe.

49
00:02:29,248 --> 00:02:32,423
Człowiek od dawna uprawia na tych terenach

50
00:02:32,523 --> 00:02:36,159
pszenicę, buraki cukrowe, rzepak, tytoń, chmiel.

51
00:02:36,672 --> 00:02:38,833
Dla krajobrazu Wyżyny Lubelskiej 

52
00:02:38,933 --> 00:02:41,647
charakterystyczne są ciągnące się czasami 

53
00:02:41,747 --> 00:02:43,657
po horyzont pola z łanami zbóż

54
00:02:43,757 --> 00:02:46,655
albo pnącego się po wysokich tykach chmielu.

55
00:02:47,168 --> 00:02:49,513
Dużą powierzchnię zajmują tu też 

56
00:02:49,613 --> 00:02:52,031
uprawy malin, porzeczek i agrestu.

57
00:02:53,568 --> 00:02:55,561
Łatwość uprawy roślin sprawiła

58
00:02:55,661 --> 00:02:57,994
że ludzie chętnie się tu osiedlali.

59
00:02:58,432 --> 00:03:00,942
Aby zyskać nowe powierzchnie pod uprawy

60
00:03:01,042 --> 00:03:03,552
masowo wycinali rosnące tu kiedyś lasy.

61
00:03:04,064 --> 00:03:06,328
Dlatego dziś, w porównaniu do innych 

62
00:03:06,428 --> 00:03:08,705
obszarów Polski, lasy stanowią jedynie

63
00:03:08,805 --> 00:03:10,882
niewielką część Wyżyny Lubelskiej.

64
00:03:12,000 --> 00:03:13,998
Zakładane na tych terenach osady

65
00:03:14,098 --> 00:03:16,715
z czasem rozrosły się w duże miasta.

66
00:03:21,472 --> 00:03:22,855
Największym miastem 

67
00:03:22,955 --> 00:03:25,055
Wyżyny Lubelskiej jest Lublin.

68
00:03:25,312 --> 00:03:27,541
Słynnym przysmakiem z Lublina jest

69
00:03:27,641 --> 00:03:29,820
wywodzący się z kuchni żydowskiej 

70
00:03:29,920 --> 00:03:32,434
cebularz lubelski, czyli pszenny placek

71
00:03:32,534 --> 00:03:33,757
 z cebulą i makiem.

72
00:03:34,730 --> 00:03:37,419
Turyści chętnie odwiedzają też Zamość. 

73
00:03:37,519 --> 00:03:39,717
Miasto nazwane perłą Renesansu.

74
00:03:40,160 --> 00:03:42,926
Tutejsza Starówka z charakterystycznym

75
00:03:43,026 --> 00:03:45,667
ratuszem i przepięknymi kamieniczkami

76
00:03:45,767 --> 00:03:48,705
została jako jedna z nielicznych w Polsce

77
00:03:48,805 --> 00:03:51,521
wpisana na prestiżową listę światowego

78
00:03:51,621 --> 00:03:54,188
dziedzictwa UNESCO - listę obiektów 

79
00:03:54,288 --> 00:03:57,054
o szczególnym znaczeniu dla ludzkości.

80
00:03:59,872 --> 00:04:01,994
Chętnie odwiedzanym przez turystów 

81
00:04:02,094 --> 00:04:03,917
miastem Wyżyny Lubelskiej jest 

82
00:04:04,017 --> 00:04:06,015
leżący nad Wisłą Kazimierz Dolny.

83
00:04:06,528 --> 00:04:08,520
Turystów przyciągają tu liczne 

84
00:04:08,620 --> 00:04:11,617
wydarzenia kulturalne, takie jak festiwal filmu

85
00:04:11,717 --> 00:04:13,182
 i sztuki "Dwa Brzegi".

86
00:04:14,208 --> 00:04:16,386
Atrakcją przyrodniczą miasteczka

87
00:04:16,486 --> 00:04:19,381
objętą szczególną ochroną, są liczne wąwozy

88
00:04:19,481 --> 00:04:22,027
lessowe - podłużne zagłębienia terenu 

89
00:04:22,127 --> 00:04:24,445
o wąskim dnie i stromych zboczach.

90
00:04:24,959 --> 00:04:26,937
Ich dno jest zazwyczaj suche

91
00:04:27,037 --> 00:04:30,124
ale po obfitych opadach lub roztopach śniegu

92
00:04:30,224 --> 00:04:32,637
może tamtędy okresowo płynąć woda.

93
00:04:33,407 --> 00:04:35,519
Największe skupisko takich wąwozów

94
00:04:35,619 --> 00:04:38,190
znajduje się w północno-zachodniej części 

95
00:04:38,290 --> 00:04:40,988
Wyżyny Lubelskiej, między innymi w okolicach

96
00:04:41,088 --> 00:04:43,645
wspomnianego na początku filmu Nałęczowa.

97
00:04:49,791 --> 00:04:51,959
Na Wyżynie Lubelskiej dominuje 

98
00:04:52,059 --> 00:04:54,678
krajobraz rolniczy. Duże powierzchnie 

99
00:04:54,778 --> 00:04:56,445
zajmują tu pola uprawne.

100
00:04:57,215 --> 00:04:59,213
Wymień cztery gatunki roślin

101
00:04:59,313 --> 00:05:00,799
jakie się tu uprawia.

102
00:05:04,639 --> 00:05:07,999
Nasze propozycje to pszenica, buraki cukrowe

103
00:05:08,099 --> 00:05:12,320
tytoń i maliny. Twoje typy mogą być nieco inne.

104
00:05:16,159 --> 00:05:19,042
Na Wyżynie Lubelskiej dominuje krajobraz

105
00:05:19,142 --> 00:05:21,902
rolniczy. Rozwojowi rolnictwa sprzyjają

106
00:05:22,002 --> 00:05:24,395
powstałe na lessach żyzne gleby - 

107
00:05:24,495 --> 00:05:27,548
czarnoziemy, stosunkowo wysokie temperatury

108
00:05:27,648 --> 00:05:29,724
i wystarczająca ilość opadów.

109
00:05:30,495 --> 00:05:32,745
Dzięki temu można tu uprawiać rośliny

110
00:05:32,845 --> 00:05:34,846
o wysokich wymaganiach glebowych.

111
00:05:35,615 --> 00:05:38,094
Charakterystycznym elementem krajobrazu

112
00:05:38,194 --> 00:05:41,536
Wyżyny Lubelskiej są wąwozy lessowe.

113
00:05:43,909 --> 00:05:46,427
Pszenica i buraki cukrowe rosną 

114
00:05:46,527 --> 00:05:49,235
na żyznych glebach, a Twoja wiedza 

115
00:05:49,335 --> 00:05:52,254
może urosnąć na filmach z pistacja.tv

116
00:05:52,577 --> 00:05:56,803
Zachęcamy: wejdź, polub, zasubskrybuj.