1 00:00:00,768 --> 00:00:03,540 W dzisiejszych czasach, aby gdzieś dotrzeć 2 00:00:03,640 --> 00:00:05,959 najczęściej po prostu odpalamy mapę 3 00:00:06,059 --> 00:00:08,714 na telefonie, wpisujemy miejsce docelowe 4 00:00:08,814 --> 00:00:11,966 i czekamy parę sekund na wczytanie trasy. 5 00:00:12,288 --> 00:00:14,683 Później wystarczy podążać do celu 6 00:00:14,783 --> 00:00:17,919 jak po sznurku. Idealnie. Ale czy na pewno? 7 00:00:18,176 --> 00:00:21,504 Na to pytanie odpowiemy sobie w tym filmie. 8 00:00:33,280 --> 00:00:35,840 Nowe technologie są bardzo wygodne 9 00:00:36,096 --> 00:00:39,424 ale licząc tylko na nie, uzależniamy się od nich. 10 00:00:39,936 --> 00:00:42,748 A co, gdy telefon ci padnie, zepsuje się 11 00:00:42,848 --> 00:00:46,079 albo trafisz w obszar, w którym nie ma zasięgu? 12 00:00:46,336 --> 00:00:48,777 Nie mówiąc już o tym, że korzystając 13 00:00:48,877 --> 00:00:51,134 z internetowych mapek możesz latami 14 00:00:51,234 --> 00:00:53,221 poruszać się po jakimś mieście 15 00:00:53,321 --> 00:00:55,628 i tak naprawdę nigdy go nie poznać. 16 00:00:56,064 --> 00:00:58,896 Dobrze więc wiedzieć, co oznaczają liczby 17 00:00:58,996 --> 00:01:01,708 pokazujące się przy postawionej na mapce 18 00:01:01,808 --> 00:01:03,817 pinezce oraz jak one się mają 19 00:01:03,917 --> 00:01:06,348 do położenia danego punktu na Ziemi 20 00:01:06,448 --> 00:01:09,090 i do papierowych map, które są odporne 21 00:01:09,190 --> 00:01:12,022 na brak zasięgu czy miejsca do ładowania. 22 00:01:15,264 --> 00:01:17,480 Liczby, które widzisz przy pinezce 23 00:01:17,580 --> 00:01:19,617 wskazują współrzędne geograficzne 24 00:01:19,717 --> 00:01:20,995 danego miejsca. 25 00:01:21,152 --> 00:01:23,955 Są trochę jak współrzędne w grze w statki 26 00:01:24,055 --> 00:01:26,599 w której położenie miejsca na planszy 27 00:01:26,699 --> 00:01:29,154 określamy za pomocą litery i liczby. 28 00:01:29,856 --> 00:01:32,872 Mówisz "D4", a przeciwnik odnajduje 29 00:01:32,972 --> 00:01:35,900 właściwe pole i odpowiada "pudło". 30 00:01:36,256 --> 00:01:38,700 Ale mogliby się przecież umówić, żeby 31 00:01:38,800 --> 00:01:41,572 podawać to położenie za pomocą dwóch liczb. 32 00:01:41,888 --> 00:01:44,759 Trzeba by tylko ustalić z przeciwnikiem 33 00:01:44,859 --> 00:01:47,530 którą z liczb podajemy jako pierwszą: 34 00:01:47,630 --> 00:01:50,052 tę z boku planszy, czy tę u góry. 35 00:01:50,592 --> 00:01:51,806 Tak właśnie jest 36 00:01:51,906 --> 00:01:54,236 ze współrzędnymi geograficznymi. 37 00:01:54,432 --> 00:01:57,302 To dwie liczby określające bardzo precyzyjnie 38 00:01:57,402 --> 00:02:00,078 położenie danego punktu na kuli ziemskiej. 39 00:02:00,320 --> 00:02:03,191 Jedna z nich to szerokość geograficzna 40 00:02:03,291 --> 00:02:06,342 a druga - długość, aby jednak móc podawać 41 00:02:06,442 --> 00:02:09,340 jakiekolwiek liczby, trzeba było jakoś 42 00:02:09,440 --> 00:02:11,876 tę naszą Ziemię umownie podzielić 43 00:02:11,976 --> 00:02:14,078 jak planszę w grze w statki. 