1
00:00:00,768 --> 00:00:02,998
Gdy słyszysz "banan", pewnie na myśl

2
00:00:03,098 --> 00:00:04,898
przychodzi Ci egzotyczny owoc 

3
00:00:04,998 --> 00:00:06,911
widywany na sklepowych półkach.

4
00:00:07,424 --> 00:00:09,757
Ale czy wiesz, że w Europie jest też

5
00:00:09,857 --> 00:00:11,263
zupełnie inny "banan"?

6
00:00:11,776 --> 00:00:14,438
To po prostu nazwa najbardziej zaludnionego

7
00:00:14,538 --> 00:00:16,127
regionu naszego kontynentu

8
00:00:16,384 --> 00:00:19,456
Który kształtem przypomina... banana właśnie.

9
00:00:19,968 --> 00:00:23,220
Rozciąga się od południowej Anglii przez Belgię

10
00:00:23,320 --> 00:00:25,749
i zachodnie Niemcy, aż po Szwajcarię

11
00:00:25,849 --> 00:00:27,134
 i północne Włochy.

12
00:00:27,648 --> 00:00:29,570
Tu leżą największe miasta Europy

13
00:00:29,670 --> 00:00:31,442
jak Londyn, czy Paryż.

14
00:00:31,744 --> 00:00:34,085
W tym filmie opowiemy Ci, dlaczego ludzie

15
00:00:34,185 --> 00:00:36,914
lubią skupiać się w pewnych miejscach.

16
00:00:47,872 --> 00:00:50,622
Jeśli oglądasz nasze filmy, to pewnie wiesz

17
00:00:50,722 --> 00:00:52,836
że pod względem powierzchni Europa

18
00:00:52,936 --> 00:00:55,295
jest drugim najmniejszym kontynentem.

19
00:00:55,808 --> 00:00:58,591
Za to pod względem liczby ludności zajmuje

20
00:00:58,691 --> 00:01:01,677
trzecie miejsce, czyli plasuje się na podium.

21
00:01:01,952 --> 00:01:03,844
W porównaniu z Azją, czy Afryką

22
00:01:03,944 --> 00:01:08,769
nieco ponad 745 milionów ludzi nie jest jakimś

23
00:01:08,869 --> 00:01:11,927
imponującym wynikiem, jeśli jednak weźmiemy

24
00:01:12,076 --> 00:01:14,311
pod uwagę powierzchnię Europy, okaże się

25
00:01:14,411 --> 00:01:16,455
 że jest tu całkiem ciasno.

26
00:01:16,800 --> 00:01:18,127
A konkretnie?

27
00:01:18,242 --> 00:01:19,763
Do Azji nam daleko.

28
00:01:19,872 --> 00:01:21,323
Tam średnio na każdym 

29
00:01:21,423 --> 00:01:23,985
kilometrze kwadratowym (to taki kwadrat

30
00:01:24,085 --> 00:01:26,014
powierzchni o boku kilometra)

31
00:01:26,272 --> 00:01:28,641
mieszka około 107 osób.

32
00:01:28,832 --> 00:01:32,079
W Europie niespełna 73 osoby.

33
00:01:32,294 --> 00:01:34,261
Skąd takie obliczenia?

34
00:01:34,720 --> 00:01:36,543
Cóż, to proste dzielenie.

35
00:01:36,768 --> 00:01:39,314
Jeśli znasz liczbę ludności na kontynencie

36
00:01:39,414 --> 00:01:41,724
i znasz jego powierzchnię, to wystarczy

37
00:01:41,824 --> 00:01:43,887
podzielić liczbę ludzi przez liczbę

38
00:01:43,987 --> 00:01:46,162
kilometrów kwadratowych powierzchni.

39
00:01:46,496 --> 00:01:49,308
W ten sposób oblicza się gęstość zaludnienia

40
00:01:49,408 --> 00:01:51,584
czyli liczbę ludności przypadającą 

41
00:01:51,684 --> 00:01:54,826
na danym obszarze na jednostkę powierzchni.

42
00:01:54,949 --> 00:01:55,969
Wyrażamy ją 

43
00:01:56,069 --> 00:01:58,271
w osobach na kilometr kwadratowy.

44
00:01:58,876 --> 00:02:01,356
Tyle, że średnia to kiepski wskaźnik.

