1
00:00:01,792 --> 00:00:05,203
Na Oceanie Spokojnym, oddalone od siebie

2
00:00:05,303 --> 00:00:07,935
o niecałe 4 km, leżą dwie wyspy

3
00:00:08,448 --> 00:00:10,752
Wyspa Jutra i Wyspa Wczoraj.

4
00:00:11,264 --> 00:00:13,246
Choć tak blisko, dzieli je 

5
00:00:13,346 --> 00:00:15,103
cały dzień w kalendarzu.

6
00:00:15,616 --> 00:00:16,640
Jak to możliwe?

7
00:00:17,664 --> 00:00:19,802
Leżą po obu stronach tak zwanej 

8
00:00:19,902 --> 00:00:22,059
Międzynarodowej Linii Zmiany Daty

9
00:00:22,159 --> 00:00:24,589
która wyznacza granicę między jednym 

10
00:00:24,689 --> 00:00:26,622
a drugim dniem kalendarzowym.

11
00:00:27,392 --> 00:00:29,663
Zimą między wyspami można przejść 

12
00:00:29,763 --> 00:00:31,847
suchą nogą i w ten sposób odbyć 

13
00:00:31,947 --> 00:00:34,559
jedyną w swoim rodzaju podróż w czasie.

14
00:00:35,072 --> 00:00:38,656
Właśnie o czasie i podróżach będzie ten film.

15
00:00:50,944 --> 00:00:53,414
Ziemia w swojej kosmicznej wędrówce

16
00:00:53,514 --> 00:00:55,552
obraca się wokół własnej osi.

17
00:00:56,064 --> 00:00:58,736
To sprawia, że na zmianę jedna część planety

18
00:00:58,836 --> 00:01:01,086
jest oświetlona przez Słońce, a druga 

19
00:01:01,186 --> 00:01:03,486
w tym samym czasie pozostaje w cieniu.

20
00:01:04,000 --> 00:01:06,304
Na oświetlonej części panuje dzień

21
00:01:06,560 --> 00:01:08,864
a na tej odwróconej od Słońca - noc.

22
00:01:09,632 --> 00:01:12,396
Dzień i noc tworzą razem dobę.

23
00:01:12,704 --> 00:01:15,726
Następstwo dnia i nocy możesz zaobserwować 

24
00:01:15,826 --> 00:01:18,848
doświadczalnie, oświetlając globus latarką.

25
00:01:19,104 --> 00:01:21,920
Pokazujemy to w innym filmie tej playlisty.

26
00:01:22,688 --> 00:01:24,598
Jeśli nim zakręcisz, zobaczysz

27
00:01:24,698 --> 00:01:26,951
jak na skutek ruchu obrotowego Ziemi

28
00:01:27,051 --> 00:01:28,831
zmienia się jej oświetlenie.

29
00:01:29,600 --> 00:01:31,076
W miejscach położonych 

30
00:01:31,176 --> 00:01:32,602
na tym samym południku 

31
00:01:32,702 --> 00:01:34,974
Słońce góruje w tym samym momencie.

32
00:01:35,744 --> 00:01:38,621
Inaczej mówiąc, w miejscach położonych na tej

33
00:01:38,721 --> 00:01:41,157
samej długości geograficznej, południe 

34
00:01:41,257 --> 00:01:43,678
słoneczne przypada w tym samym czasie.

35
00:01:45,216 --> 00:01:48,046
Za to punkty leżące w linii wschód-zachód

36
00:01:48,146 --> 00:01:50,996
czyli na tym samym równoleżniku, mające tę

37
00:01:51,096 --> 00:01:53,595
samą szerokość geograficzną, w danym 

38
00:01:53,695 --> 00:01:56,735
momencie znajdują się w różnych porach doby.

39
00:01:57,504 --> 00:01:59,800
Jak pamiętasz, Ziemia obraca się 

40
00:01:59,900 --> 00:02:01,343
 z zachodu na wschód.

