1 00:00:00,512 --> 00:00:03,051 Jeśli chodzi o warunki do życia, mało kto 2 00:00:03,151 --> 00:00:05,375 chciałby zamienić się z mangrowcami. 3 00:00:05,888 --> 00:00:08,756 Te zarośla rosną na styku lądu i morza 4 00:00:08,856 --> 00:00:12,031 w miejscach, gdzie Słońce pali bezlitośnie 5 00:00:12,288 --> 00:00:14,258 muł dusi korzenie, a zasolenie 6 00:00:14,358 --> 00:00:15,871 zabiłoby zwykłe rośliny. 7 00:00:16,128 --> 00:00:18,796 Namorzyny jednak preferują takie warunki. 8 00:00:18,944 --> 00:00:21,559 Ich korzenie, które widać nad ziemią 9 00:00:21,659 --> 00:00:23,928 a w zasadzie nad wodą, sprawiają 10 00:00:24,028 --> 00:00:25,853 że lasy mangrowe wyglądają 11 00:00:25,953 --> 00:00:28,414 jakby rosły do góry nogami. 12 00:00:40,024 --> 00:00:42,300 Afryka ma ponad 30 milionów 13 00:00:42,400 --> 00:00:44,322 kilometrów kwadratowych powierzchni. 14 00:00:44,544 --> 00:00:47,831 Pod względem wielkości ustępuje tylko Azji. 15 00:00:48,128 --> 00:00:50,688 Leży po trochu na każdej z półkul Ziemi. 16 00:00:51,200 --> 00:00:53,710 Jej zachodnie wybrzeża oblewają wody 17 00:00:53,810 --> 00:00:56,128 Oceanu Atlantyckiego, a wschodnie 18 00:00:56,228 --> 00:00:57,671 - Oceanu Indyjskiego. 19 00:00:58,201 --> 00:01:01,184 Kontynent ma słabo rozwiniętą linię brzegową. 20 00:01:01,440 --> 00:01:03,896 Jedyną dużą wyspą jest Madagaskar. 21 00:01:04,000 --> 00:01:07,077 Największym półwyspem Afryki jest Półwysep 22 00:01:07,177 --> 00:01:10,105 Somalijski, a zatoką - Zatoka Gwinejska. 23 00:01:13,984 --> 00:01:15,816 Położenie geograficzne Afryki 24 00:01:15,916 --> 00:01:18,606 niemal symetrycznie po obu stronach równika 25 00:01:18,706 --> 00:01:20,682 ma największy wpływ na ułożenie 26 00:01:20,782 --> 00:01:23,198 stref klimatyczno-roślinno- glebowych. 27 00:01:23,712 --> 00:01:26,016 Środkowa część kontynentu położona jest 28 00:01:26,272 --> 00:01:27,808 w strefie klimatów równikowych. 29 00:01:28,320 --> 00:01:30,368 Na północ i na południe od tej strefy 30 00:01:30,624 --> 00:01:33,440 rozciągają się strefy klimatów zwrotnikowych 31 00:01:33,696 --> 00:01:35,485 które łagodnie przechodzą 32 00:01:35,585 --> 00:01:37,183 w strefy podzwrotnikowe 33 00:01:37,283 --> 00:01:39,143 na obu krańcach kontynentu. 34 00:01:39,328 --> 00:01:41,594 Na klimat większości obszarów Afryki 35 00:01:41,694 --> 00:01:43,660 wpływ ma także międzyzwrotnikowa 36 00:01:43,760 --> 00:01:45,538 cyrkulacja powietrza, o której 37 00:01:45,638 --> 00:01:47,841 mówimy w innym filmie tej playlisty. 38 00:01:48,032 --> 00:01:50,511 Odpowiada ona za występowanie i wielkość 39 00:01:50,611 --> 00:01:52,078 opadów atmosferycznych. 