1
00:00:01,024 --> 00:00:03,807
Jaki może być park? Na przykład rozrywki

2
00:00:03,897 --> 00:00:06,706
gdzie pokręcisz się na diabelskim młynie 

3
00:00:06,796 --> 00:00:09,155
albo przejedziesz rollercoasterem.

4
00:00:09,472 --> 00:00:11,980
Przedsiębiorca może mieć park maszynowy

5
00:00:12,070 --> 00:00:13,944
czyli zbiór maszyn i urządzeń 

6
00:00:14,034 --> 00:00:15,625
służących mu do produkcji

7
00:00:15,872 --> 00:00:18,177
a my wszyscy możemy cieszyć się przyrodą

8
00:00:18,267 --> 00:00:19,818
w parkach narodowych.

9
00:00:19,968 --> 00:00:22,545
I o nich właśnie będzie ten film.

10
00:00:33,536 --> 00:00:36,548
Czy wiesz że blisko 1/3 powierzchni naszego

11
00:00:36,638 --> 00:00:39,935
kraju jest objęta jakąś formą ochrony przyrody?

12
00:00:40,448 --> 00:00:42,221
W Polsce sposoby tej ochrony 

13
00:00:42,311 --> 00:00:43,645
są zapisane w ustawie.

14
00:00:43,776 --> 00:00:46,373
W niej wymienionych jest 10 podstawowych

15
00:00:46,463 --> 00:00:48,183
form ochrony przyrody.

16
00:00:48,367 --> 00:00:50,503
Wszystkie pokazujemy na planszy.

17
00:00:50,944 --> 00:00:52,480
Są wśród nich takie jak

18
00:00:52,736 --> 00:00:54,784
obszary chronionego krajobrazu

19
00:00:55,040 --> 00:00:56,832
stanowiska dokumentacyjne

20
00:00:57,088 --> 00:00:58,624
użytki ekologiczne

21
00:00:58,880 --> 00:01:01,327
czy zespoły przyrodniczo-krajobrazowe

22
00:01:01,417 --> 00:01:04,223
które pozwalają na stosunkowo nieskrępowaną

23
00:01:04,313 --> 00:01:06,648
działalność człowieka, pod warunkiem

24
00:01:06,738 --> 00:01:09,073
że będzie ona uwzględniać postulaty 

25
00:01:09,163 --> 00:01:10,869
przyrodników i historyków.

26
00:01:11,168 --> 00:01:12,995
Nieco bardziej restrykcyjne zasady 

27
00:01:13,085 --> 00:01:15,174
panują w parkach krajobrazowych.

28
00:01:15,264 --> 00:01:17,558
Na tych obszarach chroni się przyrodę 

29
00:01:17,648 --> 00:01:20,127
ale też wartości historyczne i kulturowe.

30
00:01:20,640 --> 00:01:23,515
Przykładem może być Park Krajobrazowy Orlich

31
00:01:23,605 --> 00:01:26,435
Gniazd, gdzie oprócz jurajskiego krajobrazu 

32
00:01:26,525 --> 00:01:27,961
chronione są też ruiny 

33
00:01:28,051 --> 00:01:30,080
średniowiecznych zamków.

34
00:01:30,368 --> 00:01:33,130
Z kolei w rezerwatach działalność człowieka

35
00:01:33,220 --> 00:01:35,480
dopuszcza się tylko w celu odbudowy 

36
00:01:35,570 --> 00:01:38,136
lub zachowania istniejącej tam przyrody.

37
00:01:38,304 --> 00:01:40,024
Mogą one też służyć celom 

38
00:01:40,114 --> 00:01:41,922
naukowym i edukacyjnym.

39
00:01:42,400 --> 00:01:45,198
Pojedynczy rezerwat jest nieduży obszarowo

40
00:01:45,288 --> 00:01:48,678
ale w sumie mamy ich w kraju blisko 1500.

