1
00:00:00,512 --> 00:00:02,816
Gdy słyszysz "wielkie miasto"

2
00:00:03,072 --> 00:00:05,629
co widzisz oczyma wyobraźni?

3
00:00:05,729 --> 00:00:08,007
Tokio, Nowy Jork, Londyn?

4
00:00:08,201 --> 00:00:10,682
Okazuje się, że jeśli mówić o powierzchni

5
00:00:10,782 --> 00:00:13,856
największe miasta leżą zupełnie gdzie indziej.

6
00:00:14,080 --> 00:00:16,560
Największe miasto Australii ma powierzchnię

7
00:00:16,660 --> 00:00:18,246
większą niż Portugalia 

8
00:00:18,346 --> 00:00:21,397
i zaledwie 30 000 mieszkańców! 

9
00:00:21,497 --> 00:00:23,194
Tyle, co nasz Oświęcim.

10
00:00:23,296 --> 00:00:24,884
Brazylijską Altamirę

11
00:00:24,984 --> 00:00:26,904
która pod względem rozmiaru 

12
00:00:27,004 --> 00:00:28,748
może konkurować z Urugwajem

13
00:00:28,848 --> 00:00:31,488
zamieszkuje ledwie około 100 000 osób.

14
00:00:31,744 --> 00:00:34,965
Zupełnie jak nasz Gorzów Wielkopolski.

15
00:00:47,104 --> 00:00:49,541
Mieszkasz na wsi czy w mieście?

16
00:00:49,664 --> 00:00:51,903
W Polsce to kwestia administracyjna 

17
00:00:52,003 --> 00:00:54,192
bo o statusie miejscowości decydują 

18
00:00:54,292 --> 00:00:57,039
prawa miejskie, które nadaje Rada Ministrów.

19
00:00:57,344 --> 00:01:00,414
Okazuje się jednak, że aż do 2015 roku 

20
00:01:00,514 --> 00:01:03,854
nie było definicji, która na całym świecie 

21
00:01:03,954 --> 00:01:06,224
określałaby, co jest miastem.

22
00:01:06,560 --> 00:01:08,750
Dopiero wtedy Organizacja Narodów

23
00:01:08,850 --> 00:01:11,261
Zjednoczonych przyjęła, że za miasto 

24
00:01:11,361 --> 00:01:13,229
uznaje się zbiorowisko ludzi 

25
00:01:13,329 --> 00:01:15,519
mieszkających na zwartym obszarze

26
00:01:15,776 --> 00:01:18,342
a w centrum tego obszaru gęstość zaludnienia

27
00:01:18,442 --> 00:01:23,102
powinna być wyższa niż 1500 osób na km^2.

28
00:01:23,968 --> 00:01:27,242
O miejskości może też decydować na przykład

29
00:01:27,342 --> 00:01:30,102
dostęp do elektryczności, kanalizacji

30
00:01:30,202 --> 00:01:33,708
posiadanie szkoły, sądu czy utwardzonych dróg.

31
00:01:33,952 --> 00:01:35,673
Ważnym kryterium jest także 

32
00:01:35,773 --> 00:01:38,139
struktura zatrudnienia, o której więcej

33
00:01:38,239 --> 00:01:39,960
opowiadamy w innych filmach.

34
00:01:40,101 --> 00:01:42,069
Większość mieszkańców powinna

35
00:01:42,169 --> 00:01:43,859
pracować poza rolnictwem.

36
00:01:44,492 --> 00:01:47,302
Ale skąd w ogóle wzięły się miasta?

37
00:01:47,776 --> 00:01:50,884
Przecież nie z samego przyrostu liczby ludności.

38
00:01:51,104 --> 00:01:54,016
Gdy tworzymy ten film, w największej wsi

39
00:01:54,116 --> 00:01:56,904
w Polsce - podwarszawskim Józefosławiu 

40
00:01:57,004 --> 00:01:59,507
mieszka niemal 15000 ludzi

41
00:01:59,753 --> 00:02:01,123
podczas gdy najmniejsze miasta 

42
00:02:01,224 --> 00:02:03,913
nie przekraczają tysiąca mieszkańców.

