1
00:00:01,024 --> 00:00:03,128
Mieszkańcy krajów skandynawskich 

2
00:00:03,228 --> 00:00:05,282
są przyzwyczajeni do tak zwanych 

3
00:00:05,382 --> 00:00:07,566
białych nocy, gdy słońce chowa się 

4
00:00:07,666 --> 00:00:10,177
za horyzont na tyle płytko, że cały czas

5
00:00:10,277 --> 00:00:11,352
rozświetla niebo. 

6
00:00:11,697 --> 00:00:14,520
Zmierzch płynnie przechodzi wtedy w świt.

7
00:00:15,360 --> 00:00:17,564
W Polsce białe noce nie występują

8
00:00:17,664 --> 00:00:20,432
ale nad Bałtykiem można latem zaobserwować

9
00:00:20,532 --> 00:00:22,941
w nocy nikłą poświatę na horyzoncie.

10
00:00:35,328 --> 00:00:37,435
Na pewno już wiesz, że nasza Ziemia

11
00:00:37,535 --> 00:00:38,655
ma kształt kulisty.

12
00:00:39,168 --> 00:00:41,731
Ta kula obraca się wokół własnej osi

13
00:00:41,831 --> 00:00:44,031
jak kurczak pieczony na rożnie.

14
00:00:45,312 --> 00:00:46,878
Rożen ogrzewa kurczaka 

15
00:00:46,978 --> 00:00:48,895
zawsze tylko z jednej strony

16
00:00:49,152 --> 00:00:51,424
dlatego kurczak musi się obracać 

17
00:00:51,524 --> 00:00:53,163
żeby upiec się z każdej.

18
00:00:53,760 --> 00:00:55,794
Tak samo Ziemia obracając się 

19
00:00:55,894 --> 00:00:58,623
przyjmuje ciepło Słońca z każdej strony.

20
00:00:59,302 --> 00:01:02,369
Między kurczakiem a Ziemią jest jednak pewna

21
00:01:02,469 --> 00:01:05,699
różnica. I nie chodzi o smak, ani chrupkość.

22
00:01:06,304 --> 00:01:08,864
Rożen kurczaka pozostaje w miejscu

23
00:01:09,120 --> 00:01:11,140
natomiast Ziemia obracając się 

24
00:01:11,240 --> 00:01:14,145
krąży jednocześnie wokół swojego grzejnika - 

25
00:01:14,245 --> 00:01:16,799
Słońca i to w pewnym stałym nachyleniu.

26
00:01:17,824 --> 00:01:20,785
To sprawia, że nasz ziemski kurczak raz 

27
00:01:20,885 --> 00:01:23,947
zwraca się do Słońca trochę bardziej szyją

28
00:01:24,047 --> 00:01:26,782
a innym razem, trochę bardziej kuprem.

29
00:01:27,552 --> 00:01:30,624
Mimo to łatwo zauważyć, że najwięcej ciepła

30
00:01:30,724 --> 00:01:33,383
dostaje część środkowa, bo najczęściej

31
00:01:33,483 --> 00:01:35,198
jest wystawiona na słońce

32
00:01:35,298 --> 00:01:38,515
a obszary wokół biegunów dostają go najmniej.

33
00:01:42,982 --> 00:01:46,236
Podobnie jak środkowa część naszego kurczaka

34
00:01:46,336 --> 00:01:49,615
obszary Ziemi położone bliżej równika dostają

35
00:01:49,715 --> 00:01:52,894
więcej ciepła, a te położone dalej - mniej.

36
00:01:53,408 --> 00:01:56,074
Tam, gdzie promienie słoneczne padają 

37
00:01:56,174 --> 00:01:58,933
pod większym kątem, ta sama ilość ciepła

38
00:01:59,033 --> 00:02:01,792
ogrzewa mniejszy obszar, niż w miejscach

39
00:02:01,892 --> 00:02:04,415
na które padają one pod małym kątem.

40
00:02:05,952 --> 00:02:09,177
Między zwrotnikami Raka i Koziorożca

41
00:02:09,536 --> 00:02:13,888
czyli między równoleżnikiem 23° 26"

42
00:02:14,144 --> 00:02:16,704
szerokości geograficznej północnej

43
00:02:16,960 --> 00:02:20,439
a równoleżnikiem 23° i 26" 

44
00:02:20,539 --> 00:02:23,103
szerokości geograficznej południowej

45
00:02:23,424 --> 00:02:24,638
położona jest 

46
00:02:24,738 --> 00:02:27,137
międzyzwrotnikowa strefa oświetlenia.

47
00:02:27,968 --> 00:02:30,418
Tylko w tej strefie promienie słoneczne

48
00:02:30,518 --> 00:02:33,174
mogą padać w południe na powierzchnię Ziemi

49
00:02:33,274 --> 00:02:34,377
pod kątem prostym.