45
00:02:01,600 --> 00:02:04,393
Jak w ogranym dowcipie, w którym ja i mój pies

46
00:02:04,493 --> 00:02:06,050
mamy średnio po trzy nogi.

47
00:02:06,976 --> 00:02:09,043
Wyobraź sobie kwadratową planszę 

48
00:02:09,143 --> 00:02:12,184
składającą się z 25 mniejszych pól

49
00:02:12,352 --> 00:02:16,234
ustawionych w 5 rzędach po 5 pól każdy.

50
00:02:16,448 --> 00:02:20,544
Jedno pole to obszar o powierzchni 1 km2

51
00:02:20,800 --> 00:02:22,632
czyli... Pamiętasz?

52
00:02:22,848 --> 00:02:26,550
Taki kwadrat o wymiarach 1 km na 1 km.

53
00:02:26,944 --> 00:02:29,840
Umieśćmy na naszej planszy mieszkańców

54
00:02:30,016 --> 00:02:31,296
ale nierównomiernie.

55
00:02:31,552 --> 00:02:33,344
Na tym polu nie ma nikogo.

56
00:02:33,600 --> 00:02:34,782
Tu też nie.

57
00:02:35,047 --> 00:02:38,188
Kilka innych pól także jest bezludnych.

58
00:02:38,464 --> 00:02:39,744
Tu jest siedem osób.

59
00:02:40,256 --> 00:02:44,007
Tutaj 18, a tu aż 55.

60
00:02:44,608 --> 00:02:46,881
To oznacza, że ten kilometr kwadratowy

61
00:02:46,981 --> 00:02:49,032
jest dość zatłoczony, prawda?

62
00:02:49,472 --> 00:02:52,094
Jeśli jednak spojrzeć na całą planszę 

63
00:02:52,194 --> 00:02:54,133
większość pól pozostaje pusta

64
00:02:54,233 --> 00:02:56,222
 lub bardzo słabo zaludniona.

65
00:02:56,896 --> 00:02:58,756
Policzmy razem, Ilu mieszkańców

66
00:02:58,856 --> 00:03:00,223
mieszka na tym terenie.

67
00:03:05,088 --> 00:03:08,110
Wyszło Ci 100 osób? Nam też.

68
00:03:08,672 --> 00:03:10,738
Pamiętasz, ile jest naszych pól?

69
00:03:11,232 --> 00:03:13,962
5 razy 5, czyli 25.

70
00:03:14,304 --> 00:03:16,978
Każde to 1 km kwadratowy

71
00:03:17,078 --> 00:03:20,887
więc nasza powierzchnia to 25 km2.

72
00:03:21,216 --> 00:03:22,409
Obliczamy.

73
00:03:22,752 --> 00:03:26,564
100 osób podzielić przez 25 km kwadratowych, 

74
00:03:26,664 --> 00:03:28,366
to 4 osoby na kwadrat

75
00:03:28,466 --> 00:03:30,905
czyli na kilometr kwadratowy.

76
00:03:31,456 --> 00:03:34,170
Ale przecież pamiętasz, że na jednym z pól

77
00:03:34,270 --> 00:03:36,210
mieszkało 55 osób, podczas gdy 

78
00:03:36,310 --> 00:03:38,366
na wielu innych nie było nikogo?

79
00:03:38,880 --> 00:03:41,712
To dlatego w skali całego kwadratu gęstość

80
00:03:41,812 --> 00:03:44,731
zaludnienia jest niska, mimo że w niektórych

81
00:03:44,831 --> 00:03:47,320
miejscach ludzi jest stosunkowo dużo.

82
00:03:48,352 --> 00:03:49,632
Podobnie jest w Europie.

83
00:03:49,888 --> 00:03:52,281
Są takie miejsca, jak daleka północ 

84
00:03:52,381 --> 00:03:54,579
na półwyspie skandynawskim, gdzie człowieka

85
00:03:54,679 --> 00:03:58,332
ze świecą szukać, ale są też takie, jak Monako

86
00:03:58,432 --> 00:04:01,043
w którym na jednym kilometrze kwadratowym

87
00:04:01,143 --> 00:04:03,884
tłoczy się 19 tysięcy osób.

88
00:04:04,300 --> 00:04:06,201
Dużo? Wcale nie.