41
00:02:01,856 --> 00:02:04,494
Przykładowo, kiedy w Europie jest wieczór 

42
00:02:04,594 --> 00:02:05,838
w obu Amerykach dzień

43
00:02:05,938 --> 00:02:07,488
trwa jeszcze w najlepsze.

44
00:02:12,096 --> 00:02:15,357
Dawniej, kiedy ludzie przemieszczali się wolno:

45
00:02:15,457 --> 00:02:16,977
pieszo, konno lub wozem

46
00:02:17,077 --> 00:02:19,774
w każdym mieście obowiązywał inny czas.

47
00:02:20,544 --> 00:02:23,176
Określano go orientacyjnie, na podstawie 

48
00:02:23,276 --> 00:02:24,942
położenia słońca na niebie 

49
00:02:25,042 --> 00:02:26,431
i zegarów słonecznych.

50
00:02:27,200 --> 00:02:29,932
Taki czas nazywano czasem słonecznym

51
00:02:30,032 --> 00:02:31,878
 albo miejscowym.

52
00:02:32,320 --> 00:02:34,892
Kiedy środki lokomocji stały się szybsze

53
00:02:34,992 --> 00:02:37,776
a przemierzanie dużych odległości łatwiejsze

54
00:02:37,876 --> 00:02:40,332
i bardziej popularne, posługiwanie się 

55
00:02:40,432 --> 00:02:43,070
czasem słonecznym zaczęło być kłopotliwe.

56
00:02:43,584 --> 00:02:46,401
Każda dalsza podróż wymagała przestawiania

57
00:02:46,501 --> 00:02:48,909
zegarków, często nawet kilkakrotnie.

58
00:02:49,728 --> 00:02:51,570
Ludzie postanowili, że pomiar 

59
00:02:51,670 --> 00:02:54,079
i określanie czasu trzeba uporządkować.

60
00:02:54,592 --> 00:02:56,824
Umówili się, że podzielą Ziemię

61
00:02:56,924 --> 00:02:59,547
oczywiście umownie, na strefy czasowe

62
00:02:59,647 --> 00:03:02,639
czyli obszary rozciągające się od bieguna 

63
00:03:02,739 --> 00:03:05,854
do bieguna, między określonymi południkami.

64
00:03:06,624 --> 00:03:08,238
W obrębie każdej strefy 

65
00:03:08,338 --> 00:03:09,952
obowiązuje ten sam czas.

66
00:03:10,720 --> 00:03:13,135
Ile jest tych stref i jak duży obszar 

67
00:03:13,235 --> 00:03:14,547
zajmuje każda z nich?

68
00:03:15,072 --> 00:03:17,376
Na to pytanie odpowie nam matematyka.

69
00:03:19,424 --> 00:03:22,752
Spójrz, doba trwa 24 godziny.

70
00:03:23,264 --> 00:03:26,655
W tym czasie Ziemia wykonuje jeden obrót

71
00:03:26,755 --> 00:03:30,440
wokół własnej osi, czyli każdy punkt na jej 

72
00:03:30,540 --> 00:03:33,759
powierzchni zakreśla pełen kąt - 360°.

73
00:03:34,784 --> 00:03:39,392
Podzielmy w takim razie te 360 stopni na 24

74
00:03:39,904 --> 00:03:42,204
czyli liczbę godzin w dobie.

75
00:03:42,720 --> 00:03:46,424
Uzyskaliśmy 15 stopni, czyli w ciągu jednej 

76
00:03:46,524 --> 00:03:49,409
godziny taki punkt obracając się z Ziemią

77
00:03:49,509 --> 00:03:52,224
zakreśla kąt 15 stopni.

78
00:03:52,960 --> 00:03:56,288
Tak na ziemi powstały 24 strefy czasowe

79
00:03:56,544 --> 00:03:59,104
każda o szerokości 15 stopni.