50
00:02:34,880 --> 00:02:37,952
Dzieje się tak raz w roku na zwrotniku Raka

51
00:02:38,464 --> 00:02:41,280
raz w roku na zwrotniku Koziorożca

52
00:02:41,536 --> 00:02:43,049
i po dwa razy w roku 

53
00:02:43,149 --> 00:02:45,631
w każdym innym punkcie tej strefy.

54
00:02:46,507 --> 00:02:49,213
Bez względu na pozycję Ziemi w stosunku

55
00:02:49,313 --> 00:02:52,252
do Słońca, ta część planety oświetlona jest

56
00:02:52,352 --> 00:02:54,846
przez cały rok w miarę równomiernie.

57
00:02:55,360 --> 00:02:57,904
Długość dnia i nocy zmienia się tu

58
00:02:58,004 --> 00:03:00,207
tylko nieznacznie i zawsze mieści się 

59
00:03:00,307 --> 00:03:03,294
w przedziale od 10 do 14 godzin.

60
00:03:04,922 --> 00:03:07,392
Przenieśmy się teraz za zwrotniki.

61
00:03:07,648 --> 00:03:10,614
Tu znajdują się strefy umiarkowane

62
00:03:10,714 --> 00:03:13,789
które sięgają aż do szerokości geograficznej

63
00:03:13,889 --> 00:03:18,506
66 stopni 34 minut, zarówno tej 

64
00:03:18,606 --> 00:03:21,548
na półkuli północnej jak i południowej

65
00:03:21,648 --> 00:03:23,524
czyli do kół podbiegunowych.

66
00:03:24,288 --> 00:03:26,592
W tej strefie leży na przykład Polska.

67
00:03:27,246 --> 00:03:30,055
Wysokość Słońca nad horyzontem jest tu

68
00:03:30,155 --> 00:03:32,914
bardzo zróżnicowana. Zależy nie tylko 

69
00:03:33,014 --> 00:03:34,945
od szerokości geograficznej

70
00:03:35,045 --> 00:03:36,786
ale też od pory roku.

71
00:03:37,344 --> 00:03:40,199
Im bliżej kół podbiegunowych, tym mniejsza

72
00:03:40,299 --> 00:03:42,463
 jest wysokość górowania Słońca.

73
00:03:42,976 --> 00:03:44,451
Dodatkowo latem dni są

74
00:03:44,551 --> 00:03:46,303
 o wiele dłuższe niż zimą.

75
00:03:46,816 --> 00:03:49,000
W Warszawie najdłuższy dzień trwa 

76
00:03:49,100 --> 00:03:53,378
niemal 17 godzin, a najkrótszy niecałe 8.

77
00:03:53,984 --> 00:03:56,343
Bliżej koła podbiegunowego różnica 

78
00:03:56,443 --> 00:03:59,220
jest jeszcze większa. W stolicy Szwecji

79
00:03:59,320 --> 00:04:03,404
Sztokholmie, latem dni trwają blisko 19 godzin

80
00:04:03,504 --> 00:04:05,374
a zimą tylko 6.

81
00:04:07,296 --> 00:04:08,997
Kolejne strefy oświetlenia

82
00:04:09,097 --> 00:04:11,135
to te za kołami podbiegunowymi.

83
00:04:11,648 --> 00:04:14,295
Nazywamy je podbiegunowym strefami

84
00:04:14,395 --> 00:04:17,279
oświetlenia: północną lub południową.

85
00:04:17,791 --> 00:04:20,067
Do tych obszarów przez cały rok dociera

86
00:04:20,167 --> 00:04:23,570
najmniej energii słonecznej. Są tu takie dni

87
00:04:23,670 --> 00:04:26,049
w roku, kiedy Słońce w ogóle takiej strefy

88
00:04:26,149 --> 00:04:29,309
nie opuszcza, albo do niej nie dociera.

89
00:04:29,823 --> 00:04:31,989
W dniach przesilenia jedna strefa

90
00:04:32,089 --> 00:04:33,937
podbiegunowa jest oświetlona 

91
00:04:34,037 --> 00:04:36,355
i panuje tam dzień polarny - Słońce 

92
00:04:36,455 --> 00:04:39,293
przez całą dobę nie chowa się pod horyzont.

93
00:04:40,063 --> 00:04:41,905
W tym samym dniu druga strefa

94
00:04:42,005 --> 00:04:43,732
podbiegunowa jest przed nim 

95
00:04:43,832 --> 00:04:46,817
całkowicie schowana - panuje tam noc polarna.

96
00:04:47,487 --> 00:04:49,975
Na kołach podbiegunowych zjawiska 

97
00:04:50,075 --> 00:04:52,862
dnia i nocy polarnej trwają 24 godziny

98
00:04:52,979 --> 00:04:55,950
ale na samym biegunie aż pół roku!

