1
00:00:01,941 --> 00:00:04,633
Wyobraź sobie, że nie ma krajów...

2
00:00:04,864 --> 00:00:07,190
Tak śpiewał światowej sławy muzyk

3
00:00:07,290 --> 00:00:08,556
John Lennon.

4
00:00:08,796 --> 00:00:11,594
Śpiewał o swojej wymarzonej wizji świata

5
00:00:11,694 --> 00:00:13,567
bez wojen, kłótni i sporów.

6
00:00:14,336 --> 00:00:16,804
Takie miejsce faktycznie istnieje.

7
00:00:17,152 --> 00:00:19,032
Kontynent, który nie należy 

8
00:00:19,132 --> 00:00:22,202
do żadnego państwa, a ludzie działają wspólnie

9
00:00:22,302 --> 00:00:23,925
dla ochrony tego obszaru 

10
00:00:24,025 --> 00:00:26,387
i prowadzą badania dla dobra nauki.

11
00:00:26,880 --> 00:00:29,282
Tym kontynentem jest Antarktyda.

12
00:00:29,952 --> 00:00:32,630
W dzisiejszym filmie dowiesz się, jakie zmiany

13
00:00:32,730 --> 00:00:34,934
zachodzą na obszarach okołobiegunowych

14
00:00:35,089 --> 00:00:38,146
i jaki wpływ ma na nie działalność ludzi.

15
00:00:50,944 --> 00:00:52,693
Na pewno znasz doniesienia 

16
00:00:52,793 --> 00:00:55,276
o postępującym ocieplaniu się klimatu.

17
00:00:55,808 --> 00:00:57,027
Przyczyną tych zmian 

18
00:00:57,127 --> 00:00:58,708
jest działalność człowieka.

19
00:00:59,136 --> 00:01:01,881
Nie chodzi przy tym o ludzi zamieszkujących

20
00:01:01,981 --> 00:01:04,416
obszary okołobiegunowe, lecz o globalne

21
00:01:04,516 --> 00:01:07,146
zmiany prowadzące do coraz wyższych emisji

22
00:01:07,246 --> 00:01:09,226
tak zwanych gazów cieplarnianych

23
00:01:09,326 --> 00:01:11,639
głównie tlenku węgla IV i metanu.

24
00:01:12,192 --> 00:01:14,460
Tych gazów przybywa w atmosferze

25
00:01:14,560 --> 00:01:16,031
 za dużo i za szybko.

26
00:01:16,288 --> 00:01:18,199
Podobnie szybko, o wiele szybciej

27
00:01:18,299 --> 00:01:19,772
niż w minionych epokach

28
00:01:19,872 --> 00:01:22,570
wzrasta średnia temperatura na Ziemi.

29
00:01:22,944 --> 00:01:24,384
Tempo zmian najszybsze jest

30
00:01:24,484 --> 00:01:25,759
 na obszarach polarnych.

31
00:01:26,016 --> 00:01:27,544
To na nich zmiany klimatu

32
00:01:27,644 --> 00:01:29,298
 są najbardziej odczuwalne.

33
00:01:30,368 --> 00:01:33,196
Częścią problemu są kurczące się z roku na rok

34
00:01:33,296 --> 00:01:35,010
pokrywy lodowe nad obszarami 

35
00:01:35,110 --> 00:01:36,248
wokół obu biegunów.

36
00:01:36,625 --> 00:01:39,228
Zmniejsza się powierzchnia paku lodowego

37
00:01:39,328 --> 00:01:42,345
czyli wieloletniego pływającego lodu morskiego.

38
00:01:42,656 --> 00:01:44,607
Nie chodzi jednak tylko o zagrożenie 

39
00:01:44,707 --> 00:01:46,495
żyjących na tych terenach gatunków

40
00:01:46,752 --> 00:01:49,564
Takich, jak pingwiny, czy niedźwiedzie polarne.

41
00:01:49,930 --> 00:01:52,298
Wzrost temperatur w obszarach polarnych

42
00:01:52,398 --> 00:01:54,332
ma o wiele szersze konsekwencje.

43
00:01:54,432 --> 00:01:55,804
I to dosłownie.