89
00:04:06,528 --> 00:04:08,580
W porównaniu do innych kontynentów 

90
00:04:08,680 --> 00:04:10,923
ludność Europy i tak rozmieszczona jest

91
00:04:11,023 --> 00:04:12,414
stosunkowo równomiernie.

92
00:04:12,672 --> 00:04:15,232
To skutek tego, że na naszym kontynencie

93
00:04:15,488 --> 00:04:17,310
 nie występują rozległe obszary 

94
00:04:17,410 --> 00:04:19,583
o trudnych warunkach do osiedlania się

95
00:04:19,839 --> 00:04:21,110
takie jak pustynie 

96
00:04:21,210 --> 00:04:23,177
czy tereny pokryte lądolodem.

97
00:04:23,679 --> 00:04:25,913
Największą gęstość zaludnienia mamy 

98
00:04:26,013 --> 00:04:27,753
na nizinach oraz w regionach 

99
00:04:27,853 --> 00:04:29,530
bogatych w surowce mineralne

100
00:04:29,630 --> 00:04:31,357
gdzie rozwinął się przemysł.

101
00:04:32,639 --> 00:04:34,917
Tereny o niekorzystnym klimacie

102
00:04:35,017 --> 00:04:38,071
jak północ Europy, czy Nizina Nadkaspijska

103
00:04:38,171 --> 00:04:41,375
są słabiej zaludnione, podobnie jak obszary 

104
00:04:41,475 --> 00:04:44,304
górskie, cechujące się surowym klimatem

105
00:04:44,404 --> 00:04:47,808
i rzeźbą terenu niesprzyjającą osiedlaniu się.

106
00:04:48,511 --> 00:04:50,264
Wszystkie wymienione przez nas 

107
00:04:50,364 --> 00:04:52,416
warunki środowiska decydowały kiedyś 

108
00:04:52,516 --> 00:04:53,629
o powstawaniu miast.

109
00:04:54,399 --> 00:04:57,278
Dziś też miasta przyciągają na swoje tereny

110
00:04:57,378 --> 00:05:00,139
coraz więcej ludzi, oferując lepszą pracę 

111
00:05:00,239 --> 00:05:02,846
czy szerszy dostęp do edukacji i usług.

112
00:05:03,647 --> 00:05:06,381
Jeśli spojrzysz na mapę gęstości zaludnienia

113
00:05:06,481 --> 00:05:08,405
Europy, bez trudu zobaczysz duże

114
00:05:08,505 --> 00:05:11,365
zagęszczenia ludzi w obszarach wielkich miast.

115
00:05:11,807 --> 00:05:13,855
Opowiadamy o nich w innym filmie.

116
00:05:14,367 --> 00:05:16,740
Obecnie w 10 największych aglomeracjach 

117
00:05:16,840 --> 00:05:20,625
Europy mieszka około 70 milionów osób

118
00:05:20,767 --> 00:05:22,701
co stanowi blisko 10% 

119
00:05:22,801 --> 00:05:25,187
całej populacji kontynentu.

120
00:05:25,631 --> 00:05:27,646
Już z tego widzisz, że ludzie nie są

121
00:05:27,746 --> 00:05:28,958
jak pionki na planszy.

122
00:05:29,215 --> 00:05:31,750
Nie zostają tam, gdzie się ich postawi.

123
00:05:32,031 --> 00:05:34,591
Chętniej osiedlają się w jednych regionach

124
00:05:35,103 --> 00:05:36,809
a z innych uciekają.

125
00:05:37,151 --> 00:05:40,120
Po orzeszku opowiem Ci, jakie jeszcze czynniki

126
00:05:40,220 --> 00:05:42,270
wpływają na gęstość zaludnienia.

127
00:05:46,111 --> 00:05:48,648
Jak myślisz,  co sprawia, że liczba ludności

128
00:05:48,748 --> 00:05:50,462
na danym obszarze się zmienia?

129
00:05:50,975 --> 00:05:53,602
Może przyszło Ci do głowy, że chodzi o to

130
00:05:53,702 --> 00:05:55,887
ilu ludzi w dane miejsce przyjeżdża

131
00:05:55,987 --> 00:05:57,373
albo z niego wyjeżdża?