41
00:01:49,056 --> 00:01:51,571
Zwykle tworzy się je dla ochrony jednego

42
00:01:51,661 --> 00:01:53,920
występującego tu elementu środowiska

43
00:01:54,176 --> 00:01:56,838
na przykład unikalnej populacji grzyba 

44
00:01:56,928 --> 00:01:59,034
albo zagrożonego gatunku ptaka.

45
00:01:59,552 --> 00:02:01,600
Inaczej jest z ochroną gatunkową.

46
00:02:01,856 --> 00:02:04,928
Tu obszarem ochrony jest w zasadzie cały kraj.

47
00:02:05,184 --> 00:02:07,563
Wszystkie miejsca, gdzie występują 

48
00:02:07,653 --> 00:02:09,987
osobniki konkretnego gatunku roślin

49
00:02:10,077 --> 00:02:11,486
zwierząt lub grzybów.

50
00:02:11,840 --> 00:02:14,995
Nie wolno na nie polować, płoszyć, niszczyć ich 

51
00:02:15,085 --> 00:02:18,040
siedlisk, ani pozyskiwać do celów handlowych.

52
00:02:18,496 --> 00:02:21,275
Na drugim biegunie mamy pomniki przyrody.

53
00:02:21,568 --> 00:02:24,744
W ich przypadku najczęściej chodzi o ochronę

54
00:02:24,834 --> 00:02:27,379
pojedynczego obiektu: starego drzewa

55
00:02:27,469 --> 00:02:29,473
ciekawej jaskini, wodospadu.

56
00:02:30,016 --> 00:02:32,595
Gdy Polska wstąpiła do Unii Europejskiej 

57
00:02:32,685 --> 00:02:35,458
zyskaliśmy nową formę ochrony przyrody:

58
00:02:35,648 --> 00:02:37,440
Sieć Natura 2000.

59
00:02:37,952 --> 00:02:40,710
Na tych terenach chcemy zachować siedliska

60
00:02:40,800 --> 00:02:43,913
przyrodnicze i gatunki, które uważa się za cenne

61
00:02:44,003 --> 00:02:46,160
i zagrożone w skali całej Europy.

62
00:02:46,656 --> 00:02:48,430
Więcej o formach ochrony przyrody

63
00:02:48,520 --> 00:02:50,576
mówimy w innych naszych filmach.

64
00:02:51,008 --> 00:02:54,231
Możesz też skorzystać z oficjalnych źródeł, takich

65
00:02:54,321 --> 00:02:57,151
jak centralny rejestr form ochrony przyrody.

66
00:02:57,664 --> 00:03:00,224
Tam znajdziesz nie tylko ich położenie na mapie

67
00:03:00,404 --> 00:03:02,134
ale też szczegółowy opis.

68
00:03:02,272 --> 00:03:04,576
Zainteresuj się przede wszystkim tymi

69
00:03:04,666 --> 00:03:06,854
w Twojej okolicy. Warto.

70
00:03:11,488 --> 00:03:13,536
Czas zająć się parkami narodowymi.

71
00:03:13,792 --> 00:03:15,658
Każdy obejmuje duży obszar

72
00:03:15,748 --> 00:03:17,761
nie mniej niż 1000 hektarów.

73
00:03:17,888 --> 00:03:20,192
Każdy ma też swoje unikalne cechy

74
00:03:20,448 --> 00:03:23,235
i piękno, które warto poznać i docenić.

75
00:03:23,520 --> 00:03:25,547
Na terenie parku ochronie podlega 

76
00:03:25,637 --> 00:03:27,359
cała przyroda oraz krajobraz.

77
00:03:27,872 --> 00:03:30,454
W Polsce mamy 23 parki narodowe.

78
00:03:30,544 --> 00:03:32,223
Poznajmy je po kolei.

79
00:03:32,480 --> 00:03:33,775
Spójrz na mapę.

80
00:03:34,016 --> 00:03:36,216
Są na niej wszystkie parki narodowe.

