1
00:00:00,512 --> 00:00:03,168
Ziemia okrąża Słońce, ale też wiruje 

2
00:00:03,268 --> 00:00:06,536
wokół własnej osi niczym bączek-zabawka.

3
00:00:06,912 --> 00:00:08,988
Tak samo zachowują się inne planety 

4
00:00:09,088 --> 00:00:11,130
w naszym Układzie Słonecznym.

5
00:00:11,520 --> 00:00:14,208
Większość, podobnie jak my, obraca się

6
00:00:14,308 --> 00:00:16,226
patrząc z bieguna północnego

7
00:00:16,326 --> 00:00:19,134
przeciwnie do ruchu wskazówek zegara.

8
00:00:19,456 --> 00:00:21,750
Wyjątki to Wenus i Uran.

9
00:00:22,016 --> 00:00:24,563
One kręcą się w przeciwnym kierunku

10
00:00:24,663 --> 00:00:27,456
przy czym Uran niemal dokładnie na boku

11
00:00:27,556 --> 00:00:30,349
tak, jakby bączka nie puszczać na nóżce

12
00:00:30,449 --> 00:00:32,254
tylko turlać po podłodze.

13
00:00:32,768 --> 00:00:36,373
Księżyc, nasz jedyny satelita, obraca się zaś

14
00:00:36,473 --> 00:00:39,053
w taki sposób, że zawsze widzimy 

15
00:00:39,153 --> 00:00:41,514
tę samą księżycową stronę.

16
00:00:52,224 --> 00:00:54,878
Każdy wie, że mamy dzień i noc.

17
00:00:55,040 --> 00:00:58,314
W dzień chodzi się do szkoły, a w nocy się śpi.

18
00:00:58,624 --> 00:01:01,487
Ale co to właściwie znaczy, że jest dzień?

19
00:01:04,768 --> 00:01:06,322
Ogólnie przyjmuje się 

20
00:01:06,422 --> 00:01:09,143
że dzień jest wtedy, kiedy jest widno.

21
00:01:09,376 --> 00:01:11,168
A dlaczego za dnia jest widno?

22
00:01:11,424 --> 00:01:13,493
Bo świeci słońce - odpowiesz.

23
00:01:13,728 --> 00:01:16,385
Nie zawsze je widzimy, czasem skrywa się

24
00:01:16,485 --> 00:01:18,686
za chmurami, ale nawet wtedy wiesz

25
00:01:18,786 --> 00:01:21,240
że gdzieś tam za nimi jest na niebie.

26
00:01:21,664 --> 00:01:23,100
Co innego w nocy.

27
00:01:23,200 --> 00:01:26,272
Nawet gdyby nie było ani jednej chmurki

28
00:01:26,383 --> 00:01:28,689
jest ciemno, bo słońca na niebie nie ma.

29
00:01:29,344 --> 00:01:31,734
Fakt, że Słońce pojawia się i znika

30
00:01:31,834 --> 00:01:34,941
wynika z tego, że Ziemia w swojej drodze wokół

31
00:01:35,041 --> 00:01:38,009
naszej gwiazdy obraca się też wokół własnej 

32
00:01:38,109 --> 00:01:40,848
osi, niczym puszczony na podłogę bączek.

33
00:01:41,376 --> 00:01:42,992
Zróbmy doświadczenie.

34
00:01:43,168 --> 00:01:45,472
Znajdź Jakieś ciemne pomieszczenie

35
00:01:45,590 --> 00:01:48,243
i weź małą lampkę albo latarkę.

36
00:01:48,407 --> 00:01:51,691
Pozostaw ją na półce, najlepiej na wysokości

37
00:01:51,791 --> 00:01:53,408
 Twojej głowy i zapal.

38
00:01:53,767 --> 00:01:56,821
Teraz zacznij się kręcić wokół własnej osi.

39
00:01:57,248 --> 00:02:00,453
Pewnie dostrzegasz, że raz Twoja twarz jest 

40
00:02:00,553 --> 00:02:03,782
w blasku lampki i światło może nawet cię razi

41
00:02:03,882 --> 00:02:06,199
a za chwilę... widzisz ciemność.

42
00:02:06,365 --> 00:02:08,570
Dokładnie tak samo jest z Ziemią

43
00:02:08,670 --> 00:02:11,389
a że jest kulą, w efekcie obracania się 

44
00:02:11,489 --> 00:02:14,399
co i rusz inny jej obszar jest oświetlony.