43
00:02:04,416 --> 00:02:06,632
W dawnych czasach miasta zakładano 

44
00:02:06,732 --> 00:02:09,027
głównie w miejscach łatwych do obrony

45
00:02:09,127 --> 00:02:11,293
leżących w pobliżu ważnych szlaków 

46
00:02:11,393 --> 00:02:13,170
handlowych i komunikacyjnych 

47
00:02:13,270 --> 00:02:15,421
z niezawodnym źródłem wody pitnej.

48
00:02:15,716 --> 00:02:17,706
Współcześnie dochodzi jeszcze

49
00:02:17,806 --> 00:02:19,263
czynnik administracyjny.

50
00:02:19,520 --> 00:02:21,437
Bywa, że to władze kraju decydują

51
00:02:21,537 --> 00:02:23,106
o lokalizacji nowego miasta 

52
00:02:23,206 --> 00:02:25,480
na niezamieszkałych wcześniej terenach.

53
00:02:25,920 --> 00:02:29,108
Tak powstały między innymi stolice Australii

54
00:02:29,208 --> 00:02:31,807
i Brazylii, i wiele miast w Chinach.

55
00:02:32,320 --> 00:02:34,464
Więcej o czynnikach rozwoju miast 

56
00:02:34,564 --> 00:02:36,579
mówimy w innych naszych filmach.

57
00:02:39,744 --> 00:02:42,549
Jak widzisz, miasta od najdawniejszych czasów

58
00:02:42,649 --> 00:02:45,468
pełniły inne funkcje niż wieś, która w głównej

59
00:02:45,568 --> 00:02:48,310
mierze skupia się na działalności rolniczej.

60
00:02:48,448 --> 00:02:50,190
Jakie to mogły być funkcje?

61
00:02:50,496 --> 00:02:52,651
W innym filmie opowiadamy o nich 

62
00:02:52,751 --> 00:02:55,440
na przykładzie Warszawy - stolicy Polski.

63
00:02:55,616 --> 00:02:58,736
To miasto niewątpliwie pełni funkcję stołeczną

64
00:02:58,836 --> 00:03:01,975
czyli jest siedzibą władz i centralnych organów

65
00:03:02,075 --> 00:03:04,180
państwa, a także obcych ambasad 

66
00:03:04,280 --> 00:03:06,366
i organizacji międzynarodowych.

67
00:03:06,880 --> 00:03:09,440
Stolica pełni też, jak każde miasto

68
00:03:09,696 --> 00:03:11,488
funkcję administracyjną.

69
00:03:11,744 --> 00:03:14,600
Jest bowiem siedzibą władz samorządowych

70
00:03:14,700 --> 00:03:17,410
wojewódzkich,powiatowych lub gminnych.

71
00:03:18,144 --> 00:03:20,845
W różnych miastach dominować mogą jednak

72
00:03:20,945 --> 00:03:23,940
różne funkcje. Tam, gdzie na powstanie miasta

73
00:03:24,040 --> 00:03:26,279
miała wpływ obecność złóż surowców

74
00:03:26,379 --> 00:03:29,099
mineralnych, dominuje funkcja przemysłowa

75
00:03:29,199 --> 00:03:32,107
związana z ich wydobyciem i przetwarzaniem.

76
00:03:32,480 --> 00:03:35,113
Tak powstały miasta Górnego Śląska

77
00:03:35,296 --> 00:03:37,219
ale też takie jak Wałbrzych

78
00:03:37,319 --> 00:03:39,169
Bełchatów, czy Tarnobrzeg.

79
00:03:39,648 --> 00:03:41,803
Funkcja przemysłowa dominowała też

80
00:03:41,903 --> 00:03:44,462
wszędzie tam, gdzie motorem rozwoju miast

81
00:03:44,562 --> 00:03:46,457
były duże zakłady przemysłowe.

82
00:03:46,560 --> 00:03:49,376
Na przykład w Nowej Hucie - huta żelaza

83
00:03:49,888 --> 00:03:52,704
w Łodzi - zakłady włókiennicze

84
00:03:52,960 --> 00:03:55,179
a w Mielcu fabryka samolotów

85
00:03:55,279 --> 00:03:57,011
 i sprzętu lotniczego.

