1
00:00:00,768 --> 00:00:03,179
Jedno państwo, jedno prawo

2
00:00:03,279 --> 00:00:05,838
brak oficjalnej stolicy i cztery języki.

3
00:00:06,144 --> 00:00:08,448
Tak można scharakteryzować Szwajcarię

4
00:00:08,960 --> 00:00:11,520
kraj, w którym wiele kultur żyje w harmonii.

5
00:00:12,032 --> 00:00:14,079
1/4 mieszkańców to obcokrajowcy 

6
00:00:14,179 --> 00:00:15,455
których przyciąga tu 

7
00:00:15,555 --> 00:00:17,552
nie tylko wysoki standard życia 

8
00:00:17,652 --> 00:00:20,482
ale i powszechna akceptacja odmienności.

9
00:00:20,736 --> 00:00:22,416
A w tym filmie dowiesz się

10
00:00:22,516 --> 00:00:24,548
jak to wygląda w Polsce.

11
00:00:35,840 --> 00:00:38,822
Idąc ulicą dużego miasta możesz obserwować

12
00:00:38,922 --> 00:00:41,927
ludzi ubranych w odmienny od typowego strój

13
00:00:42,027 --> 00:00:44,432
i usłyszeć inne niż polski języki.

14
00:00:44,800 --> 00:00:46,972
Nie zawsze chodzi o obcokrajowca.

15
00:00:47,072 --> 00:00:49,639
W naszym społeczeństwie możesz spotkać

16
00:00:49,739 --> 00:00:52,738
przedstawicieli społeczności, które choć żyją

17
00:00:52,838 --> 00:00:55,010
tu od wieków, zachowały odrębność

18
00:00:55,110 --> 00:00:56,575
 kulturową i językową.

19
00:00:57,088 --> 00:01:00,445
Takie wspólnoty, które mieszkają na terytorium

20
00:01:00,545 --> 00:01:03,852
jakiegoś państwa, ale różnią się od większości

21
00:01:03,952 --> 00:01:07,111
społeczeństwa językiem, kulturą albo religią

22
00:01:07,211 --> 00:01:09,703
a przy tym starają się pielęgnować 

23
00:01:09,803 --> 00:01:12,517
te odrębności, nazywamy mniejszościami

24
00:01:12,617 --> 00:01:14,492
narodowymi lub etnicznymi.

25
00:01:14,752 --> 00:01:17,184
Warto przy tym wspomnieć, że w Polsce

26
00:01:17,284 --> 00:01:20,068
mianem mniejszości określamy tylko te grupy

27
00:01:20,168 --> 00:01:22,885
które zamieszkują terytorium naszego kraju

28
00:01:22,985 --> 00:01:24,478
od co najmniej stu lat.

29
00:01:24,736 --> 00:01:27,011
Formalnie więc mniejszością narodową 

30
00:01:27,111 --> 00:01:29,525
nie nazwiemy obcokrajowców mieszkających

31
00:01:29,625 --> 00:01:32,165
w Polsce, którzy przybyli do naszego kraju

32
00:01:32,265 --> 00:01:34,553
kilkanaście lub kilkadziesiąt lat temu

33
00:01:34,653 --> 00:01:36,941
nawet jeżeli mają polskie obywatelstwo

34
00:01:37,041 --> 00:01:39,309
i tworzą liczne społeczności.

35
00:01:39,584 --> 00:01:42,328
Na tle innych państw europejskich nasz kraj

36
00:01:42,428 --> 00:01:44,407
wyróżnia się zresztą niewielkim 

37
00:01:44,507 --> 00:01:46,356
zróżnicowaniem narodowościowym

38
00:01:46,456 --> 00:01:48,030
choć nie zawsze tak było.

39
00:01:48,288 --> 00:01:51,236
Jeszcze przed II wojną światową nasze państwo

40
00:01:51,336 --> 00:01:54,101
było postrzegane jako państwo wielonarodowe

41
00:01:54,201 --> 00:01:55,700
a mniejszości stanowiły 

42
00:01:55,800 --> 00:01:58,636
ponad jedną trzecią społeczeństwa.

43
00:01:59,040 --> 00:02:01,515
A skąd właściwie czerpiemy informacje

44
00:02:01,615 --> 00:02:04,040
o narodowym i etnicznym zróżnicowaniu

45
00:02:04,140 --> 00:02:05,182
ludności Polski?

46
00:02:05,696 --> 00:02:08,038
Takie dane są dostępne w internecie 

47
00:02:08,138 --> 00:02:10,364
przede wszystkim w bazach Głównego 

48
00:02:10,464 --> 00:02:12,607
Urzędu Statystycznego, czyli GUSu.