40 00:01:52,230 --> 00:01:55,216 Od nich zależy roślinność, ale jest ona też 41 00:01:55,316 --> 00:01:57,596 ściśle powiązana z rodzajem gleb. 42 00:01:58,528 --> 00:02:01,714 I tak, okolice Kotliny Konga leżą w klimacie 43 00:02:01,814 --> 00:02:03,970 równikowym wybitnie wilgotnym. 44 00:02:04,989 --> 00:02:06,620 Spójrz na klimatogram. 45 00:02:06,720 --> 00:02:09,464 Przez cały rok temperatura powietrza jest tutaj 46 00:02:09,565 --> 00:02:11,714 wysoka, a roczna suma opadów 47 00:02:11,814 --> 00:02:14,128 sięga 2500 milimetrów. 48 00:02:14,656 --> 00:02:16,960 Codziennie padają deszcze zenitalne. 49 00:02:17,216 --> 00:02:19,772 Takie warunki to raj dla roślin. 50 00:02:20,032 --> 00:02:22,592 Występują tu wilgotne lasy równikowe. 51 00:02:23,616 --> 00:02:24,684 W takich warunkach 52 00:02:24,784 --> 00:02:27,451 rozkład materii organicznej jest bardzo szybki 53 00:02:27,551 --> 00:02:29,915 co wzbogaca gleby w substancje organiczne 54 00:02:30,016 --> 00:02:32,832 lecz częste, ulewne opady szybko wypłukują 55 00:02:32,932 --> 00:02:36,039 te składniki, a rosnące tu rośliny mają na ogół 56 00:02:36,139 --> 00:02:38,905 olbrzymie wymagania pokarmowe, więc szybko 57 00:02:39,005 --> 00:02:41,480 wykorzystują to, co w glebie zostaje. 58 00:02:42,048 --> 00:02:45,053 Dlatego spotyka się tu głównie mało żyzne 59 00:02:45,153 --> 00:02:48,382 czerwone i czerwono-żółte gleby ferralitowe. 60 00:02:49,728 --> 00:02:51,328 Strefa klimatu równikowego 61 00:02:51,428 --> 00:02:53,993 wybitnie wilgotnego, w miarę oddalania się 62 00:02:54,093 --> 00:02:55,960 od równika łagodnie przechodzi 63 00:02:56,060 --> 00:02:57,406 w klimat podrównikowy. 64 00:02:57,534 --> 00:02:59,960 Przejściowy między tym z okolic równika 65 00:03:00,060 --> 00:03:02,310 a dużo suchszym na zwrotnikach. 66 00:03:03,296 --> 00:03:05,344 Jak widać na wykresie klimatycznym 67 00:03:05,600 --> 00:03:08,110 wysoką temperaturę powietrza mamy tu 68 00:03:08,210 --> 00:03:10,720 przez cały rok, ale opady są zmienne. 69 00:03:10,976 --> 00:03:13,646 Międzyzwrotnikowa cyrkulacja powietrza 70 00:03:13,746 --> 00:03:15,292 warunkuje występowanie 71 00:03:15,392 --> 00:03:17,131 pory suchej i deszczowej. 72 00:03:17,376 --> 00:03:19,973 W takich warunkach powstają sawanny. 73 00:03:20,448 --> 00:03:23,469 Sawanna to formacja roślinna z przewagą traw 74 00:03:23,569 --> 00:03:26,659 i pojedynczymi, rzadko rozrzuconymi drzewami. 75 00:03:26,848 --> 00:03:28,824 Proces rozkładu materii organicznej 76 00:03:28,924 --> 00:03:30,793 nie zachodzi tutaj tak intensywnie 77 00:03:30,893 --> 00:03:32,981 jak w równikowych lasach tropikalnych. 78 00:03:33,081 --> 00:03:34,991 Spotykamy tu czerwonobure 79 00:03:35,091 --> 00:03:37,108 i cynamonowoczerwone gleby 80 00:03:37,208 --> 00:03:39,354 o małej i średniej żyzności. 81 00:03:39,904 --> 00:03:42,310 Okolice zwrotników to klimat...? 82 00:03:42,976 --> 00:03:44,598 Tak, zwrotnikowy suchy. 