99
00:05:00,799 --> 00:05:03,488
Pamiętasz, że Ziemia nie jest oświetlana

100
00:05:03,588 --> 00:05:06,501
równomiernie i że obszary leżące w okolicach

101
00:05:06,601 --> 00:05:09,445
równika otrzymują więcej energii słonecznej

102
00:05:09,545 --> 00:05:11,549
niż te leżące bliżej biegunów?

103
00:05:12,575 --> 00:05:14,317
To nierównomierne oświetlenie 

104
00:05:14,417 --> 00:05:16,646
wpływa na rozkład średniej temperatury 

105
00:05:16,746 --> 00:05:17,950
powietrza na świecie.

106
00:05:18,463 --> 00:05:20,785
Na podstawie tego rozkładu wyodrębniono

107
00:05:20,885 --> 00:05:23,583
pięć stref klimatycznych, o których uczono Cię

108
00:05:23,683 --> 00:05:24,976
w piątej klasie.

109
00:05:25,631 --> 00:05:26,655
Spójrz na mapę.

110
00:05:26,911 --> 00:05:28,293
Najbardziej oświetlona 

111
00:05:28,393 --> 00:05:30,660
strefa międzyzwrotnikowa jest wyraźnie

112
00:05:30,760 --> 00:05:33,214
cieplejsza od otrzymujących mniej światła

113
00:05:33,314 --> 00:05:35,195
stref leżących bliżej biegunów.

114
00:05:36,127 --> 00:05:38,410
Wszystkie rozciągają się mniej więcej

115
00:05:38,510 --> 00:05:41,325
wzdłuż równoleżników, mówimy więc

116
00:05:41,425 --> 00:05:43,549
że mają układ równoleżnikowy.

117
00:05:44,150 --> 00:05:47,706
Strefy oświetlenia Ziemi i strefy klimatyczne

118
00:05:47,806 --> 00:05:49,438
są ze sobą powiązane.

119
00:05:49,951 --> 00:05:52,372
Jeśli uwzględnimy jeszcze odległość

120
00:05:52,472 --> 00:05:55,055
od zbiorników wodnych i ukształtowanie

121
00:05:55,155 --> 00:05:58,141
powierzchni, otrzymamy strefy krajobrazowe.

122
00:05:58,911 --> 00:06:01,329
Tę strefowość i wzajemne zależności 

123
00:06:01,429 --> 00:06:02,750
pokazujemy w tabeli.

124
00:06:03,519 --> 00:06:06,591
Zapauzuj film, by przyjrzeć się jej bliżej.

125
00:06:07,103 --> 00:06:09,451
Jeśli chcesz, możesz ją też wydrukować

126
00:06:09,551 --> 00:06:11,710
z materiałów dostępnych pod filmem.

127
00:06:13,503 --> 00:06:16,591
Wiesz już, że Ziemię możemy podzielić na strefy

128
00:06:16,691 --> 00:06:19,646
w zależności od jej oświetlenia przez Słońce.

129
00:06:20,159 --> 00:06:21,439
Zadanie dla Ciebie.

130
00:06:21,824 --> 00:06:24,511
Dopasuj opis do odpowiedniej strefy.

131
00:06:25,023 --> 00:06:27,015
Uważaj, niektóre opisy 

132
00:06:27,115 --> 00:06:28,556
mogą dotyczyć dwóch stref.

133
00:06:31,840 --> 00:06:34,632
Masz tak jak my? Gratulujemy!

134
00:06:39,615 --> 00:06:41,894
Zależnie od ilości energii słonecznej 

135
00:06:41,994 --> 00:06:43,966
docierającej do powierzchni Ziemi

136
00:06:44,094 --> 00:06:47,039
wyróżnia się pięć stref jej oświetlenia:

137
00:06:47,393 --> 00:06:50,269
międzyzwrotnikową, dwie umiarkowane:

138
00:06:50,369 --> 00:06:52,870
północną i południową oraz dwie 

139
00:06:52,970 --> 00:06:56,253
podbiegunowe - też północną i południową.

140
00:06:56,767 --> 00:06:59,562
Ze strefami oświetlenia Ziemi powiązane jest

141
00:06:59,662 --> 00:07:01,760
rozmieszczenie stref klimatycznych

142
00:07:01,860 --> 00:07:03,587
 i krajobrazowych

143
00:07:06,239 --> 00:07:08,727
Oświetlenie Ziemi zmienia się w zależności

144
00:07:08,827 --> 00:07:10,590
od jej pozycji względem Słońca

145
00:07:10,847 --> 00:07:13,663
ale na pistacji liczba filmów stale rośnie

146
00:07:13,919 --> 00:07:17,503
i świeci światłem wiedzy 24/7.

147
00:07:17,759 --> 00:07:21,533
Zapraszamy na pistacja.tv