49
00:02:13,120 --> 00:02:14,396
Pochodzą one głównie 

50
00:02:14,496 --> 00:02:15,848
ze spisów powszechnych 

51
00:02:15,948 --> 00:02:17,982
które przeprowadza się co 10 lat.

52
00:02:18,496 --> 00:02:23,184
Ostatni taki spis odbył się w 2021 roku.

53
00:02:23,616 --> 00:02:26,190
Narodowość Polską zadeklarowało w nim 

54
00:02:26,290 --> 00:02:31,287
98,6% mieszkańców kraju, wśród nich 

55
00:02:31,387 --> 00:02:35,043
2,6% zadeklarowało dwie narodowości:

56
00:02:35,143 --> 00:02:38,327
zarówno polską jak i niepolską.

57
00:02:38,464 --> 00:02:40,918
Rozsiądź się wygodnie, a po orzeszku

58
00:02:41,018 --> 00:02:43,422
opowiemy Ci, czym się charakteryzuje

59
00:02:43,522 --> 00:02:45,111
mniejszość narodowa.

60
00:02:48,448 --> 00:02:51,190
Najprościej mówiąc, mniejszość narodowa 

61
00:02:51,290 --> 00:02:53,703
to grupa ludności, która mieszkając 

62
00:02:53,803 --> 00:02:56,705
od ponad stu lat na terytorium danego kraju

63
00:02:56,805 --> 00:02:59,846
jednocześnie identyfikuje się z innym narodem

64
00:02:59,946 --> 00:03:02,269
jego językiem, kulturą i tradycją.

65
00:03:02,784 --> 00:03:05,811
Swoją odrębność i związki z narodem przodków

66
00:03:05,911 --> 00:03:08,678
mniejszość narodowa podkreśla na przykład

67
00:03:08,778 --> 00:03:11,615
poprzez dodatkową naukę ojczystego języka 

68
00:03:11,715 --> 00:03:13,853
w szkole, pielęgnowanie tradycji

69
00:03:13,953 --> 00:03:15,845
czy wspólne świętowanie.

70
00:03:16,352 --> 00:03:18,435
O tym, czy jakaś grupa ludności 

71
00:03:18,535 --> 00:03:20,835
jest uznawana za mniejszość narodową

72
00:03:20,935 --> 00:03:22,751
decyduje prawo danego kraju.

73
00:03:23,264 --> 00:03:24,824
W polskim prawie wyróżnia się 

74
00:03:24,924 --> 00:03:26,591
dziewięć mniejszości narodowych.

75
00:03:27,104 --> 00:03:29,323
Do najliczniejszych należą 

76
00:03:29,423 --> 00:03:31,894
Niemcy Ukraińcy i Białorusini.

77
00:03:32,224 --> 00:03:36,426
Mniej liczne grupy to Czesi, Litwini, Rosjanie

78
00:03:36,526 --> 00:03:39,449
Słowacy, Ormianie i Żydzi.

79
00:03:39,904 --> 00:03:43,302
Udało Ci się zauważyć, że 7 z 9 wymienionych

80
00:03:43,402 --> 00:03:45,182
to mniejszości z krajów 

81
00:03:45,282 --> 00:03:47,583
sąsiadujących z Polską? Brawo!

82
00:03:48,096 --> 00:03:50,646
Mieszkańcom krajów ze sobą sąsiadujących

83
00:03:50,746 --> 00:03:52,191
najłatwiej jest się mieszać.

84
00:03:52,704 --> 00:03:54,752
Migracje są czymś naturalnym.

85
00:03:55,008 --> 00:03:56,233
Szczególnie na terenach 

86
00:03:56,333 --> 00:03:57,823
w pobliżu granic państwowych.

87
00:03:58,255 --> 00:04:00,301
Swoje zrobiły też zmiany granic 

88
00:04:00,401 --> 00:04:01,857
zachodzące przez wieki.

89
00:04:02,432 --> 00:04:04,854
W wyniku wojen i konfliktów można było 

90
00:04:04,954 --> 00:04:06,945
zostać mniejszością w innym państwie

91
00:04:07,045 --> 00:04:09,086
wcale nie ruszając się z miejsca.

92
00:04:10,368 --> 00:04:13,184
A skąd w naszym kraju wzięli się Żydzi?

93
00:04:13,696 --> 00:04:15,871
Pierwsi przedstawiciele tego narodu

94
00:04:15,971 --> 00:04:18,860
pojawili się w naszym kraju już w Średniowieczu

95
00:04:18,960 --> 00:04:21,467
ale państwa Izrael, z którym się obecnie 

96
00:04:21,567 --> 00:04:23,933
utożsamiają, nie było wtedy na mapach.

