1
00:00:00,768 --> 00:00:03,075
W głębi Pustyni Arabskiej znajduje się jedna

2
00:00:03,175 --> 00:00:06,710
z największych zagadek natury - Al Naslaa.

3
00:00:06,912 --> 00:00:09,890
Wysoka na 6 i szeroka na 9 metrów skała

4
00:00:09,990 --> 00:00:12,608
wygląda jakby idealnie rozcięto ją 

5
00:00:12,708 --> 00:00:14,001
na dwie części.

6
00:00:14,336 --> 00:00:17,468
Jedną ze ścian pokrywają pradawne rysunki

7
00:00:17,568 --> 00:00:20,572
przedstawiające zwierzęta, sceny polowań

8
00:00:20,672 --> 00:00:22,096
i postacie ludzkie.

9
00:00:22,272 --> 00:00:24,576
A to nie jedyna ciekawostka regionu.

10
00:00:24,832 --> 00:00:26,880
Po więcej zapraszamy do filmu.

11
00:00:38,656 --> 00:00:41,842
Na styku trzech kontynentów: Azji, Afryki 

12
00:00:41,942 --> 00:00:44,076
i Europy, rozciąga się region

13
00:00:44,176 --> 00:00:46,591
który od wieków fascynuje świat.

14
00:00:47,104 --> 00:00:50,093
Bliski Wschód, bo o nim mowa, położony jest

15
00:00:50,193 --> 00:00:52,142
głównie na Półwyspie Arabskim

16
00:00:52,242 --> 00:00:54,050
między wschodnim wybrzeżem 

17
00:00:54,150 --> 00:00:56,574
Morza Śródziemnego a górami Zagros.

18
00:00:57,344 --> 00:01:00,017
Gdy spojrzeć na Bliski Wschód z wysoka

19
00:01:00,117 --> 00:01:02,454
na przykład w Google Earth, widać 

20
00:01:02,554 --> 00:01:04,604
że dominującym krajobrazem są tu

21
00:01:04,704 --> 00:01:06,302
pustynie i półpustynie.

22
00:01:06,560 --> 00:01:09,487
To dlatego, że duża część regionu znajduje się

23
00:01:09,587 --> 00:01:12,191
pod wpływem klimatu zwrotnikowego suchego

24
00:01:12,448 --> 00:01:14,852
lub zwrotnikowego skrajnie suchego

25
00:01:14,952 --> 00:01:18,079
co doskonale obrazuje załączony klimatogram.

26
00:01:18,592 --> 00:01:20,563
Latem temperatury często 

27
00:01:20,663 --> 00:01:23,199
przekraczają 35 stopni Celsjusza

28
00:01:23,456 --> 00:01:26,332
a opady należą do najniższych na świecie.

29
00:01:26,784 --> 00:01:29,720
Do tego, mimo ogromnej powierzchni regionu

30
00:01:29,820 --> 00:01:33,183
płyną tu tylko dwie duże rzeki: Tygrys i Eufrat.

31
00:01:33,696 --> 00:01:36,312
Na Półwyspie Arabskim w ogóle brak stałych

32
00:01:36,412 --> 00:01:38,915
cieków wodnych, dlatego ogromne znaczenie

33
00:01:39,015 --> 00:01:41,631
dla żyjących tu ludzi mają wody podziemne.

34
00:01:42,144 --> 00:01:44,448
Ich zasoby jednak powoli się wyczerpują.

35
00:01:44,704 --> 00:01:46,752
To wyzwanie dla państw regionu.

36
00:01:47,008 --> 00:01:49,591
Mogą mu jednak sprostać dzięki środkom

37
00:01:49,691 --> 00:01:52,085
uzyskiwanym ze sprzedaży tak zwanego

38
00:01:52,185 --> 00:01:54,718
"czarnego złota", jakie zalega głęboko

39
00:01:54,818 --> 00:01:56,223
pod piaskami pustyni.

40
00:01:56,480 --> 00:01:58,119
Chodzi o największe na świecie

41
00:01:58,219 --> 00:01:59,295
złoża ropy naftowej.

42
00:01:59,808 --> 00:02:02,655
Szacuje się, że w regionie Zatoki Perskiej

43
00:02:02,755 --> 00:02:05,690
zarówno na lądzie jak i pod jej dnem morskim

44
00:02:05,790 --> 00:02:07,276
znajduje się około 2/3 

45
00:02:07,376 --> 00:02:09,985
globalnych zasobów tego surowca.