80
00:04:00,384 --> 00:04:03,597
W każdej z nich panuje inny czas, różniący się

81
00:04:03,697 --> 00:04:06,271
od poprzedniej i następnej o godzinę.

82
00:04:07,808 --> 00:04:10,345
Środkowymi południkami każdej ze stref 

83
00:04:10,445 --> 00:04:15,080
zostały południki: 0 stopni, 15 stopni,

84
00:04:15,180 --> 00:04:19,548
30 stopni, 45 stopni i tak dalej w obu 

85
00:04:19,648 --> 00:04:23,932
kierunkach, aż do południka końcowego 180°.

86
00:04:24,703 --> 00:04:25,956
Możesz to sprawdzić 

87
00:04:26,056 --> 00:04:28,286
na specjalnej mapie stref czasowych

88
00:04:28,543 --> 00:04:31,367
na przykład w atlasie geograficznym.

89
00:04:31,871 --> 00:04:35,199
Ich czas słoneczny wyznacza czas całej strefy.

90
00:04:35,711 --> 00:04:38,447
Oznacza to, że tylko w miejscach położonych

91
00:04:38,547 --> 00:04:40,830
na południku środkowym każdej strefy

92
00:04:41,087 --> 00:04:44,159
Słońce góruje dokładnie o 12:00 godzinie.

93
00:04:44,671 --> 00:04:46,387
W pozostałych miejscach

94
00:04:46,487 --> 00:04:50,221
nawet 30 minut wcześniej lub później.

95
00:04:53,887 --> 00:04:56,703
Spójrz jeszcze raz, jak Ziemia się kręci.

96
00:04:56,959 --> 00:04:59,392
We wszystkich miejscach położonych 

97
00:04:59,492 --> 00:05:02,159
na tym samym południku, czyli mających 

98
00:05:02,259 --> 00:05:04,146
tę samą długość geograficzną

99
00:05:04,246 --> 00:05:07,531
południe słoneczne przypada w tej samej chwili.

100
00:05:08,223 --> 00:05:11,152
Na wschód od tego miejsca górowanie Słońca

101
00:05:11,252 --> 00:05:14,110
już było, czyli tam jest już po południu.

102
00:05:14,879 --> 00:05:17,439
Na zachód od tego miejsca - jeszcze nie.

103
00:05:17,695 --> 00:05:19,376
Mamy przedpołudnie.

104
00:05:19,743 --> 00:05:22,505
Gdy przemieszczasz się w kierunku wschodnim

105
00:05:22,605 --> 00:05:25,251
zmieniając strefę czasową musisz przesunąć

106
00:05:25,351 --> 00:05:26,951
wskazówki zegara do przodu

107
00:05:27,051 --> 00:05:28,701
ponieważ tam jest później.

108
00:05:29,471 --> 00:05:32,639
Z kolei podróżując na zachód cofasz wskazówki

109
00:05:32,739 --> 00:05:34,334
 bo tam jest wcześniej.

110
00:05:35,359 --> 00:05:38,687
Niektóre ze stref czasowych mają swoje nazwy.

111
00:05:38,943 --> 00:05:41,974
I tak czas wyznaczony przez czas słoneczny

112
00:05:42,074 --> 00:05:44,248
południka 0° nazywa się czasem 

113
00:05:44,348 --> 00:05:47,183
uniwersalnym, inaczej - czasem Greenwich

114
00:05:47,283 --> 00:05:50,461
od dzielnicy Londynu, przez którą przebiega.

115
00:05:51,743 --> 00:05:56,232
Oznaczamy go skrótem UT, UTC, bądź GMT.

116
00:05:56,863 --> 00:05:58,669
Wszystkie te skróty powstały 

117
00:05:58,769 --> 00:06:00,959
od anglojęzycznej nazwy tej strefy.