44 00:02:14,439 --> 00:02:16,358 Z tym, że numery na Ziemi 45 00:02:16,458 --> 00:02:19,387 nie dotyczą kwadratowych pól, jak w grze 46 00:02:19,487 --> 00:02:22,390 tylko linii południków i równoleżników. 47 00:02:22,592 --> 00:02:25,972 Po orzeszku przypomnijmy sobie, czym one są. 48 00:02:29,248 --> 00:02:31,629 Na powierzchni kuli nie możemy narysować 49 00:02:31,729 --> 00:02:34,658 takiej samej siatki, jak na płaskiej powierzchni. 50 00:02:34,880 --> 00:02:36,928 Ludzie poradzili sobie inaczej. 51 00:02:37,184 --> 00:02:39,194 Podzielili nasz glob na cząstki 52 00:02:39,294 --> 00:02:41,820 nieco przypominające kawałki pomarańczy. 53 00:02:42,048 --> 00:02:44,233 Linie podziału to południki. 54 00:02:44,352 --> 00:02:46,829 Ponieważ Ziemia jest okrągła, a gdzieś 55 00:02:46,929 --> 00:02:49,745 trzeba było zacząć liczyć, ludzie umówili się 56 00:02:49,845 --> 00:02:52,711 że jeden z nich zostanie południkiem zerowym. 57 00:02:53,056 --> 00:02:55,087 A jak numerujemy kolejne? 58 00:02:55,351 --> 00:02:58,110 Spójrzmy na Ziemię od strony bieguna 59 00:02:58,210 --> 00:03:00,735 północnego. Zaznaczmy dwa punkty. 60 00:03:01,760 --> 00:03:04,453 Pod jakim kątem są względem siebie południki 61 00:03:04,553 --> 00:03:06,623 na których te punkty się znajdują? 62 00:03:08,034 --> 00:03:10,974 Tak, pod kątem 90 stopni. 63 00:03:11,232 --> 00:03:14,218 Jeśli ten to południk zerowy, to ten 64 00:03:14,318 --> 00:03:17,665 wygodnie było nazwać południkiem 90 stopni 65 00:03:17,765 --> 00:03:20,019 bo jest odległy od południka 0 66 00:03:20,119 --> 00:03:23,541 właśnie o 90 stopni. I tak też zrobiono. 67 00:03:24,032 --> 00:03:26,592 W takim razie jaki południk będzie tu? 68 00:03:27,651 --> 00:03:30,987 Tak, to południk 180 stopni. 69 00:03:31,590 --> 00:03:35,246 Tu mamy południk 10 stopni, a tu 20. 70 00:03:35,397 --> 00:03:36,866 A ten południk? 71 00:03:40,160 --> 00:03:42,720 Tak, to południk 60 stopni. 72 00:03:43,914 --> 00:03:46,053 Na naszym rysunku zaznaczyliśmy 73 00:03:46,153 --> 00:03:49,454 tylko pełne dziesiątki stopni, żeby był czytelny 74 00:03:49,632 --> 00:03:52,050 ale pamiętajmy, że w ten sam sposób 75 00:03:52,150 --> 00:03:54,243 możemy zaznaczyć nawet południki 76 00:03:54,343 --> 00:03:56,144 pomiędzy pełnymi stopniami. 77 00:03:56,544 --> 00:03:59,820 Ale o tym opowiemy Ci w innym filmie. 78 00:04:00,128 --> 00:04:02,031 Nasz kątomierz obejmuje jednak 79 00:04:02,131 --> 00:04:04,223 tylko jedną połowę kuli ziemskiej. 80 00:04:04,480 --> 00:04:06,246 A co z drugą stroną? 81 00:04:06,528 --> 00:04:09,344 Jak już pewnie wiesz z innych naszych filmów 82 00:04:09,444 --> 00:04:11,141 Ziemię możemy podzielić 83 00:04:11,241 --> 00:04:13,594 na półkulę wschodnią i zachodnią. 84 00:04:13,696 --> 00:04:16,328 Dla wygody, na każdej z nich południki 85 00:04:16,428 --> 00:04:19,004 numeruje się oddzielnie; zaczynając 86 00:04:19,104 --> 00:04:22,320 od południka zerowego a kończąc na?... 87 00:04:24,016 --> 00:04:27,540 Tak, na południku 180°. 