46
00:02:10,560 --> 00:02:14,113
Największe złoża posiada Arabia Saudyjska

47
00:02:14,213 --> 00:02:16,925
ale duże są też w Zjednoczonych 

48
00:02:17,025 --> 00:02:19,912
Emiratach Arabskich, Iranie, Iraku

49
00:02:20,012 --> 00:02:22,693
Kuwejcie, Bahrajnie, Katarze i Omanie.

50
00:02:23,104 --> 00:02:25,580
Dziś na obszarze Bliskiego Wschodu znajdziesz

51
00:02:25,680 --> 00:02:27,698
 15 niepodległych państw.

52
00:02:27,968 --> 00:02:31,040
Leżą tu też tereny Autonomii Palestyńskiej.

53
00:02:31,552 --> 00:02:33,903
Zatrzymaj film i przyjrzyj się mapie 

54
00:02:34,003 --> 00:02:36,159
na której je wszystkie pokazujemy.

55
00:02:40,000 --> 00:02:42,082
Ze względu na ogromne znaczenie

56
00:02:42,182 --> 00:02:43,733
gospodarcze ropy i gazu 

57
00:02:43,833 --> 00:02:46,416
państwa, które kontrolują ich wydobycie

58
00:02:46,516 --> 00:02:48,892
i eksport, czyli sprzedaż za granicę

59
00:02:48,992 --> 00:02:51,277
mają duży wpływ na cały świat.

60
00:02:51,520 --> 00:02:53,714
Największym eksporterem ropy naftowej 

61
00:02:53,814 --> 00:02:56,541
jest Arabia Saudyjska. Stąd pochodzi 

62
00:02:56,641 --> 00:02:58,687
około 1/6 światowego wydobycia.

63
00:02:59,456 --> 00:03:02,000
Najwięksi eksporterzy ropy naftowej 

64
00:03:02,100 --> 00:03:05,027
już w latach 60. ubiegłego wieku utworzyli

65
00:03:05,127 --> 00:03:07,477
Organizację Państw Eksportujących 

66
00:03:07,577 --> 00:03:10,288
Ropę Naftową, o angielskim skrócie OPEC

67
00:03:10,388 --> 00:03:12,882
by dzięki niej ustalać ceny surowca 

68
00:03:12,982 --> 00:03:14,301
i poziom wydobycia.

69
00:03:14,816 --> 00:03:17,413
Dzięki takim działaniom członkowie OPEC

70
00:03:17,513 --> 00:03:20,178
czerpią gigantyczne zyski z handlu ropą.

71
00:03:20,448 --> 00:03:22,843
Dochody te pozwalają krajom członkowskim

72
00:03:22,943 --> 00:03:24,543
na niezwykle szybki rozwój.

73
00:03:25,056 --> 00:03:26,788
Choć dziś gospodarki krajów 

74
00:03:26,888 --> 00:03:29,334
Bliskiego Wschodu, będących częścią OPEC

75
00:03:29,434 --> 00:03:31,434
w dużej części oparte są na ropie

76
00:03:31,534 --> 00:03:34,298
przygotowują się one na przyszłość, gdy złoża

77
00:03:34,398 --> 00:03:37,085
tego nieodnawialnego surowca się wyczerpią.

78
00:03:38,368 --> 00:03:41,293
Co robią? Inwestują w najnowsze technologie

79
00:03:41,393 --> 00:03:43,507
pozwalające odsalać morską wodę 

80
00:03:43,607 --> 00:03:46,047
i wytwarzać tanią energię ze słońca.

81
00:03:46,304 --> 00:03:47,310
W suchym klimacie 

82
00:03:47,410 --> 00:03:49,120
słodka woda jest bardzo cenna.

83
00:03:49,632 --> 00:03:52,142
Nad Zatoką Perską litr wody pitnej 

84
00:03:52,242 --> 00:03:55,264
potrafi kosztować więcej niż litr benzyny.

85
00:03:55,776 --> 00:03:58,233
Na pustynnych nieużytkach stawia się

86
00:03:58,333 --> 00:04:01,019
elektrownie słoneczne, które na przykład

87
00:04:01,119 --> 00:04:03,596
w Katarze mają już wkrótce zaspokoić 

88
00:04:03,696 --> 00:04:06,014
1/10 potrzeb energetycznych kraju.

89
00:04:06,528 --> 00:04:08,879
W Arabii Saudyjskiej zaprojektowano 

90
00:04:08,979 --> 00:04:11,480
całe miasto zasilane wyłącznie energią 

91
00:04:11,580 --> 00:04:14,214
odnawialną. Z własną instalacją słoneczną

92
00:04:14,314 --> 00:04:15,998
produkującą zielony wodór.

