1
00:00:00,768 --> 00:00:03,711
Jeśli mieszkasz w Małopolsce, gdy leje

2
00:00:03,811 --> 00:00:05,680
jak z cebra słyszysz może

3
00:00:05,780 --> 00:00:07,777
że pada albo rzuca żabami?

4
00:00:07,936 --> 00:00:10,495
To określenie oznacza silną ulewę

5
00:00:10,595 --> 00:00:13,263
ale czy wiesz, że z nieba naprawdę 

6
00:00:13,363 --> 00:00:15,477
mogą padać małe zwierzątka: 

7
00:00:15,577 --> 00:00:17,662
kijanki, rybki, nawet węże?

8
00:00:17,920 --> 00:00:20,997
Okazuje się, że niewielkie trąby powietrzne

9
00:00:21,097 --> 00:00:24,124
tak zwane wiry wodne, mogą unosić ze stawów

10
00:00:24,224 --> 00:00:27,614
i jeziorek wodę wraz ze wszystkim, co się w niej

11
00:00:27,714 --> 00:00:31,016
znajduje, i to bardzo wysoko, aż w chmury.

12
00:00:31,232 --> 00:00:33,070
Przy silnym wietrze chmury 

13
00:00:33,170 --> 00:00:35,448
wraz z nietypowym, żywym ładunkiem

14
00:00:35,548 --> 00:00:38,596
potrafią przemieścić się daleko, zanim spadną

15
00:00:38,696 --> 00:00:41,254
gdzieś deszczem i staną się inspiracją

16
00:00:41,354 --> 00:00:42,493
 dla powiedzenia.

17
00:00:42,752 --> 00:00:45,822
Największa nawet ulewa nie sprawi jednak

18
00:00:45,922 --> 00:00:48,630
by ziściła się jego angielska wersja

19
00:00:48,730 --> 00:00:51,202
w której pada psami i kotami.

20
00:00:51,456 --> 00:00:52,807
W tej lekcji opowiem Ci 

21
00:00:52,907 --> 00:00:54,783
o bardziej standardowych opadach.

22
00:00:55,040 --> 00:00:58,557
Zatem parasol w dłoń i zaczynamy.

23
00:01:09,632 --> 00:01:13,372
Jak sama nazwa wskazuje, opad... opada.

24
00:01:13,472 --> 00:01:15,342
Z nieba, a w zasadzie z chmur 

25
00:01:15,442 --> 00:01:17,403
które po tym niebie płyną.

26
00:01:17,568 --> 00:01:20,384
Czy możesz podać jakieś przykłady opadów?

27
00:01:23,456 --> 00:01:27,398
Pewnie przyszły Ci na myśl deszcz, śnieg i grad.

28
00:01:27,552 --> 00:01:28,934
Czym jest deszcz?

29
00:01:29,088 --> 00:01:32,319
Jeśli mówisz, że to kropelki wody, które spadają

30
00:01:32,419 --> 00:01:34,762
 z chmur, to oczywiście masz rację.

31
00:01:34,976 --> 00:01:37,792
Takie krople mają tendencję do łączenia się.

32
00:01:38,048 --> 00:01:39,840
Na szybie możesz to obserwować

33
00:01:40,096 --> 00:01:42,144
w postaci spływających stróżek.

34
00:01:42,400 --> 00:01:45,116
Na ziemi deszcz tworzy kałuże.

35
00:01:45,216 --> 00:01:46,767
Deszczowa woda płynie

36
00:01:46,867 --> 00:01:49,050
 jest więc płynem, cieczą.

37
00:01:49,312 --> 00:01:50,817
Nie złapiesz jej w rękę

38
00:01:50,917 --> 00:01:52,895
bo przecieknie Ci przez palce.

39
00:01:53,152 --> 00:01:56,542
Spływa rynnami, rynsztokami i ulicami do rzek

40
00:01:56,642 --> 00:01:59,191
lub rozmaitych zbiorników wodnych.

41
00:01:59,552 --> 00:02:02,343
Zupełnie inaczej rzecz ma się z gradem.

42
00:02:02,624 --> 00:02:05,216
Choć to też spadająca z chmur woda wiesz

43
00:02:05,316 --> 00:02:07,396
że zachowuje się zupełnie inaczej

44
00:02:07,496 --> 00:02:08,767
bo jest zamarznięta.

45
00:02:09,024 --> 00:02:12,000
Gradowe bryłki tworzą się we wnętrzu chmur

46
00:02:12,100 --> 00:02:15,171
z kropel wody obrastających kryształki lodu,

47
00:02:15,271 --> 00:02:18,125
a gdy staną się zbyt ciężkie, by się tam 

48
00:02:18,225 --> 00:02:20,192
utrzymać, spadają na ziemię.