97
00:04:24,703 --> 00:04:27,659
Z kolei Ormianie, mieszkańcy najstarszego

98
00:04:27,759 --> 00:04:30,152
chrześcijańskiego kraju - Armenii 

99
00:04:30,252 --> 00:04:33,012
uciekając w XIII wieku przed najazdami 

100
00:04:33,112 --> 00:04:35,725
Mongołów i Turków, trafili na tereny 

101
00:04:35,825 --> 00:04:38,268
środkowej Europy i już tu zostali.

102
00:04:39,039 --> 00:04:41,855
Jednych i drugich jest dziś w Polsce niewielu.

103
00:04:42,367 --> 00:04:45,485
Według danych - kilka tysięcy, ale cały czas

104
00:04:45,585 --> 00:04:48,199
dbają o zachowanie swojej tożsamości.

105
00:04:51,583 --> 00:04:53,887
Czym innym jest mniejszość etniczna.

106
00:04:54,143 --> 00:04:56,272
Choć jej przedstawiciele też różnią się 

107
00:04:56,372 --> 00:04:59,490
od Polaków językiem i kulturą i mają własną

108
00:04:59,590 --> 00:05:01,932
liczącą ponad sto lat historię

109
00:05:02,032 --> 00:05:04,637
to nie utożsamiają się z żadnym narodem

110
00:05:04,737 --> 00:05:06,510
posiadającym własne państwo

111
00:05:06,610 --> 00:05:09,375
albo tego państwa w ogóle nie mają.

112
00:05:09,759 --> 00:05:12,575
W Polsce wyróżnia się 4 mniejszości etniczne:

113
00:05:13,087 --> 00:05:17,951
karaimską, łemkowską, romską i tatarską.

114
00:05:18,463 --> 00:05:20,858
Najliczniejszą stanowią Łemkowie 

115
00:05:20,958 --> 00:05:24,094
pochodzący z pogranicza polsko-ukraińskiego

116
00:05:24,351 --> 00:05:26,911
i posługujący się językiem łemkowskim.

117
00:05:27,423 --> 00:05:29,708
W przeszłości Łemkowie zamieszkiwali 

118
00:05:29,808 --> 00:05:32,169
głównie Beskid Niski, jednak po wojnie 

119
00:05:32,269 --> 00:05:34,946
zostali przesiedleni i dziś najwięcej z nich

120
00:05:35,046 --> 00:05:37,256
 mieszka na Dolnym Śląsku.

121
00:05:37,919 --> 00:05:39,568
Nieco mniej liczną grupą

122
00:05:39,668 --> 00:05:41,246
jest mniejszość romska.

123
00:05:41,503 --> 00:05:42,581
Romowie to naród 

124
00:05:42,681 --> 00:05:45,086
o tradycyjnie wędrownym trybie życia.

125
00:05:45,343 --> 00:05:47,325
Mają odrębną kulturę i obyczaje

126
00:05:47,425 --> 00:05:49,357
które mogą nie być akceptowane 

127
00:05:49,457 --> 00:05:51,014
przez polskie prawo.

128
00:05:51,231 --> 00:05:53,464
Posługują się też własnym językiem

129
00:05:53,564 --> 00:05:55,326
niezrozumiałym dla Polaków.

130
00:05:55,839 --> 00:05:58,655
Z tego powodu zwykle słabo się asymilują.

131
00:05:58,911 --> 00:06:01,293
To znaczy, że trudno przystosowują się

132
00:06:01,393 --> 00:06:03,007
do życia wśród większości.

133
00:06:03,519 --> 00:06:05,133
Obecnie Romowie mieszkają 

134
00:06:05,233 --> 00:06:06,847
głównie w dużych miastach.

135
00:06:07,871 --> 00:06:11,711
Mniejszość tatarska w Polsce sięga XIV wieku.

136
00:06:12,113 --> 00:06:14,290
To potomkowie Tatarów krymskich.

137
00:06:14,527 --> 00:06:15,929
Ich największe skupiska 

138
00:06:16,029 --> 00:06:17,854
spotkasz na wschodnim Podlasiu.

139
00:06:18,367 --> 00:06:20,556
Są muzułmanami, więc w ich osadach 

140
00:06:20,656 --> 00:06:22,347
znajdziesz meczety i mizary 

141
00:06:22,447 --> 00:06:23,996
- muzułmańskie cmentarze.