44
00:01:56,224 --> 00:01:58,342
Jednym z jego skutków, który odczuwamy

45
00:01:58,442 --> 00:02:00,971
na własnej skórze, jest słabnięcie 

46
00:02:01,071 --> 00:02:03,468
Prądu Zatokowego, zwanego Golfsztromem

47
00:02:03,568 --> 00:02:05,456
co może przyczyniać się do spadku 

48
00:02:05,556 --> 00:02:08,215
ilości opadów w Europie, a co za tym idzie 

49
00:02:08,315 --> 00:02:09,826
do częstszych susz.

50
00:02:11,072 --> 00:02:13,253
Szczególnie niebezpieczne jest topnienie

51
00:02:13,353 --> 00:02:15,423
ogromnych mas lodu na skalnym podłożu.

52
00:02:15,680 --> 00:02:17,417
Prowadzi ono do podnoszenia się 

53
00:02:17,517 --> 00:02:18,751
globalnego poziomu mórz

54
00:02:19,087 --> 00:02:21,585
to zaś zagraża zalaniem wielu przybrzeżnych

55
00:02:21,685 --> 00:02:23,185
nisko położonych, a zwykle 

56
00:02:23,285 --> 00:02:24,894
gęsto zaludnionych obszarów.

57
00:02:25,408 --> 00:02:27,649
Skutki tego już dziś odczuwają położone

58
00:02:27,749 --> 00:02:29,653
na niewielkich wysokościach nad poziomem

59
00:02:29,753 --> 00:02:32,575
morza państwa wyspiarskie, takie jak Tuvalu

60
00:02:32,758 --> 00:02:34,248
gdzie nie ma terenów wyższych 

61
00:02:34,348 --> 00:02:36,602
niż 5 m nad poziomem morza.

62
00:02:37,184 --> 00:02:38,985
Tuvalu zawarło już nawet umowy

63
00:02:39,085 --> 00:02:41,515
w myśl których ludność wysp będzie mogła 

64
00:02:41,615 --> 00:02:44,095
się osiedlić w Australii i Nowej Zelandii

65
00:02:44,352 --> 00:02:47,008
gdy ich kraj w wyniku globalnego ocieplenia

66
00:02:47,108 --> 00:02:48,191
 zniknie pod wodą.

67
00:02:48,841 --> 00:02:51,644
Topniejący lód zmniejsza zasolenie zbiorników

68
00:02:51,744 --> 00:02:54,243
wodnych, co dodatkowo zagraża ekosystemom

69
00:02:54,343 --> 00:02:56,936
przystosowanym do wyższego zasolenia.

70
00:03:01,248 --> 00:03:03,092
Im mniej lodu wokół biegunów 

71
00:03:03,192 --> 00:03:05,885
tym szybciej postępuje ocieplenie klimatu.

72
00:03:06,112 --> 00:03:08,374
Biały śnieg i lód odbijają bowiem 

73
00:03:08,474 --> 00:03:10,464
większość słonecznych promieni

74
00:03:10,720 --> 00:03:12,742
podczas gdy ciemne skały, czy woda

75
00:03:12,842 --> 00:03:15,595
pochłaniają więcej płynącego ze Słońca ciepła.

76
00:03:16,096 --> 00:03:18,966
Innymi słowy, im więcej lodu w tym obszarze

77
00:03:19,066 --> 00:03:22,343
topnieje, tym szybciej topi się to, co pozostało.

78
00:03:23,008 --> 00:03:24,998
A to nie koniec problemów.

79
00:03:25,603 --> 00:03:27,755
Globalna cyrkulacja powietrza na Ziemi

80
00:03:27,855 --> 00:03:30,188
sprzyja przemieszczaniu się zanieczyszczeń

81
00:03:30,288 --> 00:03:31,454
 w kierunku biegunów.

82
00:03:32,224 --> 00:03:34,194
Zimne i ciężkie powietrze, zalegające

83
00:03:34,294 --> 00:03:36,572
przy powierzchni ziemi w tych rejonach

84
00:03:36,832 --> 00:03:38,726
powoduje ich kumulację.

85
00:03:39,136 --> 00:03:41,269
Dodatkowo prądy morskie i organizmy

86
00:03:41,369 --> 00:03:43,877
oceaniczne przenoszą tu zanieczyszczenia.