118
00:06:02,495 --> 00:06:05,464
Przez Polskę przechodzi południk 15 stopni 

119
00:06:05,564 --> 00:06:08,554
więc obowiązuje u nas czas, który różni się 

120
00:06:08,654 --> 00:06:10,429
od czasu uniwersalnego o...?

121
00:06:11,199 --> 00:06:13,468
Masz rację, o jedną godzinę.

122
00:06:14,015 --> 00:06:17,343
Tę godzinę dodajemy, bo nasza strefa czasowa

123
00:06:17,599 --> 00:06:20,576
leży na wschód od strefy czasu Greenwich.

124
00:06:21,183 --> 00:06:23,434
Gdy więc w strefie czasu uniwersalnego

125
00:06:23,534 --> 00:06:27,533
jest 15:00, w Polsce jest już 16:00.

126
00:06:29,887 --> 00:06:32,408
Jak obliczać czas w konkretnych strefach?

127
00:06:32,959 --> 00:06:34,134
Oto przykład.

128
00:06:34,495 --> 00:06:37,972
Zimowe Igrzyska Olimpijskie w Pekinie 

129
00:06:38,072 --> 00:06:40,478
w 2022 roku rozpoczęły się 

130
00:06:40,578 --> 00:06:42,941
o 20:00 tamtejszego czasu.

131
00:06:43,455 --> 00:06:45,325
O której w Polsce zaczęła się 

132
00:06:45,425 --> 00:06:47,295
transmisja z otwarcia na żywo?

133
00:06:48,831 --> 00:06:51,022
Spójrz na mapę stref czasowych: 

134
00:06:51,122 --> 00:06:54,173
Polska leży w strefie o godzinę przesuniętej 

135
00:06:54,273 --> 00:06:56,254
względem czasu uniwersalnego.

136
00:06:56,767 --> 00:07:00,592
A Pekin? W strefie przesuniętej o 8 godzin 

137
00:07:00,692 --> 00:07:03,256
w tę samą stronę - na wschód.

138
00:07:03,679 --> 00:07:06,839
Różnica czasu między Polską a Pekinem

139
00:07:06,939 --> 00:07:09,275
 wynosi więc 7 godzin.

140
00:07:10,079 --> 00:07:12,127
Te 7 godzin musimy odjąć

141
00:07:12,383 --> 00:07:14,687
bo Polska leży na zachód od Pekinu.

142
00:07:15,967 --> 00:07:18,527
20 - 7 to 13.

143
00:07:19,295 --> 00:07:21,719
Żeby obejrzeć transmisję otwarcia 

144
00:07:21,819 --> 00:07:23,465
zimowych igrzysk na żywo

145
00:07:23,565 --> 00:07:27,158
w Polsce telewizor trzeba było włączyć o 13.

146
00:07:30,047 --> 00:07:31,236
Kolej na Ciebie.

147
00:07:31,583 --> 00:07:34,351
Po powrocie ze szkoły chcesz zadzwonić 

148
00:07:34,451 --> 00:07:37,458
do koleżanki, która mieszka w Tokio. W domu

149
00:07:37,558 --> 00:07:40,542
jesteś o 16. Czy to dobra pora na telefon?

150
00:07:41,055 --> 00:07:43,615
Spójrz na mapę stref czasowych i policz.

151
00:07:47,199 --> 00:07:53,153
Oj, nie. Tokio leży w strefie UTC +9, my - +1. 

152
00:07:53,272 --> 00:07:56,065
To 8 godzin różnicy do przodu

153
00:07:56,205 --> 00:07:59,010
bo Tokio leży na wschód od Polski.

154
00:07:59,231 --> 00:08:01,023
W Japonii jest już północ.

155
00:08:01,279 --> 00:08:03,839
Twoja koleżanka pewnie już smacznie śpi.

156
00:08:07,679 --> 00:08:10,495
Rachowanie czasu bywa skomplikowane.