49
00:02:20,544 --> 00:02:23,272
Są twarde, więc im są większe i cięższe 

50
00:02:23,372 --> 00:02:25,633
tym większe szkody mogą wyrządzić 

51
00:02:25,733 --> 00:02:28,202
gdy w coś uderzą, a spadają przecież 

52
00:02:28,302 --> 00:02:30,101
z dużej wysokości.

53
00:02:30,528 --> 00:02:33,088
Małe gradziny niszczą liście i owoce.

54
00:02:33,344 --> 00:02:36,089
Większe mogą kaleczyć ptaki i zwierzęta

55
00:02:36,189 --> 00:02:38,719
wybijać szyby i uszkadzać samochody.

56
00:02:39,232 --> 00:02:41,195
Są też zagrożeniem dla ludzi 

57
00:02:41,295 --> 00:02:43,327
bo mogą nabić porządnego guza.

58
00:02:43,584 --> 00:02:45,774
Rekordowe, ponadkilogramowe 

59
00:02:45,874 --> 00:02:47,424
niszczą nawet dachy.

60
00:02:47,936 --> 00:02:50,242
Gradową kulkę można wziąć w rękę

61
00:02:50,342 --> 00:02:52,450
ale trudno zmienić jej kształt

62
00:02:52,550 --> 00:02:55,592
choć pod wpływem ciepła zaczyna się topić.

63
00:02:55,872 --> 00:02:58,511
Silny opad gradu zanim się stopi 

64
00:02:58,611 --> 00:03:01,983
może pokryć ziemię twardą, lodową skorupą.

65
00:03:04,576 --> 00:03:06,970
Jest jeszcze opad, który lubią chyba 

66
00:03:07,070 --> 00:03:08,671
wszystkie dzieci - śnieg.

67
00:03:09,184 --> 00:03:11,106
Choć to też zamarznięta woda 

68
00:03:11,206 --> 00:03:13,536
gdy spada, nie robi nikomu krzywdy.

69
00:03:13,792 --> 00:03:16,608
Śniegowe płatki są miękkie i lekkie.

70
00:03:17,120 --> 00:03:20,229
Jeśli przyjrzysz się im na przykład na kurtce

71
00:03:20,329 --> 00:03:22,686
czy rękawiczce, pewnie zdziwisz się

72
00:03:22,786 --> 00:03:24,069
że każdy jest inny.

73
00:03:24,288 --> 00:03:27,030
Tworzące je kryształki lodu układają się

74
00:03:27,130 --> 00:03:29,194
w zadziwiające, koronkowe wzory

75
00:03:29,294 --> 00:03:31,198
choć zawsze są sześciokątne.

76
00:03:31,712 --> 00:03:34,272
Śnieg jest na ogół lepki i plastyczny.

77
00:03:34,528 --> 00:03:37,131
Można wziąć garść śniegu i zgnieść go 

78
00:03:37,231 --> 00:03:39,784
w śnieżkę, którą można rzucić w kolegę

79
00:03:39,884 --> 00:03:41,439
 nie robiąc mu krzywdy.

80
00:03:41,952 --> 00:03:44,256
Lepiej nie próbować tego z gradziną.

81
00:03:44,512 --> 00:03:47,054
Już mówiliśmy, że taką lodową bryłką

82
00:03:47,154 --> 00:03:49,120
można nabić porządnego guza.

83
00:03:49,632 --> 00:03:52,881
Można też turlać śnieżkę po śniegu tak długo

84
00:03:52,981 --> 00:03:54,755
aż zmieni się w dużą kulę

85
00:03:54,855 --> 00:03:57,054
a z takich kul ulepić bałwana.

86
00:03:57,568 --> 00:04:00,438
Na dalekiej północy ludzie budują ze śniegu

87
00:04:00,538 --> 00:04:03,426
domy zwane igloo, a w wielu miejscach świata

88
00:04:03,526 --> 00:04:05,123
organizowane są konkursy 

89
00:04:05,223 --> 00:04:07,550
na najpiękniejszą rzeźbę ze śniegu.

90
00:04:10,624 --> 00:04:14,464
Porządny deszcz to ulewa, a drobny, lekki?

91
00:04:14,720 --> 00:04:16,739
Mżawka albo kapuśniaczek.

92
00:04:17,024 --> 00:04:19,477
Mżawka to trochę deszcz, trochę mgła

93
00:04:19,577 --> 00:04:22,050
bo składa się z kropelek tak drobnych

94
00:04:22,150 --> 00:04:25,109
że opadają bardzo powoli, a niesione wiatrem

95
00:04:25,209 --> 00:04:28,149
osiadają nawet na pionowych powierzchniach.

96
00:04:28,543 --> 00:04:32,432
Osiadają? Tak, dlatego specjaliści często mówią

97
00:04:32,532 --> 00:04:35,952
że mżawka to coś pośredniego między opadem

98
00:04:36,052 --> 00:04:38,013
a osadem atmosferycznym.