87
00:03:44,256 --> 00:03:46,804
Wszystkie te czynniki ograniczają naturalne

88
00:03:46,904 --> 00:03:49,271
procesy samooczyszczania się środowiska.

89
00:03:50,400 --> 00:03:53,092
Można powiedzieć, że obszary okołobiegunowe

90
00:03:53,192 --> 00:03:55,388
niczym w soczewce skupiają wszystkie

91
00:03:55,488 --> 00:03:57,798
problemy, z jakimi zmaga się ludzkość.

92
00:03:58,336 --> 00:04:00,296
To z tego powodu wykorzystywane są

93
00:04:00,396 --> 00:04:02,710
do monitorowania zmian klimatu na Ziemi.

94
00:04:07,451 --> 00:04:09,274
Klimat jest zresztą czynnikiem

95
00:04:09,374 --> 00:04:12,084
który w najbliższej przyszłości stać się może

96
00:04:12,184 --> 00:04:14,082
zarzewiem konfliktów w rejonach 

97
00:04:14,182 --> 00:04:16,255
leżących wokół bieguna północnego.

98
00:04:16,768 --> 00:04:19,034
Kraje otaczające ten obszar, już dawno

99
00:04:19,134 --> 00:04:21,289
podzieliły między sobą tereny lądowe 

100
00:04:21,389 --> 00:04:23,533
oraz przyległe do nich wody morskie.

101
00:04:24,044 --> 00:04:25,210
Na tych obszarach 

102
00:04:25,310 --> 00:04:27,518
prowadzone jest wydobycie ropy i gazu.

103
00:04:27,927 --> 00:04:30,137
Kraje arktyczne eksploatują też

104
00:04:30,237 --> 00:04:32,156
tutejsze bogate zasoby ryb.

105
00:04:33,151 --> 00:04:35,402
Status dużej części Oceanu Arktycznego

106
00:04:35,502 --> 00:04:37,097
nie jest jednak uregulowany 

107
00:04:37,197 --> 00:04:39,145
żadnymi umowami międzynarodowymi.

108
00:04:39,551 --> 00:04:41,727
Do niedawna ekstremalnie trudne warunki

109
00:04:41,827 --> 00:04:43,553
klimatyczne sprawiały, że spory 

110
00:04:43,653 --> 00:04:46,121
o przynależność takich pokrytych lodem połaci

111
00:04:46,221 --> 00:04:47,997
były w zasadzie bezprzedmiotowe.

112
00:04:48,511 --> 00:04:51,233
Wraz z postępującym ociepleniem się klimatu

113
00:04:51,333 --> 00:04:53,604
sytuacja zaczęła się jednak zmieniać

114
00:04:53,704 --> 00:04:55,896
a kilka krajów, w tym Rosja, na nowo 

115
00:04:55,996 --> 00:04:58,007
rości sobie prawa do tych terenów.

116
00:04:59,263 --> 00:05:00,955
Jest się o co kłócić.

117
00:05:01,055 --> 00:05:02,812
Według naukowców, pod dnem

118
00:05:02,912 --> 00:05:04,133
Oceanu Arktycznego 

119
00:05:04,233 --> 00:05:06,686
zalegają gigantyczne złoża surowców.

120
00:05:06,943 --> 00:05:08,829
Przede wszystkim ropy naftowej

121
00:05:08,929 --> 00:05:09,976
 i gazu ziemnego.

122
00:05:10,783 --> 00:05:12,720
W przyszłości możemy być świadkami

123
00:05:12,820 --> 00:05:14,474
 wojny o te zasoby, zwłaszcza 

124
00:05:14,574 --> 00:05:16,754
że zmiany klimatu, o czym już mówiliśmy

125
00:05:16,854 --> 00:05:18,157
są najbardziej widoczne 

126
00:05:18,257 --> 00:05:20,667
właśnie w obszarach podbiegunowych.

127
00:05:26,070 --> 00:05:28,572
Z drugiej strony Ziemi, w Antarktyce

128
00:05:28,672 --> 00:05:30,606
sytuacja jest zupełnie inna.