81
00:03:36,306 --> 00:03:37,743
Od którego by zacząć?

82
00:03:38,112 --> 00:03:40,937
Spójrz na północ, na pas pobrzeży.

83
00:03:41,184 --> 00:03:43,596
Najbardziej na północ wysunięty jest

84
00:03:43,686 --> 00:03:45,279
Słowiński Park Narodowy.

85
00:03:45,617 --> 00:03:48,661
Słynie z najwyższych w kraju, ruchomych wydm

86
00:03:48,751 --> 00:03:50,601
i licznych gatunków ptaków.

87
00:03:50,912 --> 00:03:53,167
Jeden z nich, mewa srebrzysta

88
00:03:53,257 --> 00:03:54,956
jest też w logo parku.

89
00:03:55,520 --> 00:03:57,707
Idąc wzdłuż wybrzeża na zachód 

90
00:03:57,797 --> 00:04:00,128
znajdziesz Woliński Park Narodowy

91
00:04:00,384 --> 00:04:03,200
leżący na wyspie... Wolin, o, tu.

92
00:04:03,712 --> 00:04:06,897
Chroni on dzikie krajobrazy polodowcowe

93
00:04:06,987 --> 00:04:09,343
klify, wydmy, jeziora i bagna

94
00:04:09,600 --> 00:04:11,392
oraz bogate gatunkowo lasy.

95
00:04:11,904 --> 00:04:15,000
W logo parku widzisz chronionego bielika.

96
00:04:15,744 --> 00:04:18,770
Bardziej na południe, już w pasie pojezierzy

97
00:04:18,860 --> 00:04:21,118
leży Drawieński Park Narodowy.

98
00:04:21,375 --> 00:04:24,057
Jego powierzchnię porastają głównie 

99
00:04:24,147 --> 00:04:27,087
lasy bukowo-dębowe - ostoja wilków, wydr

100
00:04:27,177 --> 00:04:29,404
i licznych ptaków drapieżnych.

101
00:04:29,823 --> 00:04:31,712
Na północny wschód od niego 

102
00:04:31,802 --> 00:04:34,174
leży Park Narodowy Bory Tucholskie.

103
00:04:34,687 --> 00:04:37,661
Ustanowiono go dla ochrony tutejszych borów

104
00:04:37,751 --> 00:04:39,838
z ich przebogatą kolekcją mchów

105
00:04:39,928 --> 00:04:42,692
i licznymi gatunkami zagrożonych ptaków.

106
00:04:43,647 --> 00:04:46,829
Podążając dalej na wschód, nieopodal granicy

107
00:04:46,919 --> 00:04:48,956
z Rosją i Litwą, na terenach 

108
00:04:49,046 --> 00:04:52,330
Pojezierza Suwalskiego i Puszczy Augustowskiej

109
00:04:52,420 --> 00:04:55,679
trafisz na Wigierski Park Narodowy. O, tu.

110
00:04:56,347 --> 00:04:57,996
W jego godle widzisz bobra

111
00:04:58,086 --> 00:05:00,517
który podlega tu szczególnej ochronie.

112
00:05:01,311 --> 00:05:03,782
Kierując się na południe, w stronę 

113
00:05:03,872 --> 00:05:06,945
Nizin Środkowopolskich, napotkasz największy

114
00:05:07,035 --> 00:05:09,533
park narodowy w Polsce - Biebrzański

115
00:05:09,623 --> 00:05:11,806
leżący w dolinie rzeki Biebrzy.

116
00:05:12,319 --> 00:05:14,148
Tutejsze bagna i torfowiska 

117
00:05:14,238 --> 00:05:16,670
porastają rzadkie gatunki storczyków.

118
00:05:16,927 --> 00:05:20,432
To raj dla ptaków. Jeden z nich, batalion

119
00:05:20,522 --> 00:05:22,208
jest symbolem parku.

