1
00:00:00,512 --> 00:00:02,729
Czy wiesz, że zdobywając wiedzę

2
00:00:02,829 --> 00:00:04,607
 uprawiasz epistemologię?

3
00:00:05,120 --> 00:00:08,288
Tym greckim słowem określano niegdyś próby 

4
00:00:08,388 --> 00:00:10,683
zrozumienia, co trzeba wiedzieć 

5
00:00:10,783 --> 00:00:12,329
i w jaki sposób wiedza

6
00:00:12,429 --> 00:00:15,098
w odróżnieniu od indywidualnej opinii

7
00:00:15,198 --> 00:00:17,917
polepsza życie tego, który ją zdobył.

8
00:00:18,432 --> 00:00:21,454
Przez wieki różni naukowcy i filozofowie 

9
00:00:21,554 --> 00:00:24,995
dokładali swoje epistemologiczne cegiełki

10
00:00:25,344 --> 00:00:28,351
poszerzając naszą wspólną wiedzę o tym

11
00:00:28,451 --> 00:00:31,327
jak można ją zdobywać i czy wszystko 

12
00:00:31,427 --> 00:00:33,790
co wiemy, można nazwać wiedzą.

13
00:00:34,304 --> 00:00:36,508
W tej lekcji opowiem Ci o tym

14
00:00:36,608 --> 00:00:39,168
skąd można czerpać wiedzę o przyrodzie.

15
00:00:50,432 --> 00:00:53,936
Już trochę opowiedzieliśmy sobie o przyrodzie.

16
00:00:54,420 --> 00:00:57,023
Jeśli nas oglądasz, bez problemu 

17
00:00:57,123 --> 00:01:00,159
podasz przykłady tego, co jest przyrodą.

18
00:01:00,593 --> 00:01:04,384
Las, jezioro, czy pasmo górskie, strumień

19
00:01:04,484 --> 00:01:08,413
drzewa, owady, ptaki i wiele, wiele innych 

20
00:01:08,513 --> 00:01:12,492
elementów, tak żywych, jak i nieożywionych.

21
00:01:12,704 --> 00:01:15,308
Niewątpliwie najlepszym sposobem 

22
00:01:15,408 --> 00:01:18,687
ich poznawania jest samodzielna obserwacja

23
00:01:18,787 --> 00:01:21,231
czy przeprowadzony eksperyment.

24
00:01:21,664 --> 00:01:24,224
Im poświęcamy oddzielną lekcję.

25
00:01:24,736 --> 00:01:27,233
Przyroda to jednak bezmiar 

26
00:01:27,333 --> 00:01:29,958
rozmaitych elementów i środowisk.

27
00:01:30,058 --> 00:01:32,227
Jednej osobie trudno byłoby 

28
00:01:32,327 --> 00:01:33,979
ogarnąć je wszystkie.

29
00:01:34,464 --> 00:01:37,561
Dlatego właśnie zajmuje się nią nie jedna

30
00:01:37,680 --> 00:01:39,839
lecz kilka dziedzin nauki.

31
00:01:40,352 --> 00:01:43,413
Biologia to nauka o poznaniu wszystkich

32
00:01:43,513 --> 00:01:45,567
żywych organizmów, ale też 

33
00:01:45,667 --> 00:01:48,728
o panujących między nimi zależnościach.

34
00:01:49,312 --> 00:01:52,590
Geografia wyjaśnia zagadnienia dotyczące

35
00:01:52,690 --> 00:01:55,918
pogody i klimatu, a także budowę skorupy

36
00:01:56,018 --> 00:01:59,296
naszej planety w różnych rejonach Ziemi.

37
00:02:00,064 --> 00:02:03,190
Jest też dziedzina badająca właściwości

38
00:02:03,290 --> 00:02:06,855
substancji tworzących powietrze, wodę i glebę

39
00:02:06,955 --> 00:02:09,022
a także wszystko, co żywe.

40
00:02:09,280 --> 00:02:10,429
To chemia.

41
00:02:11,072 --> 00:02:12,608
I wreszcie fizyka.