129
00:05:31,007 --> 00:05:33,382
Ludzie pojawili się tu dość późno 

130
00:05:33,482 --> 00:05:35,308
i do dziś spotkać tam można

131
00:05:35,408 --> 00:05:37,498
tylko naukowców albo turystów.

132
00:05:38,067 --> 00:05:40,350
Wynika to po części z bardziej surowych

133
00:05:40,450 --> 00:05:42,384
niegościnnych warunków panujących 

134
00:05:42,484 --> 00:05:45,196
w tej części globu, a po części z jej oddalenia

135
00:05:45,296 --> 00:05:46,861
od wszystkich innych lądów.

136
00:05:47,647 --> 00:05:49,655
Trzecim elementem, dzięki któremu 

137
00:05:49,755 --> 00:05:51,047
Antarktydę można uznać 

138
00:05:51,147 --> 00:05:53,468
za największy rezerwat przyrody na Ziemi

139
00:05:53,568 --> 00:05:55,647
i miejsce międzynarodowej współpracy

140
00:05:55,747 --> 00:05:58,492
jest fakt, że bardzo wcześnie obszar ten objęto

141
00:05:58,592 --> 00:06:00,102
ochroną międzynarodową.

142
00:06:00,447 --> 00:06:02,800
Dzięki niej aktualnie działalność ludzi

143
00:06:02,900 --> 00:06:05,511
na Antarktydzie ogranicza się do prowadzenia

144
00:06:05,611 --> 00:06:07,656
badań naukowych oraz do turystyki.

145
00:06:08,127 --> 00:06:10,911
Ta ostatnia podlega zresztą bardzo surowym

146
00:06:11,011 --> 00:06:13,677
ograniczeniom, by jak najmniej ingerować 

147
00:06:13,777 --> 00:06:15,481
w ten naturalny ekosystem.

148
00:06:16,831 --> 00:06:21,103
Na straży tych idei stoi podpisany w 1959 r.

149
00:06:21,203 --> 00:06:22,939
w Waszyngtonie, w USA 

150
00:06:23,039 --> 00:06:25,679
tak zwany Układ Antarktyczny, obecnie 

151
00:06:25,779 --> 00:06:28,192
obowiązujący w nieco zmienionej formie.

152
00:06:28,607 --> 00:06:29,864
Zgodnie z tym układem 

153
00:06:29,964 --> 00:06:32,086
Antarktyda jest obszarem pokojowym

154
00:06:32,191 --> 00:06:33,727
i miejscem międzynarodowej

155
00:06:33,983 --> 00:06:35,854
współpracy dla dobra nauki.

156
00:06:36,825 --> 00:06:38,988
Zakazano tu działalności militarnej

157
00:06:39,088 --> 00:06:40,569
prowadzenia testów broni 

158
00:06:40,669 --> 00:06:42,832
składowania radioaktywnych odpadów.

159
00:06:43,199 --> 00:06:45,076
Nie można też prowadzić eksploatacji

160
00:06:45,176 --> 00:06:46,468
surowców znajdujących się 

161
00:06:46,568 --> 00:06:48,609
na tym kontynencie, choć znajdują się tu

162
00:06:48,709 --> 00:06:50,375
między innymi bardzo bogate złoża

163
00:06:50,475 --> 00:06:51,611
 węgla kamiennego.

164
00:06:52,159 --> 00:06:54,678
Układ Antarktyczny nie rozstrzyga kwestii

165
00:06:54,778 --> 00:06:57,247
wysuniętych wcześniej przez różne państwa

166
00:06:57,347 --> 00:06:58,688
roszczeń terytorialnych

167
00:06:58,788 --> 00:07:00,849
ale zabrania wysuwania nowych.

168
00:07:02,143 --> 00:07:05,666
Obecnie do tego układu przystąpiło 56 państw.

169
00:07:06,239 --> 00:07:08,729
My, jako Polska mamy ponadto czynne prawo

170
00:07:08,829 --> 00:07:10,959
głosu w kwestiach objętych traktatem

171
00:07:11,059 --> 00:07:13,437
gdyż prowadzimy badania polarne w swojej

172
00:07:13,537 --> 00:07:15,965
stacji badawczej na obszarze Antarktyki.