88 00:04:31,359 --> 00:04:34,417 Ale zaraz, skoro numerujemy obie strony 89 00:04:34,517 --> 00:04:36,826 od zera do 180 stopni, to mamy 90 00:04:36,926 --> 00:04:40,062 po dwa południki o takiej samej wartości. 91 00:04:40,575 --> 00:04:43,935 Tu jest południk 10 stopni i tu też. 92 00:04:44,415 --> 00:04:47,260 Aby więc doprecyzować, o który nam chodzi 93 00:04:47,360 --> 00:04:50,700 musimy dodać informację, na której półkuli leży. 94 00:04:51,071 --> 00:04:53,887 Wschód oznaczamy wielką literą E 95 00:04:54,143 --> 00:04:56,191 a zachód wielką literą W. 96 00:04:56,703 --> 00:05:00,588 Niestety, nie są to skróty od nazw polskich 97 00:05:00,688 --> 00:05:04,431 więc pamiętaj, że wschód to nie W, tylko E 98 00:05:04,531 --> 00:05:06,585 od angielskiego "east". 99 00:05:08,223 --> 00:05:11,551 Ten południk to więc południk 10 stopni E 100 00:05:11,807 --> 00:05:13,823 a ten to 10 stopni W. 101 00:05:14,747 --> 00:05:16,292 Teraz małe ćwiczenie. 102 00:05:16,415 --> 00:05:18,748 Odczytaj, na których południkach 103 00:05:18,848 --> 00:05:20,344 leżą zaznaczone punkty. 104 00:05:23,327 --> 00:05:25,583 Udało się? Sprawdźmy. 105 00:05:25,960 --> 00:05:28,802 Ten punkt leży na południku 20° 106 00:05:28,902 --> 00:05:30,750 na półkuli zachodniej 107 00:05:31,007 --> 00:05:34,847 ten na południku 30° na półkuli wschodniej 108 00:05:35,103 --> 00:05:38,159 A ten? W połowie odległości między 109 00:05:38,259 --> 00:05:40,555 południkami 30 i 40 stopni 110 00:05:40,655 --> 00:05:42,418 na półkuli zachodniej 111 00:05:42,518 --> 00:05:45,840 czyli na niezaznaczonym południku 35°. 112 00:05:48,415 --> 00:05:51,179 Ten leży dokładnie na południku 0 stopni. 113 00:05:51,279 --> 00:05:53,457 Nie leży ani na półkuli wschodniej 114 00:05:53,557 --> 00:05:55,735 ani na zachodniej, lecz dokładnie 115 00:05:55,835 --> 00:05:58,348 na ich łączeniu. Nie dokładamy więc tu 116 00:05:58,448 --> 00:06:00,274 litery oznaczającej półkulę. 117 00:06:00,447 --> 00:06:03,046 Podobnie postępujemy z punktami leżącymi 118 00:06:03,146 --> 00:06:06,324 dokładnie na południku 180 stopni. 119 00:06:06,591 --> 00:06:08,207 Tym samym udało Ci się 120 00:06:08,307 --> 00:06:10,430 odczytać długość geograficzną. 121 00:06:10,687 --> 00:06:13,582 Czytając taki zapis mówimy, że ten punkt 122 00:06:13,682 --> 00:06:16,233 znajduje się na 20 stopniu długości 123 00:06:16,333 --> 00:06:19,081 geograficznej zachodniej. A pozostałe? 124 00:06:23,231 --> 00:06:24,833 Ten leży na 30. stopniu 125 00:06:24,933 --> 00:06:27,326 długości geograficznej wschodniej. 126 00:06:27,583 --> 00:06:29,029 Ten na 35. stopniu 127 00:06:29,129 --> 00:06:32,176 długości geograficznej zachodniej, a ten 128 00:06:32,276 --> 00:06:35,477 na zerowym stopniu długości geograficznej. 129 00:06:35,775 --> 00:06:37,477 Określając położenie punktu 130 00:06:37,577 --> 00:06:40,382 tę liczbę najczęściej podaje się jako drugą. 131 00:06:40,639 --> 00:06:44,222 A jaka jest pierwsza? O tym po orzeszku. 132 00:06:47,039 --> 00:06:48,634 Dzieląc Ziemię południkami 133 00:06:48,734 --> 00:06:50,266 dostaliśmy zestaw linii. 