83 00:03:44,768 --> 00:03:47,072 Jak możesz zobaczyć na klimatogramie 84 00:03:47,328 --> 00:03:49,488 charakterystyczne są dla niego 85 00:03:49,588 --> 00:03:51,198 małe roczne sumy opadów 86 00:03:51,298 --> 00:03:52,958 nieprzekraczające 250 mm 87 00:03:53,472 --> 00:03:55,962 i wysoka średnia roczna temperatura powietrza 88 00:03:56,062 --> 00:03:58,940 wynosząca około 25 stopni Celsjusza. 89 00:03:59,360 --> 00:04:01,718 Na tych obszarach dobowa amplituda 90 00:04:01,818 --> 00:04:04,459 temperatury sięga 50 stopni Celsjusza. 91 00:04:04,992 --> 00:04:07,200 To rejon pustyń i półpustyń. 92 00:04:07,552 --> 00:04:09,289 Poza oazami spotkasz tutaj 93 00:04:09,389 --> 00:04:11,391 wyłącznie roślinność sucholubną 94 00:04:11,648 --> 00:04:15,143 a tutejsze gleby: szaroziemy, buroziemy i gleby 95 00:04:15,243 --> 00:04:18,588 pustynne, nie nadają się do celów rolniczych. 96 00:04:19,494 --> 00:04:22,239 Na krańcach Afryki jest strefa klimatu 97 00:04:22,339 --> 00:04:24,151 podzwrotnikowego morskiego 98 00:04:24,251 --> 00:04:26,922 na północy zwanego śródziemnomorskim. 99 00:04:27,519 --> 00:04:29,019 Jak widać na klimatogramie 100 00:04:29,119 --> 00:04:30,330 charakteryzuje się on 101 00:04:30,430 --> 00:04:31,870 suchymi i gorącymi latami 102 00:04:32,127 --> 00:04:34,730 oraz łagodną i wilgotną zimą. 103 00:04:36,479 --> 00:04:39,443 Obszary te porasta zimozielona roślinność 104 00:04:39,543 --> 00:04:41,404 twardolistna, zwana makią. 105 00:04:41,599 --> 00:04:43,651 Pod nią wytworzyły się gleby 106 00:04:43,751 --> 00:04:46,406 o różnorodnej żyzności, między innymi 107 00:04:46,506 --> 00:04:49,161 gleby cynamonowe oraz gleby czerwonawe 108 00:04:49,261 --> 00:04:50,820 zwane terra rossa. 109 00:04:54,911 --> 00:04:57,354 Dominującymi formami ukształtowania 110 00:04:57,454 --> 00:05:00,061 powierzchni Afryki są wyżyny i kotliny 111 00:05:00,161 --> 00:05:01,486 jak Wyżyna Abisyńska 112 00:05:01,586 --> 00:05:04,407 Wyżyna Wschodnioafrykańska, Kotlina Czadu 113 00:05:04,507 --> 00:05:05,739 czy Kotlina Konga. 114 00:05:06,431 --> 00:05:07,853 Na krańcach kontynentu 115 00:05:07,953 --> 00:05:09,952 rozciągają się łańcuchy górskie. 116 00:05:10,271 --> 00:05:13,211 Od północy góry Atlas, a od południa 117 00:05:13,311 --> 00:05:15,835 Góry Smocze i Góry Przylądkowe. 118 00:05:16,159 --> 00:05:18,249 Terenów nizinnych jest dużo mniej 119 00:05:18,349 --> 00:05:19,998 niż na innych kontynentach. 120 00:05:20,255 --> 00:05:22,303 To głównie Nizina Senegalu 121 00:05:23,839 --> 00:05:25,691 i Nizina Mozambicka. 122 00:05:26,143 --> 00:05:29,038 Przez Afrykę przebiega granica między dwoma 123 00:05:29,138 --> 00:05:31,006 fragmentami płyty litosfery. 