86
00:03:57,824 --> 00:04:00,294
Funkcję transportową widać zwłaszcza 

87
00:04:00,394 --> 00:04:02,473
w miastach portowych oraz takich

88
00:04:02,573 --> 00:04:04,925
które tradycyjnie leżały na przykład

89
00:04:05,025 --> 00:04:07,377
przy przejściach granicznych albo na

90
00:04:07,477 --> 00:04:10,287
skrzyżowaniach ważnych szlaków handlowych.

91
00:04:11,392 --> 00:04:13,952
Nie można zapominać o funkcji turystycznej.

92
00:04:14,464 --> 00:04:16,205
Rozwinęła się ona w miastach

93
00:04:16,305 --> 00:04:19,090
które przyciągają turystów zabytkami

94
00:04:19,190 --> 00:04:20,822
jak Kraków, czy Gdańsk

95
00:04:20,922 --> 00:04:23,420
atrakcyjną okolicą, jak Zakopane 

96
00:04:23,520 --> 00:04:26,491
czy Świnoujście, ale także zabytkowymi 

97
00:04:26,591 --> 00:04:29,404
obiektami sakralnymi, jak Częstochowa

98
00:04:29,504 --> 00:04:31,501
czy Kalwaria Zebrzydowska.

99
00:04:32,383 --> 00:04:34,858
Obecnie wiele miast, szczególnie tych

100
00:04:34,958 --> 00:04:37,861
mniejszych, przygranicznych, rozwija funkcje

101
00:04:37,961 --> 00:04:40,728
handlowo-usługowe, co zdecydowanie ułatwia

102
00:04:40,828 --> 00:04:43,645
codzienne życie mieszkańcom i przyjezdnym.

103
00:04:46,463 --> 00:04:48,953
Jak widzisz, miasta mają do zaoferowania

104
00:04:49,053 --> 00:04:51,226
o wiele więcej możliwości niż wieś.

105
00:04:51,327 --> 00:04:53,209
Do tego od ubiegłego stulecia 

106
00:04:53,309 --> 00:04:55,270
mamy do czynienia z postępującą 

107
00:04:55,370 --> 00:04:58,104
mechanizacją produkcji rolnej, która sprawia

108
00:04:58,204 --> 00:05:01,181
że na wsiach potrzeba coraz mniej rąk do pracy.

109
00:05:01,567 --> 00:05:04,736
Wszystko to sprawia że wielu ludzi migruje

110
00:05:04,836 --> 00:05:08,312
ze wsi do miast, a same miasta rozrastają się.

111
00:05:08,479 --> 00:05:11,039
Taki proces nazywamy urbanizacją.

112
00:05:11,551 --> 00:05:14,773
Według prognoz Już za kilka lat w miastach

113
00:05:14,873 --> 00:05:18,095
będzie mieszkać ponad 60% ludności świata.

114
00:05:18,719 --> 00:05:21,172
W Europie liczba ludności miejskiej

115
00:05:21,272 --> 00:05:23,582
już dawno przekroczyła 70% ogółu

116
00:05:23,839 --> 00:05:26,555
a są kraje, jak Luksemburg, czy Monako

117
00:05:26,655 --> 00:05:28,703
gdzie przekracza 90%

118
00:05:29,071 --> 00:05:31,163
To oznacza, że szybko rośnie

119
00:05:31,263 --> 00:05:33,497
tak zwany wskaźnik urbanizacji.

120
00:05:33,823 --> 00:05:36,657
To nic innego jak odsetek ludności miejskiej

121
00:05:36,757 --> 00:05:39,198
w odniesieniu do ogółu ludności kraju.

122
00:05:39,485 --> 00:05:41,399
Spójrz, to proste dzielenie.

123
00:05:41,759 --> 00:05:44,614
Jeśli znasz liczbę ludności mieszkającej

124
00:05:44,714 --> 00:05:47,229
w miastach i ogólną liczbę ludności 

125
00:05:47,329 --> 00:05:50,279
danego kraju, to wystarczy podzielić jedną

126
00:05:50,379 --> 00:05:53,234
liczbę przez drugą i pomnożyć przez 100%

127
00:05:53,535 --> 00:05:55,474
Dla Polski wskaźnik urbanizacji 

128
00:05:55,574 --> 00:05:57,886
możesz prześledzić na pokazanej mapie.