134 00:06:50,367 --> 00:06:53,048 Aby wyszło nam coś na kształt siatki, musimy 135 00:06:53,148 --> 00:06:55,642 naszą Ziemię podzielić jeszcze w poprzek. 136 00:06:55,743 --> 00:06:58,299 W tym celu wymyślono równoleżniki 137 00:06:58,399 --> 00:07:01,365 krojące Ziemię jakby na plastry i uznano 138 00:07:01,465 --> 00:07:03,664 że numerację najlepiej zacząć 139 00:07:03,764 --> 00:07:06,807 od najdłuższego z nich, zwanego równikiem 140 00:07:06,907 --> 00:07:08,696 a skończyć na biegunach. 141 00:07:08,799 --> 00:07:12,377 Jednak i tu używa się kątów. Dlaczego? 142 00:07:12,639 --> 00:07:15,455 Jeśli równik to równoleżnik zero stopni 143 00:07:15,711 --> 00:07:18,426 Jak podać wartość punktu znajdującego się 144 00:07:18,526 --> 00:07:21,064 na biegunie? Można powiedzieć, że jest on 145 00:07:21,164 --> 00:07:24,645 przesunięty o 90° względem równika 146 00:07:25,266 --> 00:07:29,428 a więc ma szerokość geograficzną 90°. 147 00:07:30,047 --> 00:07:32,804 A teraz zaznaczmy punkt oddalony od równika 148 00:07:32,904 --> 00:07:38,947 o 20° i obróćmy naszą Ziemię o 360°. 149 00:07:39,775 --> 00:07:41,718 W ten właśnie sposób powstaje nam 150 00:07:41,818 --> 00:07:44,337 cały równoleżnik 20°. 151 00:07:44,639 --> 00:07:47,164 Inne powstają w podobny sposób. 152 00:07:47,711 --> 00:07:49,414 Zaznaczamy co dziesiąty 153 00:07:49,514 --> 00:07:51,294 aby nie było zbyt gęsto. 154 00:07:51,551 --> 00:07:54,479 Na półkuli południowej równoleżniki także 155 00:07:54,579 --> 00:07:56,926 numerujemy od równika do bieguna. 156 00:07:57,695 --> 00:08:01,036 Co widzisz? Znów mamy po dwa równoleżniki 157 00:08:01,136 --> 00:08:02,823 o tej samej wartości. 158 00:08:03,071 --> 00:08:06,143 Wyjątkiem jest tylko równoleżnik zero stopni 159 00:08:06,399 --> 00:08:09,780 czyli równik, dlatego podając lokalizację 160 00:08:09,880 --> 00:08:13,295 tym na półkuli północnej dodajemy literę N 161 00:08:13,395 --> 00:08:15,102 a na południowej - S. 162 00:08:15,615 --> 00:08:17,258 Tak zapisana współrzędna 163 00:08:17,358 --> 00:08:19,143 to szerokość geograficzna. 164 00:08:19,967 --> 00:08:21,763 Czas na drugie ćwiczenie. 165 00:08:22,015 --> 00:08:24,282 Odczytaj, na których równoleżnikach 166 00:08:24,382 --> 00:08:25,854 leżą zaznaczone punkty. 167 00:08:29,695 --> 00:08:31,899 Udało się? Sprawdźmy. 168 00:08:31,999 --> 00:08:35,191 Ten punkt leży na równoleżniku 40 stopni 169 00:08:35,291 --> 00:08:36,862 na półkuli północnej 170 00:08:37,119 --> 00:08:39,412 Ten w połowie między równikiem 171 00:08:39,512 --> 00:08:41,726 czyli równoleżnikiem 0 stopni 172 00:08:41,983 --> 00:08:44,287 a równoleżnikiem 20° 173 00:08:44,543 --> 00:08:46,666 czyli na równoleżniku 10° 174 00:08:46,766 --> 00:08:49,032 na półkuli południowej 175 00:08:50,431 --> 00:08:52,517 a ten dokładnie na równiku 176 00:08:52,617 --> 00:08:54,782 czyli równoleżniku 0 stopni. 177 00:08:55,039 --> 00:08:56,487 Tym razem udało Ci się 178 00:08:56,587 --> 00:08:58,622 odczytać szerokość geograficzną. 