99
00:04:38,527 --> 00:04:40,107
Taki pogodowy nietoperz 

100
00:04:40,207 --> 00:04:41,854
między myszami a ptakami.

101
00:04:42,367 --> 00:04:44,606
W ten sposób poznaliśmy pojęcie

102
00:04:44,706 --> 00:04:46,206
"osad atmosferyczny".

103
00:04:46,463 --> 00:04:48,780
Co zaliczamy do takich osadów?

104
00:04:49,279 --> 00:04:52,606
Na pewno mgłę i rosę. I to, i to drobniutkie 

105
00:04:52,706 --> 00:04:55,758
kropelki wody, o wiele mniejsze od deszczu

106
00:04:55,858 --> 00:04:57,158
a nawet od mżawki.

107
00:04:57,471 --> 00:04:58,695
Co je różni?

108
00:04:59,007 --> 00:05:00,506
Mgłę widać w powietrzu 

109
00:05:00,606 --> 00:05:02,846
nawet jeśli na niczym nie osiadła.

110
00:05:03,103 --> 00:05:05,470
To jakby chmura dotykająca ziemi.

111
00:05:05,919 --> 00:05:08,735
Z kolei rosę, czyli drobniutkie kropelki wody

112
00:05:08,991 --> 00:05:11,614
możemy zobaczyć dopiero, gdy pojawi się 

113
00:05:11,714 --> 00:05:14,872
na przykład na trawie, liściach, czy pajęczynie.

114
00:05:15,391 --> 00:05:18,463
Opisując mgłę i rosę mówimy, że to woda.

115
00:05:18,719 --> 00:05:20,511
Ale w jakim stanie skupienia?

116
00:05:21,535 --> 00:05:24,000
Gazowym. Można powiedzieć, że osady

117
00:05:24,100 --> 00:05:26,946
atmosferyczne, przynajmniej zanim osiądą 

118
00:05:27,046 --> 00:05:29,726
na rozmaitych przedmiotach, są gazami.

119
00:05:32,287 --> 00:05:35,277
Efekty osadzania się pary wodnej, chmury 

120
00:05:35,377 --> 00:05:37,947
lub mgły będą inne przy temperaturze

121
00:05:38,047 --> 00:05:40,222
powietrza poniżej zera stopni.

122
00:05:40,991 --> 00:05:43,356
Wtedy mamy do czynienia ze szronem

123
00:05:43,456 --> 00:05:45,111
szadzią, albo gołoledzią.

124
00:05:45,599 --> 00:05:48,927
Szron i szadź tworzą piękne, srebrzyste naloty

125
00:05:49,183 --> 00:05:50,719
na przykład na gałęziach drzew.

126
00:05:51,487 --> 00:05:54,005
Gołoledź powstaje, gdy kropelki wody 

127
00:05:54,105 --> 00:05:56,990
rozpływają się i zamarzają w gładką warstwę

128
00:05:57,090 --> 00:05:59,678
na której bardzo łatwo się poślizgnąć.

129
00:06:05,567 --> 00:06:09,051
Opady i osady atmosferyczne to śliski temat

130
00:06:09,151 --> 00:06:11,311
ale na pewno potrafisz wymienić 

131
00:06:11,411 --> 00:06:13,362
trzy podstawowe rodzaje opadów.

132
00:06:16,575 --> 00:06:19,647
Deszcz, śnieg i grad. Jasne!

133
00:06:23,231 --> 00:06:26,073
Do opadów atmosferycznych zaliczamy

134
00:06:26,173 --> 00:06:29,791
deszcz, śnieg i grad. Deszcz to kropelki wody

135
00:06:29,891 --> 00:06:33,178
śnieg - płatki złożone z kryształków lodu

136
00:06:33,278 --> 00:06:36,285
a grad - nieregularne, lodowe bryłki.

137
00:06:36,799 --> 00:06:39,229
Opady mogą mieć różną intensywność.

138
00:06:39,359 --> 00:06:42,204
Na przykład drobniutki deszcz to mżawka

139
00:06:42,304 --> 00:06:45,470
albo kapuśniaczek, a ulewa - intensywny opad

140
00:06:45,570 --> 00:06:46,998
często z burzami.

141
00:06:47,295 --> 00:06:50,449
Osady atmosferyczne to mgła, rosa

142
00:06:50,549 --> 00:06:54,009
 szadź, szron i gołoledź.

143
00:06:55,999 --> 00:06:58,192
Deszcz sprawia, że rosną grzyby

144
00:06:58,292 --> 00:07:01,521
a na pistacja.tv sprawiamy, że to twoja wiedza

145
00:07:01,621 --> 00:07:03,692
rośnie jak grzyby po deszczu. 

146
00:07:03,792 --> 00:07:07,804
Dlatego odwiedzaj nas jak najczęściej.