42
00:02:13,120 --> 00:02:16,045
Nauka zajmująca się ogólnymi prawami

43
00:02:16,192 --> 00:02:19,008
jakie rządzą tymi wszystkimi zjawiskami.

44
00:02:20,032 --> 00:02:22,727
Oj tak, dla jednego przyrodnika

45
00:02:22,827 --> 00:02:26,093
to duże wyzwanie: poznać je wszystkie 

46
00:02:26,193 --> 00:02:28,446
i rządzące przyrodą prawa.

47
00:02:28,992 --> 00:02:30,881
W kolejnych latach będziesz 

48
00:02:30,981 --> 00:02:33,305
bardziej szczegółowo rozpracowywać 

49
00:02:33,405 --> 00:02:34,878
każdą z tych dziedzin.

50
00:02:35,392 --> 00:02:38,374
Na przyrodzie zajmiemy się tylko tymi 

51
00:02:38,474 --> 00:02:41,535
kawałkami, które skupiają je wszystkie.

52
00:02:42,304 --> 00:02:45,199
W każdym razie, przyrodnik poszukując 

53
00:02:45,299 --> 00:02:48,609
odpowiedzi na różne pytania, w tych naukach 

54
00:02:48,709 --> 00:02:50,751
będzie znajdował wskazówki.

55
00:02:54,995 --> 00:02:57,082
Nie każdemu zjawisku dasz radę 

56
00:02:57,182 --> 00:02:59,131
przyjrzeć się na własne oczy.

57
00:02:59,515 --> 00:03:02,529
Skąd zatem, poza własnymi obserwacjami 

58
00:03:02,629 --> 00:03:05,102
czy eksperymentami, możesz czerpać 

59
00:03:05,202 --> 00:03:06,703
wiedzę o przyrodzie?

60
00:03:07,136 --> 00:03:10,337
Z pewnością dobrym źródłem informacji są

61
00:03:10,437 --> 00:03:13,426
wiarygodne i sprawdzone merytorycznie 

62
00:03:13,526 --> 00:03:17,165
opracowania, takie jak różnego rodzaju badania

63
00:03:17,265 --> 00:03:20,091
publikowane w czasopismach naukowych

64
00:03:20,191 --> 00:03:23,017
i opisane przystępniej w magazynach 

65
00:03:23,117 --> 00:03:25,943
popularnonaukowych oraz w książkach 

66
00:03:26,043 --> 00:03:29,732
takich, jak atlasy, przewodniki, encyklopedie.

67
00:03:30,176 --> 00:03:32,731
Wartościowej wiedzy dostarczają też 

68
00:03:32,831 --> 00:03:35,626
programy przyrodnicze czy zweryfikowane 

69
00:03:35,726 --> 00:03:37,869
strony internetowe, poświęcone 

70
00:03:37,969 --> 00:03:40,669
różnym dziedzinom nauk przyrodniczych.

71
00:03:41,068 --> 00:03:43,073
Jak możesz sprawdzić rzetelność 

72
00:03:43,173 --> 00:03:44,985
publikowanych tam informacji?

73
00:03:45,415 --> 00:03:48,547
Istnieje kilka podstawowych zasad weryfikacji.

74
00:03:48,864 --> 00:03:51,424
Po pierwsze, porównuj źródła.

75
00:03:51,936 --> 00:03:54,976
Znalezioną informację spróbuj odnaleźć 

76
00:03:55,076 --> 00:03:58,591
w innych portalach, serwisach, czy książkach.

77
00:03:59,104 --> 00:04:02,087
Jeśli kilka niezależnych źródeł podaje 

78
00:04:02,187 --> 00:04:05,247
te same dane, zapewne są one wiarygodne.

79
00:04:05,760 --> 00:04:08,557
Jeśli metody pozyskiwania informacji 

80
00:04:08,657 --> 00:04:11,004
lub wyciągane wnioski nie pokrywają się 

81
00:04:11,104 --> 00:04:15,437
z innymi, włącz tryb ostrożnościowy. 

82
00:04:15,537 --> 00:04:18,046
Dane mogą okazać się fałszywe.