132
00:05:57,631 --> 00:05:59,500
To jedna z przyczyn, ale o tym

133
00:05:59,600 --> 00:06:01,868
czyli o migracjach, opowiemy w innym 

134
00:06:01,968 --> 00:06:03,954
filmie tej playlisty.

135
00:06:04,287 --> 00:06:06,823
Zwykle ważniejsze jest to, ile dzieci 

136
00:06:06,923 --> 00:06:10,003
się na danym terenie rodzi, a ile osób umiera.

137
00:06:10,175 --> 00:06:12,939
Kiedy rodzi się więcej ludzi niż umiera

138
00:06:13,039 --> 00:06:15,176
populacja, czyli ogół ludności 

139
00:06:15,276 --> 00:06:16,813
danego obszaru rośnie.

140
00:06:16,913 --> 00:06:18,054
I na odwrót. 

141
00:06:18,154 --> 00:06:21,591
Maleje, gdy więcej osób umiera niż się rodzi.

142
00:06:21,923 --> 00:06:25,023
W skali całego świata populacja szybko rośnie.

143
00:06:25,535 --> 00:06:27,214
W ciągu niecałych 15 lat 

144
00:06:27,314 --> 00:06:29,477
powiększyła się o miliard ludzi.

145
00:06:29,887 --> 00:06:32,461
Nasz kontynent jest inny. Liczba ludności

146
00:06:32,561 --> 00:06:35,007
w zasadzie pozostaje na stałym poziomie.

147
00:06:35,264 --> 00:06:37,897
Jedną z przyczyn jest fakt, że w Europie

148
00:06:37,997 --> 00:06:39,892
rodzi się coraz mniej dzieci.

149
00:06:40,383 --> 00:06:42,738
Mniej ludzi mieszka na obszarach wiejskich

150
00:06:42,838 --> 00:06:44,734
gdzie liczne potomstwo było kiedyś

151
00:06:44,836 --> 00:06:47,067
cenną pomocą w gospodarstwie.

152
00:06:47,551 --> 00:06:49,777
Postępująca mechanizacja sprawia też

153
00:06:49,877 --> 00:06:51,231
że działalność rolnicza

154
00:06:51,331 --> 00:06:53,316
wymaga mniej rąk do pracy.

155
00:06:53,695 --> 00:06:56,194
Mieszkańcy miast częściej skupiają się

156
00:06:56,294 --> 00:06:59,011
na karierze zawodowej, dążą do osiągnięcia

157
00:06:59,111 --> 00:07:01,224
określonego statusu materialnego 

158
00:07:01,324 --> 00:07:03,018
i realizacji swoich pasji.

159
00:07:03,167 --> 00:07:06,211
Często opóźnia to decyzję o posiadaniu dzieci.

160
00:07:06,673 --> 00:07:09,765
Jeśli już je mają, to zwykle jedno lub dwoje.

161
00:07:09,881 --> 00:07:11,871
Dlatego młodych obywateli jest

162
00:07:11,971 --> 00:07:14,030
w społeczeństwie coraz mniej.

163
00:07:17,503 --> 00:07:18,783
Przybywa za to seniorów.

164
00:07:19,039 --> 00:07:21,497
W XXI wieku przeciętny Europejczyk 

165
00:07:21,597 --> 00:07:24,414
żyje o wiele dłużej niż jego dziadkowie.

166
00:07:24,775 --> 00:07:27,000
Skoro zaś żyją dłużej, to jest ich 

167
00:07:27,100 --> 00:07:29,651
w społeczeństwie proporcjonalnie więcej.

168
00:07:29,768 --> 00:07:31,244
Takie zjawisko nazywamy 

169
00:07:31,344 --> 00:07:33,139
starzeniem się społeczeństw.

170
00:07:33,375 --> 00:07:35,927
Jest ono charakterystyczne dla bogatych 

171
00:07:36,027 --> 00:07:37,748
i dobrze rozwiniętych państw

172
00:07:37,848 --> 00:07:40,155
gdzie poziom życia i opieki medycznej

173
00:07:40,255 --> 00:07:42,742
jest wysoki, co ogranicza śmiertelność.

174
00:07:43,103 --> 00:07:45,457
Liczbę ludzi w określonych przedziałach

175
00:07:45,557 --> 00:07:47,861
wiekowych przedstawia się na specjalnym

176
00:07:47,961 --> 00:07:50,315
wykresie, zwanym Piramidą płci i wieku.