124 00:05:31,386 --> 00:05:33,560 Tu kontynent powoli pęka. 125 00:05:33,823 --> 00:05:35,347 Na powierzchni widać to 126 00:05:35,447 --> 00:05:37,264 jako zapadliska tektoniczne 127 00:05:37,364 --> 00:05:39,710 zwane Wielkimi Rowami Afrykańskimi. 128 00:05:40,735 --> 00:05:43,404 Powstały w nich głębokie, wydłużone 129 00:05:43,504 --> 00:05:46,275 jeziora tektoniczne: jezioro Tanganika 130 00:05:46,375 --> 00:05:50,027 czy jezioro Niasa, znane też jako jezioro Malawi. 131 00:05:50,719 --> 00:05:52,670 Jednym z czynników zakłócających 132 00:05:52,770 --> 00:05:55,171 symetryczny przebieg stref klimatycznych 133 00:05:55,271 --> 00:05:57,547 jest obecność gór, w których występuje 134 00:05:57,647 --> 00:05:58,910 chłodniejszy klimat. 135 00:05:59,167 --> 00:06:01,698 Dlatego szczyty masywu Kilimandżaro 136 00:06:01,798 --> 00:06:04,353 w tym najwyższy w Afryce wulkan Kibo 137 00:06:04,453 --> 00:06:07,155 mimo że znajdują się w okolicy równika 138 00:06:07,255 --> 00:06:08,680 pokrywa śnieg i lód. 139 00:06:09,407 --> 00:06:11,714 Kolejnym czynnikiem są prądy morskie 140 00:06:11,814 --> 00:06:14,464 czyli strumienie wody o innej temperaturze 141 00:06:14,564 --> 00:06:16,412 niż ogół wody je otaczającej. 142 00:06:16,831 --> 00:06:18,879 Wyróżniamy prądy zimne i ciepłe. 143 00:06:19,135 --> 00:06:21,163 Zimne niosą chłodną wodę z wyższych 144 00:06:21,263 --> 00:06:23,766 szerokości geograficznych w stronę równika. 145 00:06:23,999 --> 00:06:26,509 Kiedy ciepłe i wilgotne powietrze znad oceanu 146 00:06:26,609 --> 00:06:28,386 przemieszcza się nad takim prądem 147 00:06:28,486 --> 00:06:29,927 szybko się ochładza. 148 00:06:30,143 --> 00:06:32,177 Para wodna zawarta w powietrzu 149 00:06:32,277 --> 00:06:33,546 ulega kondensacji. 150 00:06:33,983 --> 00:06:36,741 Nisko, tuż nad powierzchnią oceanu 151 00:06:36,841 --> 00:06:39,358 powstają mgły, chmury lub opady. 152 00:06:39,615 --> 00:06:42,431 W ten sposób usuwana jest z powietrza wilgoć 153 00:06:42,687 --> 00:06:44,572 a samo powietrze, już suche 154 00:06:44,672 --> 00:06:47,439 transportowane jest przez wiatry nad ląd 155 00:06:47,539 --> 00:06:49,711 gdzie wpływa na klimat regionu. 156 00:06:50,111 --> 00:06:52,292 Afrykę opływają dwa rozległe 157 00:06:52,392 --> 00:06:53,936 zimne prądy morskie. 158 00:06:54,207 --> 00:06:56,727 To Prąd Benguelski, odpowiedzialny 159 00:06:56,827 --> 00:06:58,709 za powstanie pustyni Namib 160 00:06:58,809 --> 00:07:01,132 oraz Prąd Kanaryjski, potęgujący 161 00:07:01,232 --> 00:07:03,238 pustynne warunki na Saharze. 162 00:07:04,191 --> 00:07:07,050 Z kolei ciepłe prądy transportują ciepłą wodę 163 00:07:07,150 --> 00:07:09,183 z obszarów równikowych w kierunku 164 00:07:09,283 --> 00:07:11,496 wyższych szerokości geograficznych. 