1
00:00:00,512 --> 00:00:02,731
Jednym z najbardziej widowiskowych 

2
00:00:02,831 --> 00:00:05,375
zjawisk na niebie jest zaćmienie Słońca.

3
00:00:05,888 --> 00:00:08,840
Dochodzi do niego, gdy Księżyc przesuwa się

4
00:00:08,940 --> 00:00:11,562
między Ziemią a Słońcem, rzucając cień 

5
00:00:11,662 --> 00:00:12,798
na naszą planetę.

6
00:00:13,568 --> 00:00:16,128
Wtedy w środku dnia nastają ciemności.

7
00:00:16,640 --> 00:00:19,758
Zaćmienia trudno obserwować, bo zdarzają się

8
00:00:19,858 --> 00:00:22,638
raz na kilka miesięcy, a obejmują swoim 

9
00:00:22,738 --> 00:00:25,856
zasięgiem tylko wąziutki pas naszej planety.

10
00:00:26,368 --> 00:00:29,498
A czy wiesz, że gdyby Księżyc okrążał Ziemię 

11
00:00:29,598 --> 00:00:32,749
dokładnie po okręgu i w tej samej płaszczyźnie

12
00:00:32,849 --> 00:00:34,798
w której Ziemia obiega Słońce

13
00:00:34,898 --> 00:00:38,098
zaćmienia mielibyśmy regularnie co miesiąc?

14
00:00:38,656 --> 00:00:40,192
Trochę szkoda, ale cóż...

15
00:00:40,704 --> 00:00:43,375
W tej lekcji dowiesz się, skąd się bierze

16
00:00:43,475 --> 00:00:46,448
inne zjawisko astronomiczne - pory roku.

17
00:00:58,368 --> 00:01:01,512
Jeśli udało Ci się obejrzeć nasz film o czterech

18
00:01:01,612 --> 00:01:03,575
porach roku, na pewno pamiętasz

19
00:01:03,675 --> 00:01:06,104
jak mówiliśmy, że w różnych miesiącach

20
00:01:06,204 --> 00:01:08,350
dzień i noc różnią się długością.

21
00:01:09,120 --> 00:01:12,065
Słońce świeci raz krócej, a raz dłużej 

22
00:01:12,165 --> 00:01:15,263
a my mamy wiosnę, lato, jesień albo zimę.

23
00:01:15,776 --> 00:01:17,582
Te różnice wynikają z tego 

24
00:01:17,682 --> 00:01:20,383
że Ziemia obiega Słońce lekko nachylona.

25
00:01:21,408 --> 00:01:24,168
Przez to różne jej obszary w różnych 

26
00:01:24,268 --> 00:01:26,750
porach roku otrzymują różne dawki 

27
00:01:26,850 --> 00:01:28,319
słonecznego światła.

28
00:01:29,088 --> 00:01:31,703
Na naszej, północnej półkuli jest go 

29
00:01:31,803 --> 00:01:34,224
więcej latem. Mieszkańcy Australii 

30
00:01:34,324 --> 00:01:37,105
najdłuższymi dniami cieszą się w grudniu

31
00:01:37,205 --> 00:01:39,482
czyli wtedy, gdy u nas jest zima 

32
00:01:39,582 --> 00:01:41,383
i słońca na lekarstwo.

33
00:01:41,888 --> 00:01:44,065
W marcu i we wrześniu dni i noce są 

34
00:01:44,165 --> 00:01:45,909
mniej więcej podobnej długości

35
00:01:46,009 --> 00:01:49,733
 a w dniach równonocy, czyli 21. marca 

36
00:01:49,833 --> 00:01:53,571
i 22. września, trwają po 12 godzin.

37
00:01:53,920 --> 00:01:55,815
Słońce wschodzi wtedy dokładnie 

38
00:01:55,915 --> 00:01:57,335
na wschodzie, a zachodzi 

39
00:01:57,435 --> 00:01:58,783
dokładnie na zachodzie.

40
00:01:59,296 --> 00:02:02,264
O tym, jak wyznaczać kierunki geograficzne

41
00:02:02,364 --> 00:02:03,690
mówi inny film.

42
00:02:04,160 --> 00:02:07,488
W dniu przesilenia letniego, 22. czerwca

43
00:02:07,744 --> 00:02:10,816
Słońce wschodzi na północnym wschodzie

44
00:02:11,072 --> 00:02:13,068
a zachodzi na północnym zachodzie.

45
00:02:13,376 --> 00:02:15,154
Można powiedzieć, że pokonuje 

46
00:02:15,254 --> 00:02:17,448
na nieboskłonie najdłuższą drogę.

47
00:02:17,984 --> 00:02:20,229
Z kolei podczas przesilenia zimowego

48
00:02:20,329 --> 00:02:22,499
22. grudnia wschodzi 

49
00:02:22,599 --> 00:02:24,421
na południowym wschodzie

50
00:02:24,521 --> 00:02:27,304
a zachodzi na południowym zachodzie.

51
00:02:27,404 --> 00:02:30,072
Nad horyzontem jest najkrócej.

52
00:02:33,088 --> 00:02:34,899
Obserwując niebo w ciągu roku 

53
00:02:34,999 --> 00:02:37,183
możesz zauważyć jeszcze jedną rzecz:

54
00:02:37,696 --> 00:02:39,488
wysokość słońca na niebie.