173
00:07:16,223 --> 00:07:18,884
Więcej opowiemy o nich w innym filmie.

174
00:07:23,647 --> 00:07:25,445
Jak widzisz, globalna współpraca 

175
00:07:25,545 --> 00:07:27,231
może mieć też pozytywny wymiar.

176
00:07:27,487 --> 00:07:29,490
Układ Antarktyczny nie jest jedynym

177
00:07:29,590 --> 00:07:31,778
przykładem, gdzie dała pozytywny efekt 

178
00:07:31,878 --> 00:07:33,118
w skali całej planety.

179
00:07:33,375 --> 00:07:35,345
Dzięki podjętym w porę działaniom 

180
00:07:35,445 --> 00:07:37,900
udało się na przykład w większości odwrócić

181
00:07:38,000 --> 00:07:40,455
niebezpieczeństwo związane z dziurą ozonową

182
00:07:40,555 --> 00:07:42,059
czyli zanikaniem ochronnej 

183
00:07:42,159 --> 00:07:44,138
dla żywych organizmów powłoki ozonu

184
00:07:44,238 --> 00:07:46,386
głównie nad obszarami wokół biegunów.

185
00:07:46,687 --> 00:07:48,232
O ozonie opowiadamy więcej 

186
00:07:48,332 --> 00:07:49,758
w naszym filmie z chemii.

187
00:07:50,271 --> 00:07:51,949
Wystarczyło uchwalić prawo 

188
00:07:52,049 --> 00:07:53,855
zakazujące stosowania freonów

189
00:07:54,111 --> 00:07:56,896
substancji rozkładających ozon w atmosferze.

190
00:07:57,328 --> 00:08:00,153
Zrobiono to w 1987 roku w Montrealu

191
00:08:00,253 --> 00:08:02,364
w Kanadzie, gdzie podpisano 

192
00:08:02,464 --> 00:08:04,862
tak zwany Protokół Montrealski.

193
00:08:05,631 --> 00:08:08,959
Do jego realizacji przystąpiło ponad 160 państw

194
00:08:09,215 --> 00:08:10,371
które zobowiązały się 

195
00:08:10,471 --> 00:08:12,286
do zaprzestania produkcji freonów.

196
00:08:13,055 --> 00:08:14,926
Choć wciąż nie wszystkie państwa 

197
00:08:15,026 --> 00:08:16,789
wypełniły zobowiązania protokołu

198
00:08:16,889 --> 00:08:18,585
działania te przynoszą efekty.

199
00:08:18,687 --> 00:08:21,170
Dziura ozonowa powoli się zmniejsza.

200
00:08:26,879 --> 00:08:29,339
W Antarktyce nie ma stałych mieszkańców.

201
00:08:29,439 --> 00:08:31,473
Jedynymi ludźmi są tu turyści 

202
00:08:31,573 --> 00:08:33,676
i pracownicy stacji badawczej.

203
00:08:34,047 --> 00:08:36,226
Układ Antarktyczny zobowiązuje kraje 

204
00:08:36,326 --> 00:08:38,576
do wspólnego wykorzystywania Antarktyki

205
00:08:38,676 --> 00:08:40,433
wyłącznie w celach pokojowych.

206
00:08:40,959 --> 00:08:43,034
Obszary okołobiegunowe, to miejsca 

207
00:08:43,134 --> 00:08:45,635
gdzie zmiany klimatu zachodzą najszybciej.

208
00:08:45,823 --> 00:08:48,281
Z tego powodu prowadzi się tu między innymi

209
00:08:48,381 --> 00:08:50,264
badania nad globalnym ociepleniem 

210
00:08:50,364 --> 00:08:51,422
czy dziurą ozonową.

211
00:08:54,015 --> 00:08:56,240
Ten film pokazuje zmiany, jakie zachodzą

212
00:08:56,340 --> 00:08:57,598
na obszarach polarnych.

213
00:08:57,855 --> 00:09:00,125
Aby dostrzec zmiany, pozytywne 

214
00:09:00,225 --> 00:09:03,494
w poziomie twojej wiedzy, koniecznie zaglądaj

215
00:09:03,594 --> 00:09:05,790
jak najczęściej na pistacja.tv