93
00:04:16,768 --> 00:04:18,367
Państwa regionu stawiają też 

94
00:04:18,467 --> 00:04:20,177
na turystykę i bankowość.

95
00:04:20,863 --> 00:04:23,682
Przykładem są Zjednoczone Emiraty Arabskie.

96
00:04:23,935 --> 00:04:26,843
W ich największym mieście, Dubaju, powstaje

97
00:04:26,943 --> 00:04:29,457
wiele niezwykłych i bardzo kosztownych

98
00:04:29,557 --> 00:04:32,277
projektów, jak sztuczne wyspy, które mają

99
00:04:32,377 --> 00:04:35,247
przypominać liść palmy lub kontynenty.

100
00:04:35,967 --> 00:04:37,487
Na tych wyspach budowane są

101
00:04:37,587 --> 00:04:39,806
luksusowe hotele i dzielnice biznesowe.

102
00:04:40,319 --> 00:04:42,538
W regionie zakłada się też sztuczne

103
00:04:42,638 --> 00:04:44,974
rafy koralowe na dnie morza, co przyciąga

104
00:04:45,074 --> 00:04:47,224
turystów, podobnie jak spektakularne

105
00:04:47,324 --> 00:04:49,660
wieżowce, w tym najwyższy na świecie

106
00:04:49,760 --> 00:04:54,046
liczący aż 828 metrów Burj Khalifa.

107
00:04:57,471 --> 00:04:59,434
Zdecydowaną większość ludności 

108
00:04:59,534 --> 00:05:01,822
Bliskiego Wschodu stanowią Arabowie.

109
00:05:02,079 --> 00:05:04,295
Region ten jest zamieszkany również

110
00:05:04,395 --> 00:05:07,014
przez inne duże grupy etniczne, takie jak 

111
00:05:07,114 --> 00:05:09,798
Kurdowie czy Persowie, co czyni go obszarem

112
00:05:09,898 --> 00:05:11,546
o wyjątkowej różnorodności 

113
00:05:11,646 --> 00:05:13,389
kulturowej i językowej.

114
00:05:13,855 --> 00:05:15,903
Z religii dominuje tu islam.

115
00:05:16,159 --> 00:05:19,999
Wyznaje go około 95% mieszkańców regionu.

116
00:05:20,511 --> 00:05:23,488
Wyznawcy tej religii - muzułmanie - kierują się

117
00:05:23,588 --> 00:05:25,355
zasadami zawartymi w Koranie 

118
00:05:25,455 --> 00:05:28,060
- świętej księdze, która stanowi podstawę 

119
00:05:28,160 --> 00:05:30,877
ich wiary, prawa i codziennego życia.

120
00:05:31,263 --> 00:05:33,892
W większości państw Bliskiego Wschodu 

121
00:05:33,992 --> 00:05:36,712
islam jest religią państwową, co oznacza

122
00:05:36,812 --> 00:05:39,391
że ma wpływ na system prawny, edukację

123
00:05:39,491 --> 00:05:41,224
a nawet konkretne decyzje 

124
00:05:41,324 --> 00:05:43,036
gospodarcze i polityczne.

125
00:05:43,551 --> 00:05:45,282
W krajach tych władzę sprawują 

126
00:05:45,382 --> 00:05:46,678
przywódcy duchowi.

127
00:05:46,879 --> 00:05:49,537
W ten sposób religia kształtuje tożsamość

128
00:05:49,637 --> 00:05:52,245
narodową i społeczną mieszkańców regionu 

129
00:05:52,345 --> 00:05:53,962
oraz odgrywa istotną rolę 

130
00:05:54,062 --> 00:05:55,597
w funkcjonowaniu państw.

131
00:05:56,095 --> 00:05:59,167
Islam reguluje w zasadzie każdy aspekt życia.

132
00:05:59,423 --> 00:06:01,707
Muzułmanów obowiązuje między innymi:

133
00:06:01,807 --> 00:06:04,286
zakaz spożywania wieprzowiny i alkoholu

134
00:06:04,543 --> 00:06:07,659
modlitwa pięć razy dziennie z twarzą zwróconą

135
00:06:07,759 --> 00:06:10,473
w kierunku Mekki - najświętszego miasta 

136
00:06:10,573 --> 00:06:13,358
islamu; odbycie przynajmniej raz w życiu 

137
00:06:13,458 --> 00:06:15,257
pielgrzymki do tego miasta 

138
00:06:15,357 --> 00:06:18,332
oraz zachowywanie postu w miesiącu Ramadan.

139
00:06:18,879 --> 00:06:21,595
Relacje rodzinne opierają się na hierarchii.