45
00:02:14,912 --> 00:02:18,240
Jeden obrót wokół osi trwa 24 godziny

46
00:02:18,496 --> 00:02:22,848
i tyle samo trwa dzień plus noc, czyli... doba.

47
00:02:23,616 --> 00:02:25,678
Każda doba ma 24 godziny

48
00:02:25,778 --> 00:02:29,248
ale już dzień i noc trwają różnie długo.

49
00:02:29,504 --> 00:02:33,759
Dlaczego, opowiemy Ci w innym filmie playlisty.

50
00:02:34,112 --> 00:02:36,416
Tu weźmy na warsztat tylko jeden dzień

51
00:02:36,667 --> 00:02:38,390
ale... po orzeszku.

52
00:02:41,792 --> 00:02:44,608
Żeby rozświetlić swoim blaskiem nasz kraj

53
00:02:44,864 --> 00:02:47,680
Słońce musi pojawić się nad linią horyzontu

54
00:02:48,192 --> 00:02:52,228
Ten moment nazywamy... wschodem Słońca.

55
00:02:52,544 --> 00:02:55,719
Jeśli kiedyś udało Ci się taki wschód zobaczyć

56
00:02:55,819 --> 00:02:58,593
to wiesz, że nasza gwiazda wygląda wtedy 

57
00:02:58,693 --> 00:03:00,836
jak duża złotopomarańczowa kula 

58
00:03:00,936 --> 00:03:02,218
tuż nad horyzontem.

59
00:03:02,447 --> 00:03:04,908
A potem? Rusza w górę.

60
00:03:05,088 --> 00:03:08,322
Gdybyśmy się uparli i obserwowali Słońce 

61
00:03:08,422 --> 00:03:11,526
przez cały dzień, zauważymy - zakładając

62
00:03:11,626 --> 00:03:15,050
że niebo jest bezchmurne - że wznosi się ono

63
00:03:15,150 --> 00:03:17,206
 i wznosi coraz wyżej.

64
00:03:17,632 --> 00:03:20,400
Jest taki moment kiedy jest najwyżej 

65
00:03:20,500 --> 00:03:23,447
nad widnokręgiem, czyli można powiedzieć

66
00:03:23,547 --> 00:03:24,715
 góruje nad nim.

67
00:03:25,056 --> 00:03:27,669
Czy wiesz może, jak nazywamy ten moment

68
00:03:27,769 --> 00:03:29,630
przypadający w połowie dnia?

69
00:03:32,739 --> 00:03:34,735
Pół dnia to południe. 

70
00:03:34,835 --> 00:03:37,855
Język polski bywa bardzo pomocny.

71
00:03:38,112 --> 00:03:40,707
W południe jest na ogół najwidniej.

72
00:03:41,184 --> 00:03:44,602
Gdy południe mija, Słońce stopniowo opada

73
00:03:44,702 --> 00:03:48,627
opada, aż w końcu chowa się za linią horyzontu.

74
00:03:48,864 --> 00:03:50,597
Jak nazywamy ten moment?

75
00:03:51,168 --> 00:03:52,384
To zachód słońca.

76
00:03:52,731 --> 00:03:55,755
Wtedy można powiedzieć, że dzień się kończy

77
00:03:55,855 --> 00:03:56,877
 a zaczyna noc.

78
00:03:57,312 --> 00:03:59,552
Czas stopniowego rozjaśniania nieba 

79
00:03:59,652 --> 00:04:02,160
przed pojawieniem się Słońca na wschodzie

80
00:04:02,260 --> 00:04:04,132
nazywamy świtem, a stopniowego 

81
00:04:04,232 --> 00:04:06,358
ściemniania się po jego zniknięciu 

82
00:04:06,458 --> 00:04:08,062
na zachodzie - zmierzchem.

83
00:04:08,576 --> 00:04:11,845
W naszym kraju przejście między dniem a nocą

84
00:04:11,945 --> 00:04:14,184
 jest łagodne i trwa dość długo

85
00:04:14,284 --> 00:04:15,743
nawet ponad godzinę.

86
00:04:16,168 --> 00:04:19,732
Na dalekiej północy może trwać wiele godzin

87
00:04:19,839 --> 00:04:22,813
a na równiku mniej niż pół godziny.

88
00:04:25,247 --> 00:04:27,454
Wróćmy jeszcze do lampki, przy której 

89
00:04:27,554 --> 00:04:28,929
przyszło Ci się obracać.