165 00:07:11,871 --> 00:07:13,832 Nad torem ich przepływu powietrze 166 00:07:13,932 --> 00:07:15,965 nad oceanem się ogrzewa, podnosząc 167 00:07:16,065 --> 00:07:18,713 temperaturę w rejonach przybrzeżnych. 168 00:07:19,039 --> 00:07:21,466 Intensywnie parująca woda wprowadza wilgoć 169 00:07:21,566 --> 00:07:23,816 do powietrza, zwiększając ilość opadów. 170 00:07:25,250 --> 00:07:28,075 W Afryce ciepłymi prądami morskimi są: 171 00:07:28,175 --> 00:07:30,361 Prąd Gwinejski, Prąd Mozambicki 172 00:07:30,461 --> 00:07:32,992 Prąd Madagaskarski i Prąd Aguilhas. 173 00:07:33,375 --> 00:07:35,571 Obmywane przez nie wybrzeża porastają 174 00:07:35,671 --> 00:07:37,817 lasy namorzynowe, o których opowiadamy 175 00:07:37,917 --> 00:07:38,990 na początku filmu. 176 00:07:39,263 --> 00:07:41,453 Jak widzisz, na klimat kontynentu ma wpływ 177 00:07:41,553 --> 00:07:43,476 nie tylko jego położenie geograficzne 178 00:07:43,615 --> 00:07:45,818 ale też ukształtowanie powierzchni 179 00:07:45,918 --> 00:07:48,379 i opływające jego brzegi prądy morskie. 180 00:07:53,855 --> 00:07:56,968 Sieć rzeczna Afryki jest ściśle powiązana 181 00:07:57,068 --> 00:07:58,976 ze strefami klimatycznymi. 182 00:07:59,231 --> 00:08:02,048 Najgęstsza występuje w strefie równikowej 183 00:08:02,148 --> 00:08:05,374 gdzie deszcze są obfite i padają przez cały rok. 184 00:08:05,887 --> 00:08:07,935 Płynie tutaj między innymi Kongo 185 00:08:08,191 --> 00:08:11,263 rzeka o największym dorzeczu na kontynencie. 186 00:08:12,113 --> 00:08:13,566 W strefie zwrotnikowej 187 00:08:13,666 --> 00:08:15,380 wiele rzek jest okresowych. 188 00:08:15,615 --> 00:08:16,886 Ich koryto wypełnia się 189 00:08:16,986 --> 00:08:18,801 tylko w porze deszczowej. 190 00:08:18,943 --> 00:08:22,015 Wyjątkiem jest Nil - najdłuższa rzeka Afryki 191 00:08:22,271 --> 00:08:24,319 która swój początek bierze w rejonach 192 00:08:24,575 --> 00:08:26,620 w których padają deszcze zenitalne. 193 00:08:26,879 --> 00:08:27,934 To dzięki temu 194 00:08:28,034 --> 00:08:31,006 jako jedyna rzeka przepływa przez Saharę. 195 00:08:36,607 --> 00:08:38,887 Afryka jest kontynentem o wyraźnej 196 00:08:38,987 --> 00:08:41,816 strefowości klimatyczno-roślinno-glebowej. 197 00:08:42,239 --> 00:08:43,904 Decyduje o tym jej położenie 198 00:08:44,004 --> 00:08:45,965 względem równika i obu zwrotników. 199 00:08:46,079 --> 00:08:48,057 Na klimat kontynentu wpływa też 200 00:08:48,157 --> 00:08:49,705 ukształtowanie powierzchni 201 00:08:49,805 --> 00:08:52,414 i opływające brzegi prądy morskie. 202 00:08:55,039 --> 00:08:57,785 Prądy morskie wpływają na klimat Afryki 203 00:08:57,885 --> 00:08:59,505 a pistacja może wpłynąć 204 00:08:59,605 --> 00:09:01,275 na poziom twojej wiedzy. 205 00:09:01,439 --> 00:09:03,786 Wystarczy nas regularnie odwiedzać 206 00:09:03,886 --> 00:09:07,939 na pistacja.tv, a najlepiej - zasubskrybować.