129
00:05:58,399 --> 00:06:00,945
Widzisz, że najbardziej zurbanizowanym

130
00:06:01,045 --> 00:06:02,771
województwem jest śląskie.

131
00:06:03,007 --> 00:06:05,120
Dużo ludzi mieszka też w miastach

132
00:06:05,220 --> 00:06:06,824
województwa dolnośląskiego

133
00:06:06,924 --> 00:06:08,381
i zachodniopomorskiego.

134
00:06:08,895 --> 00:06:10,943
Najniższy wskaźnik urbanizacji

135
00:06:11,131 --> 00:06:13,730
jest w województwie podkarpackim.

136
00:06:14,011 --> 00:06:17,043
Nieco tylko wyższy w innych:województwie

137
00:06:17,143 --> 00:06:20,175
świętokrzyskim, lubelskim i małopolskim.

138
00:06:20,386 --> 00:06:22,792
Generalnie współczynnik urbanizacji 

139
00:06:22,892 --> 00:06:26,778
naszego kraju rośnie i właśnie przekroczył 60%

140
00:06:29,887 --> 00:06:32,032
Patrząc na mapę zapewne dostrzegasz 

141
00:06:32,132 --> 00:06:33,861
że w Polsce mamy kilka dużych 

142
00:06:33,961 --> 00:06:35,812
ośrodków miejskich, które wciąż 

143
00:06:35,912 --> 00:06:37,752
przyciągają nowych mieszkańców.

144
00:06:38,079 --> 00:06:41,548
Największe to Warszawa, Kraków, Poznań

145
00:06:41,648 --> 00:06:45,024
Wrocław i miasta tworzące Trójmiasto.

146
00:06:45,236 --> 00:06:48,215
Pierwsze cztery stanowią ośrodki centralne

147
00:06:48,315 --> 00:06:49,924
dla swoich aglomeracji.

148
00:06:50,111 --> 00:06:52,384
Pamiętasz czym jest aglomeracja?

149
00:06:52,671 --> 00:06:55,266
To zespół miast leżących blisko siebie

150
00:06:55,366 --> 00:06:57,265
i powiązanych funkcjonalnie.

151
00:06:57,535 --> 00:07:00,095
Aglomeracja może być monocentryczna

152
00:07:00,351 --> 00:07:02,811
czyli mieć jeden ośrodek centralny

153
00:07:02,911 --> 00:07:05,888
jak aglomeracja warszawska czy krakowska.

154
00:07:06,239 --> 00:07:08,585
Wokół tego ośrodka rozlokowane są 

155
00:07:08,685 --> 00:07:11,102
tak zwane miejscowości satelitarne.

156
00:07:11,315 --> 00:07:13,325
Z każdej do miasta głównego 

157
00:07:13,425 --> 00:07:15,198
biegnie dobrej jakości droga.

158
00:07:15,583 --> 00:07:18,956
Często jadąc po takiej drodze widać za oknem

159
00:07:19,056 --> 00:07:21,912
obszary niezurbanizowane - wsie, pola 

160
00:07:22,012 --> 00:07:24,868
albo lasy, oddzielające miasto główne 

161
00:07:24,968 --> 00:07:26,240
od satelitarnego.

162
00:07:27,487 --> 00:07:30,000
Trójmiasto jest przykładem aglomeracji

163
00:07:30,100 --> 00:07:32,950
policentrycznej, zwanej inaczej konurbacją.

164
00:07:33,375 --> 00:07:35,323
Znajdziesz tu kilka dużych miast.

165
00:07:35,423 --> 00:07:36,959
Nie ma wyraźnego lidera.

166
00:07:37,201 --> 00:07:39,818
Wszystkie miasta mają podobne znaczenie.