157
00:08:10,751 --> 00:08:13,823
Wyprawa Ferdynanda Magellana dookoła świata

158
00:08:14,079 --> 00:08:16,973
swróciła na miejsce dzień później niż wynikało

159
00:08:17,073 --> 00:08:19,455
ze skrupulatnie prowadzonych obliczeń.

160
00:08:20,223 --> 00:08:22,957
Z kolei Phileas Fogg, bohater powieści 

161
00:08:23,057 --> 00:08:25,955
Juliusza Verne'a "W 80 dni dookoła świata"

162
00:08:26,055 --> 00:08:28,525
wygrał zakład, bo dotarł do Londynu 

163
00:08:28,625 --> 00:08:30,717
dzień wcześniej, niż wyliczył.

164
00:08:31,487 --> 00:08:33,008
Skąd te pomyłki?

165
00:08:33,535 --> 00:08:36,823
Otóż podróżując dookoła kuli ziemskiej

166
00:08:36,923 --> 00:08:40,688
przekroczyli oni południk końcowy 180 stopni

167
00:08:40,788 --> 00:08:42,494
a jest on wyjątkowy.

168
00:08:43,263 --> 00:08:45,964
Za sprawą tej samej umowy, która ustala 

169
00:08:46,064 --> 00:08:47,958
strefy czasowe, wzdłuż niego 

170
00:08:48,058 --> 00:08:50,158
lub w jego pobliżu poprowadzono 

171
00:08:50,258 --> 00:08:52,477
Międzynarodową Linię Zmiany Daty.

172
00:08:53,247 --> 00:08:55,551
Zasada jej działania jest prosta.

173
00:08:55,807 --> 00:08:58,576
Przekraczając ją z półkuli zachodniej 

174
00:08:58,676 --> 00:09:01,223
na wschodnią, dodajemy jeden dzień.

175
00:09:01,695 --> 00:09:04,228
Gdy podróżujemy w przeciwnym kierunku

176
00:09:04,328 --> 00:09:07,160
odejmujemy jeden dzień, zachowując godzinę

177
00:09:07,260 --> 00:09:09,374
wynikającą z czasu słonecznego.

178
00:09:10,143 --> 00:09:12,761
Wylatując z Szanghaju do San Francisco

179
00:09:12,861 --> 00:09:15,499
wcześnie rano w środę, wylądujesz więc 

180
00:09:15,599 --> 00:09:18,077
na miejscu po południu... we wtorek!

181
00:09:22,943 --> 00:09:24,619
Kula ziemska została podzielona 

182
00:09:24,719 --> 00:09:26,927
na 24 strefy czasowe.

183
00:09:27,295 --> 00:09:29,326
Czas w każdej z nich różni się 

184
00:09:29,426 --> 00:09:31,390
o jedną godzinę od sąsiednich.

185
00:09:32,159 --> 00:09:33,951
Kiedy przemieszczamy się na wschód

186
00:09:34,207 --> 00:09:36,255
dodajemy godziny na zegarku

187
00:09:36,511 --> 00:09:38,815
a kiedy na zachód - odejmujemy.

188
00:09:39,839 --> 00:09:42,839
Południk 180 stopni został ustanowiony 

189
00:09:42,939 --> 00:09:45,470
Międzynarodową Linią Zmiany Daty.

190
00:09:45,983 --> 00:09:48,331
Przekraczając go z półkuli zachodniej 

191
00:09:48,431 --> 00:09:50,590
na wschodnią, dodajemy jeden dzień.

192
00:09:50,847 --> 00:09:53,428
Gdy podróżujemy w przeciwnym kierunku

193
00:09:53,528 --> 00:09:55,651
dzień odejmujemy.

194
00:09:57,759 --> 00:10:01,995
Na Ziemi są 24 strefy czasowe, ale w każdej

195
00:10:02,095 --> 00:10:04,646
możesz włączyć pistację, klikając w link:

196
00:10:04,746 --> 00:10:09,759
pistacja.tv. Działamy 24 x 7.