142
00:06:24,511 --> 00:06:27,968
Najmniej liczną mniejszością etniczną w Polsce

143
00:06:28,068 --> 00:06:31,678
 są Karaimi, którzy też przybyli do nas z Krymu.

144
00:06:31,935 --> 00:06:35,163
Mają własny język i religię - karaimizm.

145
00:06:35,263 --> 00:06:37,605
Zamieszkują głównie w Warszawie.

146
00:06:41,407 --> 00:06:42,687
Zaraz, zaraz, powiesz.

147
00:06:42,943 --> 00:06:44,735
To już wszystkie mniejszości?

148
00:06:44,991 --> 00:06:47,039
A Ślązacy? A Kaszubi?

149
00:06:47,295 --> 00:06:48,575
To trochę inna bajka.

150
00:06:49,087 --> 00:06:52,258
W Polsce mieszkają grupy ludności różniące się

151
00:06:52,358 --> 00:06:54,919
historią, kulturą, tradycją, folklorem

152
00:06:55,019 --> 00:06:56,778
zwyczajami oraz gwarą.

153
00:06:57,023 --> 00:06:59,456
Takie grupy zamieszkują najczęściej

154
00:06:59,556 --> 00:07:01,868
wyodrębnione obszary geograficzne 

155
00:07:01,968 --> 00:07:04,189
zwane regionami etnograficznymi.

156
00:07:04,703 --> 00:07:07,082
To tak zwane społeczności etniczne 

157
00:07:07,182 --> 00:07:08,798
lub grupy etnograficzne.

158
00:07:09,311 --> 00:07:11,390
Mają poczucie odrębności kulturowej

159
00:07:11,490 --> 00:07:13,944
ale zazwyczaj  identyfikują się z państwem

160
00:07:14,044 --> 00:07:15,453
na którego terenie żyją.

161
00:07:16,046 --> 00:07:18,969
W przeszłości na ziemiach Polski istniało wiele

162
00:07:19,069 --> 00:07:21,689
takich społeczności, jednak z biegiem czasu

163
00:07:21,789 --> 00:07:23,637
ich odrębność uległa zatarciu.

164
00:07:23,903 --> 00:07:26,925
Najliczniejszą dziś grupą etnograficzną 

165
00:07:27,025 --> 00:07:28,511
w Polsce są Ślązacy.

166
00:07:28,767 --> 00:07:31,299
Zamieszkują głównie Górny i Dolny Śląsk

167
00:07:31,399 --> 00:07:32,606
 oraz Opolszczyznę.

168
00:07:33,119 --> 00:07:36,319
Od wieków pielęgnują tradycyjną, bogatą 

169
00:07:36,419 --> 00:07:39,976
i zróżnicowaną kulturę ludową: stroje, muzykę

170
00:07:40,076 --> 00:07:43,849
zwyczaje i obrzędy, a także gwarę śląską - język

171
00:07:43,949 --> 00:07:46,795
którym posługuje się rdzenna ludność 

172
00:07:46,895 --> 00:07:49,980
Górnego Śląska. Mmo długoletnich starań 

173
00:07:50,080 --> 00:07:52,210
Ślązaków, wciąż nieuznawany 

174
00:07:52,310 --> 00:07:53,852
za język regionalny.

175
00:07:54,623 --> 00:07:56,970
Drugą pod względem liczebności 

176
00:07:57,070 --> 00:07:59,290
grupą etnograficzna są Kaszubi

177
00:07:59,390 --> 00:08:01,687
zamieszkujący Pomorze Gdańskie 

178
00:08:01,787 --> 00:08:03,388
zwłaszcza powiat pucki

179
00:08:03,488 --> 00:08:05,371
wejherowski i kościerski.

180
00:08:06,143 --> 00:08:09,129
Grupa ta także ma bogate tradycje, a język 

181
00:08:09,229 --> 00:08:12,286
kaszubski zyskał status języka regionalnego.

182
00:08:12,543 --> 00:08:15,257
Można się nim posługiwać w urzędach, szkołach

183
00:08:15,357 --> 00:08:17,150
a nawet zdawać z niego maturę.

184
00:08:17,663 --> 00:08:19,754
W języku tym wydawane są książki

185
00:08:19,854 --> 00:08:22,028
i czasopisma, regionalne programy 

186
00:08:22,128 --> 00:08:23,550
radiowe i telewizyjne.

187
00:08:23,807 --> 00:08:26,879
Jesteście ciekawi jak brzmi? Posłuchajcie.

188
00:08:27,135 --> 00:08:29,439
Halu, Wioleta? Jo. Witej.