167
00:07:40,031 --> 00:07:43,439
Na drugim końcu kraju istnieje druga tego typu

168
00:07:43,539 --> 00:07:46,221
aglomeracja - Konurbacja Górnośląska 

169
00:07:46,321 --> 00:07:49,604
którą tworzy szereg miast leżących tak blisko

170
00:07:49,704 --> 00:07:53,062
siebie, że w sumie tworzą jeden obszar miejski

171
00:07:53,162 --> 00:07:56,270
dodatkowo spajany drogami tworzącymi sieć.

172
00:07:56,927 --> 00:07:58,994
Dzięki temu równie łatwo dostać się 

173
00:07:59,094 --> 00:08:01,278
z każdego miasta konurbacji do innego.

174
00:08:01,791 --> 00:08:04,526
Na obszarze Polski można wyróżnić jeszcze

175
00:08:04,626 --> 00:08:07,244
kilka mniejszych ośrodków łączących się 

176
00:08:07,344 --> 00:08:09,554
w aglomeracje poli-, a w zasadzie 

177
00:08:09,654 --> 00:08:11,456
bicentryczne, czyli z dwoma 

178
00:08:11,556 --> 00:08:12,797
wiodącymi centrami.

179
00:08:13,311 --> 00:08:15,027
Znanym przykładem jest 

180
00:08:15,127 --> 00:08:17,381
aglomeracja bydgosko-toruńska.

181
00:08:21,247 --> 00:08:24,187
Jeśli uważnie oglądasz, bez trudu wymienisz

182
00:08:24,287 --> 00:08:26,064
dwa główne typy aglomeracji

183
00:08:26,164 --> 00:08:28,339
istniejących na obszarze Polski.

184
00:08:32,255 --> 00:08:35,701
To aglomeracja monocentryczna i aglomeracja

185
00:08:35,801 --> 00:08:39,166
policentryczna, inaczej konurbacja. Brawo!

186
00:08:40,447 --> 00:08:42,443
To może trochę trudniejsze pytanie?

187
00:08:42,751 --> 00:08:45,295
Wymień trzy miasta, których atrakcyjność

188
00:08:45,395 --> 00:08:47,614
wiąże się z walorami turystycznymi.

189
00:08:51,967 --> 00:08:53,147
Nasze typy to:

190
00:08:53,247 --> 00:08:56,575
Zakopane, Krynica Morska i Świnoujście.

191
00:08:56,931 --> 00:08:59,933
Twoje mogą być inne, bo w Polsce wiele miast

192
00:09:00,033 --> 00:09:02,410
może się pochwalić takimi walorami.

193
00:09:07,327 --> 00:09:08,974
W Polsce miastem określamy

194
00:09:09,074 --> 00:09:11,063
jednostkę osadniczą posiadającą 

195
00:09:11,163 --> 00:09:13,332
prawa miejskie, które nadaje rząd.

196
00:09:13,598 --> 00:09:15,210
Miasto ma zwartą zabudowę

197
00:09:15,310 --> 00:09:16,406
a jego mieszkańcy 

198
00:09:16,506 --> 00:09:18,583
nie utrzymują się z uprawy roli.

199
00:09:18,901 --> 00:09:21,476
Proces rozwoju miast i wzrostu w nich

200
00:09:21,576 --> 00:09:24,222
liczby ludności, nazywamy urbanizacją.

201
00:09:24,735 --> 00:09:27,845
Najbardziej zurbanizowanym województwem

202
00:09:27,945 --> 00:09:30,245
w Polsce od lat jest województwo śląskie.

203
00:09:30,527 --> 00:09:33,286
Leżące w pobliżu miasta mogą łączyć się 

204
00:09:33,386 --> 00:09:35,955
ze sobą w aglomeracje, które mogą być 

205
00:09:36,055 --> 00:09:38,463
monocentryczne albo policentryczne.

206
00:09:42,655 --> 00:09:45,314
W Polsce wiele osób przenosi się do miast

207
00:09:45,414 --> 00:09:47,702
a Ty możesz sprawić, że więcej ludzi 

208
00:09:47,843 --> 00:09:49,617
przeniesie się na pi-stację. 

209
00:09:49,717 --> 00:09:52,462
Wystarczy, że podzielisz się z nimi linkiem

210
00:09:52,562 --> 00:09:56,501
do naszej strony: pistacja.tv