90
00:04:29,055 --> 00:04:32,291
Może w trakcie kręcenia się w kółko udało Ci się 

91
00:04:32,391 --> 00:04:34,353
zauważyć na ścianie swój cień.

92
00:04:34,687 --> 00:04:37,247
Można się nim świetnie bawić, na przykład

93
00:04:37,503 --> 00:04:39,551
składając ręce w różne kształty.

94
00:04:40,319 --> 00:04:43,297
Słońce niczym wielka, ciepła lampa też sprawia

95
00:04:43,397 --> 00:04:45,848
 że wszystko, co na Ziemi, rzuca cień.

96
00:04:46,207 --> 00:04:48,537
Jeśli świeci Słońce, wyjdź na dwór 

97
00:04:48,637 --> 00:04:50,715
najlepiej z miarką i kompasem

98
00:04:50,815 --> 00:04:52,351
choćby takim w telefonie

99
00:04:52,451 --> 00:04:53,963
i zrób eksperyment.

100
00:04:54,399 --> 00:04:56,852
Wyjdź na dwór o różnych porach dnia.

101
00:04:57,171 --> 00:04:59,838
Stojąc w tym samym miejscu obserwuj

102
00:04:59,938 --> 00:05:03,614
jak długi jest twój cień i oznacz jego kierunek.

103
00:05:03,871 --> 00:05:06,431
Jak to zrobić pokazujemy w innym filmie.

104
00:05:06,943 --> 00:05:09,503
Założę się, że jeśli będziesz na zewnątrz

105
00:05:09,759 --> 00:05:12,614
wczesnym rankiem albo tuż przed zachodem

106
00:05:12,831 --> 00:05:14,409
Twój dzień będzie długi

107
00:05:14,509 --> 00:05:16,158
sporo dłuższy od Ciebie.

108
00:05:16,671 --> 00:05:18,463
A jaki będzie jego kierunek?

109
00:05:18,719 --> 00:05:21,279
Rankiem Słońce świeci od wschodu

110
00:05:21,535 --> 00:05:23,839
cień pada więc w kierunku przeciwnym

111
00:05:23,945 --> 00:05:25,686
czyli ku zachodowi.

112
00:05:25,887 --> 00:05:28,288
I odwrotnie, gdy słońce już zachodzi

113
00:05:28,388 --> 00:05:30,399
jego promienie padają z zachodu

114
00:05:30,499 --> 00:05:33,309
kierunek cienia wskaże nam więc... wschód.

115
00:05:33,567 --> 00:05:35,103
A jak będzie w południe?

116
00:05:35,359 --> 00:05:37,663
Wtedy słońce świeci najbardziej z góry

117
00:05:37,919 --> 00:05:41,612
a Twój cień jest najkrótszy i pokazuje północ.

118
00:05:44,575 --> 00:05:47,766
Ziemia kręci się wokół własnej osi w ruchu 

119
00:05:47,866 --> 00:05:50,931
obrotowym. To sprawia, że mamy na przemian

120
00:05:51,031 --> 00:05:54,372
dzień i noc, które w sumie trwają 24 godziny.

121
00:05:55,071 --> 00:05:57,600
Pojawienie się Słońca na widnokręgu 

122
00:05:57,700 --> 00:05:58,818
nazywamy wschodem

123
00:05:58,918 --> 00:06:01,447
a jego zniknięcie za nim - zachodem.

124
00:06:01,727 --> 00:06:03,147
Gdy jest najwyżej 

125
00:06:03,247 --> 00:06:05,566
w południe, mówimy że góruje.

126
00:06:06,079 --> 00:06:09,151
Dzień to okres od wschodu do zachodu Słońca

127
00:06:09,407 --> 00:06:11,585
a noc - od zachodu do wschodu.

128
00:06:12,223 --> 00:06:15,295
Cień, jaki rzucają drzewa, domy i Ty też

129
00:06:15,551 --> 00:06:18,097
jest najkrótszy w południe, a najdłuższy

130
00:06:18,197 --> 00:06:20,683
o wschodzie i zachodzie Słońca.

131
00:06:21,695 --> 00:06:25,179
To już ostatni promyk tego filmu, ale pamiętaj

132
00:06:25,279 --> 00:06:28,238
pi-stacja jest jak słońce. Nawet gdy jej 

133
00:06:28,338 --> 00:06:31,321
nie oglądasz, czeka na Ciebie każdego dnia. 

134
00:06:31,421 --> 00:06:33,450
Pozostań w naszej orbicie. 

135
00:06:33,550 --> 00:06:35,916
Zasubskrybuj nasz kanał.