120
00:05:22,815 --> 00:05:25,663
Nieco na południe, też w dolinie rzeki

121
00:05:25,753 --> 00:05:28,373
utworzono Narwiański Park Narodowy.

122
00:05:28,703 --> 00:05:32,079
Chroni unikalną, wielokorytową dolinę Narwi

123
00:05:32,169 --> 00:05:34,784
nazywaną często polską Amazonką

124
00:05:35,103 --> 00:05:37,663
z siecią rozlewisk i wodnych labiryntów

125
00:05:37,919 --> 00:05:40,848
będącą rajem dla ptaków wodno-błotnych.

126
00:05:41,759 --> 00:05:44,620
Bardziej na południowy wschód, na granicy

127
00:05:44,710 --> 00:05:47,668
Polski i Białorusi leży Puszcza Białowieska

128
00:05:47,758 --> 00:05:50,974
której częścią jest Białowieski Park Narodowy.

129
00:05:51,231 --> 00:05:53,931
Jeden z dwóch najstarszych w Polsce.

130
00:05:54,303 --> 00:05:56,365
To jeden z ostatnich naturalnych lasów

131
00:05:56,455 --> 00:05:57,630
na naszym kontynencie.

132
00:05:57,887 --> 00:05:59,665
Ostoja największej w Europie 

133
00:05:59,755 --> 00:06:01,969
populacji żubra na wolności.

134
00:06:03,263 --> 00:06:06,079
Przenieśmy się teraz na Nizinę Mazowiecką.

135
00:06:06,591 --> 00:06:08,963
Tuż obok naszej stolicy rozciąga się

136
00:06:09,053 --> 00:06:10,686
Kampinoski Park Narodowy.

137
00:06:11,199 --> 00:06:14,406
To rozległy obszar lasów, wydm śródlądowych

138
00:06:14,496 --> 00:06:17,854
i bagien, położony tuż przy granicy Warszawy.

139
00:06:18,206 --> 00:06:21,072
Jest domem dla łosi, rysi, bobrów 

140
00:06:21,162 --> 00:06:23,943
i wielu rzadkich gatunków ptaków.

141
00:06:24,511 --> 00:06:26,024
Jeszcze dalej na zachód

142
00:06:26,114 --> 00:06:28,802
we wspomnianym wcześniej pasie pojezierzy

143
00:06:28,892 --> 00:06:31,422
znajdziesz Wielkopolski Park Narodowy.

144
00:06:32,191 --> 00:06:34,817
Chroni malowniczy krajobraz polodowcowy

145
00:06:34,907 --> 00:06:37,054
z jeziorami, pagórkami i lasami.

146
00:06:37,311 --> 00:06:40,685
To ostoja licznych gatunków ptaków, ssaków

147
00:06:40,775 --> 00:06:43,579
a także zagrożonych gadów i owadów.

148
00:06:43,967 --> 00:06:46,527
Uff, dotarliśmy na zachodnią granicę.

149
00:06:47,039 --> 00:06:50,696
Tu znajdziesz najmłodszy jak dotąd, utworzony

150
00:06:50,786 --> 00:06:53,950
w 2001 roku Park Narodowy Ujście Warty.

151
00:06:54,463 --> 00:06:57,535
Chroni on rozlewiska u ujścia Warty do Odry.

152
00:06:57,702 --> 00:07:00,876
Dom setek gatunków ptaków wodnych i błotnych

153
00:07:01,119 --> 00:07:03,928
takich jak znajdująca się w godle parku

154
00:07:04,018 --> 00:07:04,924
gęś tundrowa.

155
00:07:05,471 --> 00:07:07,710
A po orzeszku wrócimy na wschód

156
00:07:07,800 --> 00:07:10,334
by odnaleźć kolejne parki narodowe.