140
00:06:21,695 --> 00:06:23,231
Głową rodziny jest mąż

141
00:06:23,487 --> 00:06:26,047
a żona i dzieci są mu podporządkowane.

142
00:06:26,559 --> 00:06:28,950
Warto jednak pamiętać, że w tym regionie

143
00:06:29,050 --> 00:06:30,720
narodziły się także dwie inne

144
00:06:30,820 --> 00:06:32,612
wielkie religie monoteistyczne 

145
00:06:32,712 --> 00:06:34,811
głoszące wiarę w jednego Boga.

146
00:06:35,007 --> 00:06:37,055
Najstarsza z nich to judaizm.

147
00:06:37,311 --> 00:06:38,847
Jej wyznawcy - żydzi

148
00:06:39,103 --> 00:06:41,407
wierzą w jednego Boga - Jahwe

149
00:06:41,663 --> 00:06:44,735
modlą się w świątyniach zwanych synagogami

150
00:06:44,991 --> 00:06:48,314
a ich świętą księgą jest Tora, czyli zbiór praw

151
00:06:48,414 --> 00:06:51,328
obrzędów i nauk najważniejszy dla każdego 

152
00:06:51,428 --> 00:06:52,669
wyznawcy judaizmu.

153
00:06:53,439 --> 00:06:55,231
Drugą jest chrześcijaństwo.

154
00:06:55,487 --> 00:06:58,084
Największa pod względem liczby wyznawców

155
00:06:58,184 --> 00:07:00,929
religia, oparta na naukach Jezusa Chrystusa

156
00:07:01,029 --> 00:07:03,919
który według wyznawców jest Synem Bożym

157
00:07:04,032 --> 00:07:05,794
 i zbawicielem ludzkości.

158
00:07:06,239 --> 00:07:08,543
Świętą księgą chrześcijan jest Biblia

159
00:07:08,799 --> 00:07:11,698
złożona ze Starego i Nowego Testamentu.

160
00:07:12,127 --> 00:07:14,813
Co ciekawe, częścią Starego Testamentu 

161
00:07:14,913 --> 00:07:17,268
jest tak zwany Pięcioksiąg Mojżesza

162
00:07:17,368 --> 00:07:18,931
czyli... żydowska Tora.

163
00:07:22,623 --> 00:07:25,536
Jako że Bliski Wschód uznawany jest za kolebkę

164
00:07:25,636 --> 00:07:28,112
trzech wielkich religii monoteistycznych

165
00:07:28,212 --> 00:07:29,787
region obfituje w miejsca 

166
00:07:29,887 --> 00:07:32,803
uznawane przez ich wyznawców za święte.

167
00:07:33,119 --> 00:07:35,549
Dla wyznawcow islamu święte są Mekka

168
00:07:35,649 --> 00:07:38,236
i Medyna - miasta związane z prorokiem 

169
00:07:38,336 --> 00:07:40,973
i założycielem tej religii - Mahometem.

170
00:07:41,311 --> 00:07:43,871
Dla Żydów wielkie znaczenie ma Hebron

171
00:07:44,087 --> 00:07:46,943
jedno z czterech świętych miast judaizmu

172
00:07:47,199 --> 00:07:49,766
gdzie znajduje się Grota Patriarchów.

173
00:07:50,015 --> 00:07:52,304
Miejscem kultu jest również Góra Synaj

174
00:07:52,404 --> 00:07:54,878
położona na półwyspie o tej samej nazwie.

175
00:07:55,647 --> 00:07:58,000
Według tradycji, to tam Bóg przekazał 

176
00:07:58,100 --> 00:08:01,022
Mojżeszowi tablice z dziesięciorgiem przykazań.

177
00:08:01,535 --> 00:08:03,657
Nie można nie wspomnieć o Betlejem 

178
00:08:03,757 --> 00:08:05,767
i Nazarecie - miastach związanych 

179
00:08:05,867 --> 00:08:07,835
z narodzinami i życiem Jezusa.

180
00:08:07,935 --> 00:08:09,983
To cele pielgrzymek chrześcijan.

181
00:08:10,751 --> 00:08:12,799
Trzy wielkie religie łączy Jerozolima.

182
00:08:13,311 --> 00:08:15,871
Nad miastem góruje Wzgórze Świątynne

183
00:08:16,127 --> 00:08:18,431
trzecie najważniejsze miejsce islamu.

184
00:08:18,943 --> 00:08:21,546
Znajduje się tu słynna Kopuła na Skale

185
00:08:21,646 --> 00:08:23,092
i meczet Al-Aksa.