83
00:04:18,559 --> 00:04:21,360
Po drugie, przeprowadź prosty test.

84
00:04:21,631 --> 00:04:23,379
Odpowiedz sobie na te pytania:

85
00:04:23,543 --> 00:04:26,265
Czy to informacja wprost ze źródła

86
00:04:26,365 --> 00:04:28,792
na przykład z badania naukowego

87
00:04:28,892 --> 00:04:31,614
czy tylko czyjś wpis na ten temat?

88
00:04:32,127 --> 00:04:33,847
Czy dotyczy nowych badań

89
00:04:33,947 --> 00:04:36,478
czy bazuje na starych informacjach?

90
00:04:36,991 --> 00:04:39,560
Czy pochodzi ze źródła cieszącego się 

91
00:04:39,660 --> 00:04:42,366
naukową renomą, a nie tylko popularnego?

92
00:04:43,135 --> 00:04:46,207
Czy wnioski poparte są dowodami naukowymi?

93
00:04:46,975 --> 00:04:49,279
Większość pozytywnych odpowiedzi?

94
00:04:49,397 --> 00:04:51,551
Najpewniej masz do czynienia 

95
00:04:51,651 --> 00:04:54,793
z wiarygodną informacją, a nie fake newsem.

96
00:04:57,983 --> 00:05:01,002
Pamiętaj, poznawanie przyrody może być

97
00:05:01,102 --> 00:05:04,152
niezwykłą przygodą, jeśli tylko zadbasz

98
00:05:04,252 --> 00:05:06,817
o własne bezpieczeństwo oraz o to

99
00:05:06,917 --> 00:05:09,805
by jak najmniej ingerować w naturalne

100
00:05:09,905 --> 00:05:13,085
otoczenie podczas przeprowadzania badań.

101
00:05:13,360 --> 00:05:16,356
Przeżyjesz niecodzienne spotkania.

102
00:05:16,566 --> 00:05:18,885
Zachwycisz się pięknem Natury.

103
00:05:19,059 --> 00:05:22,047
Docenisz jej rolę w Twoim codziennym życiu.

104
00:05:22,356 --> 00:05:24,381
Wystarczy wyjść za próg 

105
00:05:24,481 --> 00:05:28,062
z otwartą głową i ciekawością. Zapraszamy!

106
00:05:28,931 --> 00:05:30,495
Zadanie dla Ciebie.

107
00:05:31,059 --> 00:05:34,335
Wymień cztery dziedziny nauk przyrodniczych.

108
00:05:37,598 --> 00:05:41,274
Jeśli są wśród nich: biologia, chemia

109
00:05:41,374 --> 00:05:44,647
geografia i fizyka, to doskonale.

110
00:05:49,183 --> 00:05:52,931
Przyrodnik w swojej pracy posługuje się wiedzą

111
00:05:53,031 --> 00:05:56,862
z zakresu biologii, chemii, geografii i fizyki.

112
00:05:57,375 --> 00:06:00,493
Wiedzę o przyrodzie możesz zdobywać 

113
00:06:00,593 --> 00:06:03,671
dzięki obserwacjom, prowadzeniu doświadczeń 

114
00:06:03,771 --> 00:06:08,149
i eksperymentowaniu, ale także korzystając 

115
00:06:08,249 --> 00:06:11,933
z książek, czasopism, encyklopedii, atlasów

116
00:06:12,033 --> 00:06:14,133
programów multimedialnych

117
00:06:14,233 --> 00:06:17,087
 i wyszukując informacje w sieci.

118
00:06:17,333 --> 00:06:20,904
Pamiętaj tylko, żeby je weryfikować.

119
00:06:25,132 --> 00:06:27,547
Korzystając z materiałów publikowanych 

120
00:06:27,647 --> 00:06:30,138
na pistacja.tv masz pewność, że pochodzą 

121
00:06:30,238 --> 00:06:31,578
z wiarygodnego źródła.

122
00:06:31,698 --> 00:06:33,620
Bez wahania możesz nas polecić 

123
00:06:33,720 --> 00:06:35,525
koleżankom i kolegom.