157
00:07:14,687 --> 00:07:17,810
Na Lubelszczyźnie, w zachodniej części Polesia

158
00:07:17,900 --> 00:07:19,670
leży Poleski Park Narodowy 

159
00:07:19,760 --> 00:07:22,425
z rozległymi torfowiskami i roślinnością

160
00:07:22,515 --> 00:07:25,180
typową dla tundry - formacji spotykanej 

161
00:07:25,270 --> 00:07:27,773
o wiele bardziej na północ od Polski.

162
00:07:28,325 --> 00:07:31,723
Bardziej na południe leży najbardziej zalesiony

163
00:07:31,813 --> 00:07:34,551
park narodowy w Polsce - Roztoczański.

164
00:07:34,911 --> 00:07:37,239
Obejmuje najcenniejsze przyrodniczo

165
00:07:37,329 --> 00:07:38,437
obszary Roztocza.

166
00:07:39,007 --> 00:07:40,873
Na zachód od niego trafisz 

167
00:07:40,963 --> 00:07:42,997
na Świętokrzyski Park Narodowy

168
00:07:43,087 --> 00:07:46,254
obejmujący centralną część Gór Świętokrzyskich

169
00:07:46,344 --> 00:07:48,944
z ich charakterystycznymi gołoborzami 

170
00:07:49,034 --> 00:07:52,342
czyli rozległymi polami luźnych kamieni i głazów

171
00:07:52,432 --> 00:07:55,644
powstałymi pod koniec ostatniego zlodowacenia.

172
00:07:56,415 --> 00:07:59,112
Ostatnim parkiem Wyżyn Polskich jest

173
00:07:59,202 --> 00:08:02,509
najmniejszy polski park narodowy - Ojcowski.

174
00:08:02,815 --> 00:08:05,175
O tutejszych fantastycznych jaskiniach

175
00:08:05,265 --> 00:08:07,264
krasowych szczegółowo opowiadamy 

176
00:08:07,354 --> 00:08:08,701
w innym naszym filmie.

177
00:08:12,031 --> 00:08:13,988
Jeśli spojrzysz na mapę, zobaczysz

178
00:08:14,078 --> 00:08:15,872
że zostało nam do przemierzenia 

179
00:08:15,962 --> 00:08:18,155
już tylko samo południe naszego kraju.

180
00:08:18,431 --> 00:08:20,233
Na tym obszarze leży jednak 

181
00:08:20,323 --> 00:08:22,783
aż 8 z 23 parków narodowych.

182
00:08:23,295 --> 00:08:26,459
Idąc od zachodu, w Sudetach znajdziesz

183
00:08:26,623 --> 00:08:28,406
Karkonoski Park Narodowy 

184
00:08:28,496 --> 00:08:31,039
z pięknymi krajobrazami, wodospadami

185
00:08:31,129 --> 00:08:33,194
i unikalną roślinnością

186
00:08:33,535 --> 00:08:35,839
oraz Park Narodowy Gór Stołowych.

187
00:08:36,095 --> 00:08:38,162
Jedyny z tak charakterystycznymi 

188
00:08:38,252 --> 00:08:39,935
płaskimi wierzchołkami gór.

189
00:08:40,447 --> 00:08:43,007
Oba położone tuż przy granicy z Czechami.

190
00:08:43,775 --> 00:08:46,302
Z kolei na granicy polsko-słowackiej

191
00:08:46,392 --> 00:08:49,303
w Karpatach leży Babiogórski Park Narodowy

192
00:08:49,393 --> 00:08:51,518
z zachowanym piętrowym układem 

193
00:08:51,608 --> 00:08:54,734
roślinności górskiej, a także Tatrzański Park

194
00:08:54,824 --> 00:08:57,852
Narodowy, z najwyższymi polskimi szczytami.

195
00:08:58,629 --> 00:09:02,394
Dom kozic, świstaków i niedźwiedzi brunatnych.

196
00:09:03,594 --> 00:09:06,131
W tym regionie leży także Gorczański 

197
00:09:06,221 --> 00:09:09,131
Park Narodowy, obejmujący najwyższe szczyty

198
00:09:09,221 --> 00:09:11,503
Gorców i charakterystyczne polany 

199
00:09:11,593 --> 00:09:13,945
zwane halami, na których od wieków 

200
00:09:14,035 --> 00:09:14,966
wypasano owce.