186
00:08:23,551 --> 00:08:25,805
Żydzi roszczą sobie prawa do wzgórza

187
00:08:25,905 --> 00:08:28,045
twierdząc, że to tam stała niegdyś 

188
00:08:28,145 --> 00:08:30,861
Świątynia Jerozolimska - najświętsze miejsce

189
00:08:30,961 --> 00:08:33,023
judaizmu, zburzona przez Rzymian.

190
00:08:33,535 --> 00:08:35,942
Dziś pozostała po niej tylko Ściana Płaczu

191
00:08:36,042 --> 00:08:37,630
przy której Żydzi się modlą.

192
00:08:38,143 --> 00:08:41,198
Religijne niesnaski co jakiś czas doprowadzają

193
00:08:41,298 --> 00:08:44,286
do ograniczenia możliwości wstępu na wzgórze

194
00:08:44,386 --> 00:08:46,071
wszystkim poza muzułmanami.

195
00:08:46,335 --> 00:08:47,795
Chrześcijanie tłumnie odwiedzają 

196
00:08:47,895 --> 00:08:50,532
Bazylikę Grobu Pańskiego - miejsce

197
00:08:50,632 --> 00:08:52,811
gdzie według tradycji Jezus zmarł 

198
00:08:52,911 --> 00:08:55,073
i został pochowany, i przemierzają 

199
00:08:55,173 --> 00:08:56,688
12 stacji Drogi Krzyżowej

200
00:08:56,788 --> 00:08:59,941
rozrzuconych po tutejszym Starym Mieście.

201
00:09:00,415 --> 00:09:03,044
Jak widzisz, religia na Bliskim Wschodzie

202
00:09:03,144 --> 00:09:04,743
pełni ogromnie ważną rolę 

203
00:09:04,843 --> 00:09:07,618
w życiu mieszkańców. Przenika całe ich życie

204
00:09:07,718 --> 00:09:09,840
i często jest przyczyną konfliktów

205
00:09:09,940 --> 00:09:12,700
które zwracają przeciwko sobie całe narody.

206
00:09:14,239 --> 00:09:16,360
Na planszy przedstawiamy Ci porównanie

207
00:09:16,460 --> 00:09:18,931
trzech wielkich religii, które narodziły się 

208
00:09:19,031 --> 00:09:20,638
właśnie na Bliskim Wschodzie.

209
00:09:20,895 --> 00:09:23,711
Zatrzymaj film i przyjrzyj się tej tabeli.

210
00:09:23,967 --> 00:09:25,503
Możesz ją sobie również pobrać

211
00:09:25,759 --> 00:09:27,551
z pliku dostępnego pod filmem.

212
00:09:29,599 --> 00:09:32,164
Czas na Ciebie: jeśli uważnie oglądasz

213
00:09:32,264 --> 00:09:34,711
bez trudu wybierzesz z podanej listy 

214
00:09:34,811 --> 00:09:37,789
te państwa, które leżą na Bliskim Wschodzie.

215
00:09:41,375 --> 00:09:45,040
To Arabia Saudyjska, Iran, Jordania, Oman

216
00:09:45,140 --> 00:09:48,442
Katar i Zjednoczone Emiraty Arabskie.

217
00:09:48,543 --> 00:09:50,980
Masz tak, jak ja? Świetnie!

218
00:09:55,967 --> 00:09:58,889
Bliski Wschód leży na styku trzech kontynentów

219
00:09:59,039 --> 00:10:01,138
Azji, Afryki i Europy.

220
00:10:01,343 --> 00:10:05,851
Ok. 95% ludności tego regionu to muzułmanie.

221
00:10:05,951 --> 00:10:07,828
Islam w ogromnym stopniu wpływa

222
00:10:07,928 --> 00:10:10,190
na codzienne życie, a także gospodarkę

223
00:10:10,290 --> 00:10:12,614
i politykę państw, w których wyznaje go

224
00:10:12,714 --> 00:10:13,845
większość ludności.

225
00:10:14,399 --> 00:10:17,007
Bliski Wschód jest także kolebką dwóch innych

226
00:10:17,107 --> 00:10:19,006
wielkich religii monoteistycznych

227
00:10:19,519 --> 00:10:21,567
chrześcijaństwa i judaizmu.

228
00:10:21,823 --> 00:10:23,917
Region jest najważniejszym centrum

229
00:10:24,017 --> 00:10:26,174
wydobycia ropy naftowej na świecie.

230
00:10:30,271 --> 00:10:32,990
Bliski Wschód zyskuje dzięki ropie

231
00:10:33,090 --> 00:10:36,713
a ty zyskuj z pi-stacją. Wiedzę.