189
00:08:31,487 --> 00:08:32,894
Oprócz wymienionych

190
00:08:32,994 --> 00:08:35,501
do społeczności etnicznych należą:

191
00:08:35,601 --> 00:08:38,031
Podhalanie - oczywiście z Podhala

192
00:08:38,131 --> 00:08:41,098
Kurpie - mieszkający na granicy Mazowsza

193
00:08:41,198 --> 00:08:43,015
Warmii i Mazur i Podlasia

194
00:08:43,115 --> 00:08:46,466
Kociewiacy żyjący na obszarze Kujaw i Pomorza

195
00:08:46,566 --> 00:08:50,134
oraz Łowiczanie - ze środkowego Mazowsza.

196
00:08:53,503 --> 00:08:55,547
Polska jest krajem dość jednorodnym 

197
00:08:55,647 --> 00:08:57,957
także pod względem religii.

198
00:08:58,367 --> 00:09:01,323
Dziś ponad 2/3 ludności naszego kraju 

199
00:09:01,423 --> 00:09:04,486
stanowią chrześcijanie, w tym najliczniejsi 

200
00:09:04,586 --> 00:09:07,649
katolicy, a także prawosławni i protestanci.

201
00:09:08,095 --> 00:09:10,187
Wśród innych związków wyznaniowych

202
00:09:10,287 --> 00:09:12,190
najwięcej jest Świadków Jehowy.

203
00:09:12,755 --> 00:09:15,414
Większe skupiska wyznawców religii innych 

204
00:09:15,514 --> 00:09:17,930
niż katolicyzm, pokrywają się przy tym 

205
00:09:18,030 --> 00:09:19,672
z regionami zamieszkiwanym 

206
00:09:19,772 --> 00:09:22,173
przez mniejszości narodowe i etniczne.

207
00:09:22,943 --> 00:09:25,396
Przykładowo na terenach zamieszkanych

208
00:09:25,496 --> 00:09:27,966
przez mniejszość ukraińską, białoruską

209
00:09:28,066 --> 00:09:30,875
rosyjską, czy łemkowską wyższy jest odsetek

210
00:09:30,975 --> 00:09:32,756
wyznawców prawosławia.

211
00:09:33,183 --> 00:09:35,280
Z kolei w regionach, gdzie mieszka 

212
00:09:35,380 --> 00:09:37,857
mniejszość niemiecka, częściej spotyka się

213
00:09:37,957 --> 00:09:40,311
protestantów, a tam, gdzie skupiają się 

214
00:09:40,411 --> 00:09:42,622
Tatarzy krymscy - muzułmanów.

215
00:09:44,447 --> 00:09:47,149
Jeśli uważnie oglądasz nasz film, bez trudu

216
00:09:47,249 --> 00:09:49,567
poprawnie dokończysz pokazane zdania.

217
00:09:50,079 --> 00:09:53,078
Mniejszością narodową w Polsce nie są:

218
00:09:53,178 --> 00:09:55,454
Litwini, Niemcy, Wietnamczycy

219
00:09:55,967 --> 00:09:59,261
Najliczniejszą mniejszość etniczną w Polsce

220
00:09:59,361 --> 00:10:02,110
stanowią: Romowie, Łemkowie, Tatarzy

221
00:10:02,879 --> 00:10:04,145
Językiem regionalnym 

222
00:10:04,245 --> 00:10:05,950
według prawa polskiego jest:

223
00:10:06,463 --> 00:10:09,212
kaszubski, śląski, karaimski

224
00:10:14,723 --> 00:10:17,189
Masz tak, jak ja? Świetnie!

225
00:10:22,335 --> 00:10:24,822
Pod względem struktury narodowościowej

226
00:10:24,922 --> 00:10:26,424
etnicznej i wyznaniowej 

227
00:10:26,524 --> 00:10:28,477
Polska jest krajem jednolitym.

228
00:10:28,735 --> 00:10:31,282
Różnego rodzaju mniejszości stanowią 

229
00:10:31,382 --> 00:10:33,452
mniej niż 5% mieszkańców.

230
00:10:34,111 --> 00:10:35,947
W Polsce prawnie wyróżnia się 

231
00:10:36,047 --> 00:10:37,896
dziewięć mniejszości narodowych

232
00:10:37,996 --> 00:10:39,425
cztery mniejszości etniczne 

233
00:10:39,525 --> 00:10:41,988
i jeden język regionalny.

234
00:10:45,887 --> 00:10:47,921
Mniejszości w Polsce jest niewiele

235
00:10:48,021 --> 00:10:50,755
ale filmów na pi-stacji jest mnóstwo.

236
00:10:50,855 --> 00:10:54,551
Sprawdź nas, wchodząc na pi-stacja.tv