201
00:09:15,263 --> 00:09:17,603
Jest tu też najstarszy w Polsce

202
00:09:17,693 --> 00:09:20,373
Pieniński Park Narodowy, obejmujący 

203
00:09:20,463 --> 00:09:22,835
najpiękniejsze fragmenty Pienin 

204
00:09:22,925 --> 00:09:25,912
wraz z przełomem Dunajca, którym flisacy

205
00:09:26,002 --> 00:09:27,835
co roku spływają tratwami

206
00:09:27,925 --> 00:09:30,573
kontynuując tradycję sprzed wieków.

207
00:09:31,391 --> 00:09:33,892
Idąc na wschód znajdziesz Magurski Park

208
00:09:33,982 --> 00:09:37,697
Narodowy, ostoję rysiów, żbików i licznych

209
00:09:37,787 --> 00:09:41,400
ptaków drapieżnych, w tym orłów przednich.

210
00:09:42,143 --> 00:09:44,959
I wreszcie największy wśród górskich parków

211
00:09:45,215 --> 00:09:47,247
Bieszczadzki Park Narodowy

212
00:09:47,337 --> 00:09:50,362
będący jednocześnie częścią wspomnianej

213
00:09:50,452 --> 00:09:53,283
na początku filmu sieci Natura 2000.

214
00:09:53,663 --> 00:09:56,255
Rezydują tu niedźwiedzie brunatne, wilki

215
00:09:56,345 --> 00:09:58,014
i rzadkie ptaki drapieżne.

216
00:09:58,783 --> 00:10:00,945
Hoduje się tu też konie huculskie

217
00:10:01,035 --> 00:10:02,951
które poprzez wypas utrzymują 

218
00:10:03,041 --> 00:10:06,206
bieszczadzkie połoniny - naturalne łąki górskie.

219
00:10:09,023 --> 00:10:11,902
Poznaliśmy położenie wszystkich 23

220
00:10:12,045 --> 00:10:13,630
polskich parków narodowych.

221
00:10:13,887 --> 00:10:15,524
Teraz kolej na Ciebie.

222
00:10:15,679 --> 00:10:18,475
Wymień parki narodowe pasa pobrzeży.

223
00:10:21,823 --> 00:10:24,134
Mówisz: Woliński Park Narodowy 

224
00:10:24,224 --> 00:10:26,687
i Słowiński Park Narodowy? Super!

225
00:10:26,943 --> 00:10:29,514
To może coś trudniejszego? Wymień te

226
00:10:29,604 --> 00:10:32,830
których nazwy związane są z polskimi rzekami.

227
00:10:36,415 --> 00:10:38,877
Narwiański, Ujście Warty

228
00:10:38,967 --> 00:10:41,534
Biebrzański i Drawieński.

229
00:10:42,303 --> 00:10:45,090
Czy to twoje odpowiedzi? Gratulujemy!

230
00:10:50,495 --> 00:10:52,806
W Polsce mamy 23 parki narodowe.

231
00:10:52,896 --> 00:10:56,037
Ich listę i położenie widzisz na planszy.

232
00:10:56,127 --> 00:10:58,431
Zajrzyj też do ćwiczeń pod filmem.

233
00:10:58,702 --> 00:11:01,816
Z nimi lepiej utrwalisz zdobytą wiedzę.

234
00:11:05,343 --> 00:11:07,914
Parki narodowe chronią polską przyrodę

235
00:11:08,004 --> 00:11:11,218
ograniczając działalność człowieka, ale pistacja

236
00:11:11,308 --> 00:11:14,040
to zasób wiedzy, z którego możesz czerpać

237
00:11:14,130 --> 00:11:16,446
bez ograniczeń. Zachęcamy.