55
00:02:40,000 --> 00:02:43,072
Latem wspina się ono wysoko nad horyzont

56
00:02:43,328 --> 00:02:46,400
a gdy w południe jest najwyżej, czyli góruje

57
00:02:46,656 --> 00:02:48,960
twój cień chowa Ci się pod stopami.

58
00:02:49,472 --> 00:02:52,800
W okolicach równika, gdyby stanąć na baczność

59
00:02:53,056 --> 00:02:56,099
w ogóle by go nie było widać, bo promienie 

60
00:02:56,199 --> 00:02:58,904
słoneczne padają tam niemal prostopadle

61
00:02:59,004 --> 00:03:01,925
ale nie żyjemy na równiku, więc promienie 

62
00:03:02,025 --> 00:03:04,802
słońca nawet podczas przesilenia padają 

63
00:03:04,902 --> 00:03:07,751
na Ziemię pod pewnym kątem. Dlatego nawet

64
00:03:07,851 --> 00:03:10,462
w południe możesz zobaczyć swój cień.

65
00:03:11,488 --> 00:03:14,564
A jak jest w dniu przesilenia zimowego

66
00:03:14,664 --> 00:03:16,459
czyli 22. grudnia?

67
00:03:16,864 --> 00:03:19,424
Wtedy słońce nie wznosi się tak wysoko.

68
00:03:19,680 --> 00:03:22,752
Można by rzec, że spogląda na Ziemię z ukosa.

69
00:03:23,008 --> 00:03:26,080
Góruje nisko na południowej części nieba.

70
00:03:26,592 --> 00:03:28,896
Jaki to ma wpływ na długość cienia?

71
00:03:29,664 --> 00:03:32,224
Możesz się o tym przekonać doświadczalnie

72
00:03:32,736 --> 00:03:35,518
i to niekoniecznie stając w południe na dworze

73
00:03:35,618 --> 00:03:37,599
codziennie od czerwca do grudnia.

74
00:03:38,368 --> 00:03:40,548
Weź latarkę i jakiś przedmiot.

75
00:03:40,672 --> 00:03:42,163
Niech to będzie rakieta

76
00:03:42,464 --> 00:03:45,317
Ustaw przedmiot na stole i rzuć na niego

77
00:03:45,417 --> 00:03:47,327
snop światła wysoko z góry.

78
00:03:47,840 --> 00:03:49,043
Zaznacz długość 

79
00:03:49,143 --> 00:03:51,679
rzucanego przez przedmiot cienia.

80
00:03:52,192 --> 00:03:55,008
A teraz zacznij powoli opuszczać latarkę.

81
00:03:55,520 --> 00:03:58,177
Cień wydłuża się, czy skraca?

82
00:04:01,408 --> 00:04:03,909
Widzisz, że długość cienia zależy 

83
00:04:04,009 --> 00:04:07,485
od wysokości Słońca albo innego źródła światła.

84
00:04:07,808 --> 00:04:09,952
Z tego samego powodu długość cienia 

85
00:04:10,052 --> 00:04:11,647
zmienia się i w ciągu dnia.

86
00:04:12,160 --> 00:04:14,542
Największa jest rankiem i wieczorem 

87
00:04:14,642 --> 00:04:17,024
gdy Słońce wyłania się zza horyzontu

88
00:04:17,280 --> 00:04:19,839
lub za nim chowa, a zatem jest najniżej.

89
00:04:20,607 --> 00:04:22,540
A od czego zależy kierunek

90
00:04:22,640 --> 00:04:23,911
w którym pada cień?

91
00:04:27,263 --> 00:04:30,079
Rzecz jasna od tego, skąd pada światło

92
00:04:30,335 --> 00:04:31,871
i zawsze jest przeciwny.

93
00:04:32,127 --> 00:04:35,346
Jeśli Słońce świeci z zachodu, cień wskaże nam

94
00:04:35,446 --> 00:04:38,257
wschód. Jeśli z południa - północ.

95
00:04:41,087 --> 00:04:42,523
Zadanie dla Ciebie.

96
00:04:42,623 --> 00:04:45,440
Jeśli słońce świeci z północnego wschodu

97
00:04:45,540 --> 00:04:47,998
w jakim kierunku będzie padał cień?

98
00:04:51,071 --> 00:04:54,506
Oczywiście na południowy zachód. Brawo!

99
00:04:59,775 --> 00:05:01,784
W różnych porach roku Słońce wschodzi

100
00:05:01,884 --> 00:05:03,614
 i zachodzi w różnych miejscach.

101
00:05:04,127 --> 00:05:06,943
Zmienia się również miejsce jego górowania.

102
00:05:07,455 --> 00:05:09,689
Latem jest najwyżej na niebie 

103
00:05:09,789 --> 00:05:13,268
a dni są wtedy najdłuższe. Zimą jest odwrotnie:

104
00:05:13,368 --> 00:05:17,658
Słońce góruje najniżej, a dni są najkrótsze.

105
00:05:19,487 --> 00:05:21,023
Na dzisiaj to już wszystko.

106
00:05:21,279 --> 00:05:23,852
Obejrzyj pozostałe filmy z tej playlisty

107
00:05:23,952 --> 00:05:25,901
a po więcej materiałów zajrzyj 

108
00:05:26,001 --> 00:05:29,467
na naszą stronę: pistacja.tv