177
00:07:50,527 --> 00:07:51,838
Przykład takiego wykresu 

178
00:07:51,938 --> 00:07:53,573
pokazujemy na planszy.

179
00:07:53,855 --> 00:07:56,638
Piramidę płci i wieku można opracować 

180
00:07:56,738 --> 00:08:00,118
dla całej Europy, ale i dla konkretnego kraju.

181
00:08:00,255 --> 00:08:03,268
Jej kształt zależy od tego, która grupa wiekowa

182
00:08:03,368 --> 00:08:05,012
dominuje w społeczeństwie.

183
00:08:05,631 --> 00:08:07,777
W krajach, gdzie rodzi się dużo dzieci

184
00:08:07,877 --> 00:08:09,214
jak na przykład w Turcji

185
00:08:09,471 --> 00:08:11,675
piramida jest szersza u podstawy.

186
00:08:12,031 --> 00:08:14,468
W większości europejskich społeczeństw

187
00:08:14,591 --> 00:08:16,932
między innymi Hiszpanii, czy Włoszech

188
00:08:17,151 --> 00:08:20,227
wykres jest inny - szerszy w górnej części

189
00:08:20,327 --> 00:08:21,715
a węższy u podstawy 

190
00:08:21,815 --> 00:08:24,370
co oznacza przewagę osób starszych.

191
00:08:24,831 --> 00:08:26,931
Starzenie się społeczeństwa oznacza

192
00:08:27,031 --> 00:08:29,388
że maleje liczba osób aktywnych zawodowo

193
00:08:29,488 --> 00:08:31,347
a rośnie liczba emerytów.

194
00:08:31,487 --> 00:08:34,242
W efekcie spadają wpływy z podatków

195
00:08:34,342 --> 00:08:37,016
a wydatki państw znacznie się zwiększają.

196
00:08:37,375 --> 00:08:40,168
Chodzi tu przede wszystkim o koszty związane

197
00:08:40,268 --> 00:08:42,430
z wypłatami świadczeń emerytalnych 

198
00:08:42,530 --> 00:08:44,821
ale też opieką zdrowotną, lekarstwami

199
00:08:44,921 --> 00:08:47,843
i innego rodzaju wsparciem dla osób starszych.

200
00:08:48,383 --> 00:08:50,464
Zmiany demograficzne prowadzą też 

201
00:08:50,564 --> 00:08:52,971
do zmniejszenia ogólnej liczby ludności 

202
00:08:53,071 --> 00:08:54,525
bo seniorzy w końcu umrą

203
00:08:54,783 --> 00:08:57,599
a kolejne pokolenia będą coraz mniej liczne.

204
00:09:00,671 --> 00:09:02,988
Spośród podanych informacji wybierz te

205
00:09:03,088 --> 00:09:04,483
które opisują przyczyny 

206
00:09:04,583 --> 00:09:06,277
starzenia się społeczeństwa.

207
00:09:10,143 --> 00:09:12,642
Masz tak samo, jak ja? Brawo!

208
00:09:17,055 --> 00:09:18,842
Europę zamieszkuje obecnie 

209
00:09:18,942 --> 00:09:22,213
nieco ponad 745 milionów ludzi.

210
00:09:22,431 --> 00:09:24,146
Ich rozmieszczenie na kontynencie

211
00:09:24,246 --> 00:09:26,014
jest przy tym w miarę równomierne.

212
00:09:26,363 --> 00:09:28,529
Społeczeństwo Europy starzeje się.

213
00:09:28,831 --> 00:09:31,010
Wpływa na to coraz mniejsza liczba 

214
00:09:31,110 --> 00:09:34,004
rodzących się dzieci i coraz dłuższy czas życia

215
00:09:34,104 --> 00:09:36,170
Europejczyków, który zawdzięczamy 

216
00:09:36,270 --> 00:09:38,145
coraz lepszej opiece medycznej 

217
00:09:38,245 --> 00:09:39,851
i poprawie warunków życia.

218
00:09:43,935 --> 00:09:46,976
Europa się starzeje, ale pistacja wciąż dodaje

219
00:09:47,076 --> 00:09:49,310
nowe materiały do swojego serwisu.

220
00:09:49,567 --> 00:09:53,359
Sprawdź to, wchodząc na pistacja.tv