179 00:08:58,879 --> 00:09:01,796 Czytając taki zapis mówimy, że ten punkt 180 00:09:01,896 --> 00:09:03,873 znajduje się na 40. stopniu 181 00:09:03,973 --> 00:09:06,519 szerokości geograficznej północnej. 182 00:09:06,619 --> 00:09:08,009 A pozostałe dwa? 183 00:09:11,423 --> 00:09:14,079 Ten leży na 10. stopniu szerokości 184 00:09:14,179 --> 00:09:16,705 geograficznej południowej, a ten 185 00:09:16,805 --> 00:09:19,092 na 0° szerokości geograficznej 186 00:09:19,192 --> 00:09:20,893 bez podawania półkuli. 187 00:09:24,735 --> 00:09:27,548 Wiesz już, czym jest szerokość i długość 188 00:09:27,648 --> 00:09:30,698 geograficzna. Odczytajmy teraz orientacyjnie 189 00:09:30,798 --> 00:09:33,919 jakie są nasze współrzędne, jeśli tak, jak ja 190 00:09:34,019 --> 00:09:35,973 przebywasz obecnie w Polsce. 191 00:09:36,255 --> 00:09:38,589 Ta kropka znajduje się na obszarze 192 00:09:38,689 --> 00:09:41,464 naszego kraju. Zatrzymaj film i odczytaj 193 00:09:41,564 --> 00:09:43,548 jej współrzędne geograficzne. 194 00:09:47,263 --> 00:09:50,448 Kropka znajduje się na równoleżniku 50° 195 00:09:50,548 --> 00:09:53,293 na półkuli północnej, a więc szerokość 196 00:09:53,393 --> 00:09:57,194 geograficzna punktu to około 50 stopni N. 197 00:09:57,382 --> 00:10:00,511 A długość? To 20° E. 198 00:10:00,831 --> 00:10:03,435 Jeśli chcielibyśmy odczytać dokładniejsze 199 00:10:03,535 --> 00:10:06,462 położenie, musielibyśmy mieć większe zbliżenie 200 00:10:06,719 --> 00:10:08,730 Takimi odczytami zajmiemy się 201 00:10:08,830 --> 00:10:10,912 w innym filmie tej playlisty. 202 00:10:11,583 --> 00:10:13,401 Na koniec ciekawostka. 203 00:10:13,631 --> 00:10:16,284 Jak podać współrzędne biegunów? 204 00:10:16,703 --> 00:10:18,790 Leżą one dokładnie na zbiegu 205 00:10:18,890 --> 00:10:21,108 wszystkich południków, więc podawanie 206 00:10:21,208 --> 00:10:24,161 długości geograficznej nie ma dla nich sensu. 207 00:10:24,261 --> 00:10:26,950 Podaje się tylko szerokość geograficzną: 208 00:10:27,050 --> 00:10:30,776 90 stopni N dla bieguna północnego 209 00:10:30,876 --> 00:10:34,243 i 90 stopni S dla południowego. 210 00:10:40,511 --> 00:10:43,345 Współrzędne geograficzne punktu składają się 211 00:10:43,445 --> 00:10:45,886 z szerokości i długości geograficznej. 212 00:10:46,210 --> 00:10:49,167 Szerokość geograficzną określa się za pomocą 213 00:10:49,267 --> 00:10:51,696 równoleżników, a długość geograficzną 214 00:10:51,796 --> 00:10:53,181 za pomocą południków. 215 00:10:53,311 --> 00:10:56,462 Aby określić współrzędne geograficzne punktu 216 00:10:56,562 --> 00:10:59,226 należy odszukać wartości równoleżnika 217 00:10:59,326 --> 00:11:02,622 i południka, które przez ten punkt przechodzą. 218 00:11:05,599 --> 00:11:08,168 Każdy punkt na Ziemi możesz odnaleźć 219 00:11:08,268 --> 00:11:10,858 znając jego współrzędne geograficzne. 220 00:11:10,958 --> 00:11:13,336 A każdy punkt podstawy programowej 221 00:11:13,436 --> 00:11:16,359 znajdziesz w filmach pistacji. Zapraszamy!